Kiểm soát ô nhiễm không khí: Cần cách tiếp cận tổng thể, lộ trình phù hợp

2 giờ trướcBài gốc

Tuy nhiên, để chính sách đi vào cuộc sống, cần cách tiếp cận tổng thể, lộ trình phù hợp và sự đồng thuận xã hội. Từ góc nhìn chuyên gia, nhà quản lý đến thực tiễn cơ sở, nhiều vấn đề cốt lõi đã được đặt ra.

Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam, Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng:
Không thể giải quyết bằng một giải pháp đơn lẻ

Ô nhiễm không khí là vấn đề phức tạp, không thể giải quyết bằng một giải pháp đơn lẻ. Thực tế tại Hà Nội cho thấy, có những giai đoạn chất lượng không khí được cải thiện, song phần lớn là do yếu tố thời tiết, chứ không phải nhờ các biện pháp can thiệp mang tính bền vững.

Hà Nội có địa bàn rộng, nhưng ô nhiễm tập trung chủ yếu ở khu vực nội đô - nơi mật độ dân cư cao, giao thông dày đặc và hoạt động xây dựng diễn ra thường xuyên. Bên cạnh đó, ô nhiễm không khí còn mang tính mùa vụ rõ rệt, thường gia tăng từ cuối thu đến đầu xuân, khi điều kiện khí hậu hạn chế khả năng khuếch tán chất ô nhiễm.

Xây dựng vùng phát thải thấp là hướng đi đúng, đặc biệt khi nhắm tới các nguồn phát thải lớn như giao thông. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc chuyển đổi từ xe chạy xăng sang xe điện thì hiệu quả sẽ hạn chế. Ngay cả xe điện vẫn phát sinh bụi mịn PM2.5 từ má phanh, lốp xe. Khi tổng lượng phương tiện lưu thông không giảm thì chất lượng không khí khó cải thiện rõ rệt.

Vì vậy, vùng phát thải thấp cần được đặt trong một tổ hợp giải pháp đồng bộ: Giảm phương tiện cá nhân, tăng cường giao thông công cộng, kiểm soát chặt hoạt động xây dựng, hạn chế các nguồn đốt ngoài trời và xử lý các nguồn phát thải từ khu vực lân cận. Chỉ khi các giải pháp được triển khai hài hòa, phù hợp với đặc thù từng khu vực, chính sách mới có thể phát huy hiệu quả bền vững.

Trưởng phòng Quản lý vận tải và An toàn giao thông (Sở Xây dựng Hà Nội) Nguyễn Tuyển:
Hạ tầng phải đi trước một bước

Thí điểm vùng phát thải thấp là bước đi cần thiết nhưng đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, bởi đây là chính sách tác động trực tiếp đến sinh hoạt, đi lại hằng ngày của người dân. Vì vậy, tính khả thi phải được đặt lên hàng đầu.

Xác định rõ điều đó, Sở Xây dựng Hà Nội đã xây dựng kế hoạch triển khai đồng bộ, trong đó trọng tâm là phát triển hạ tầng giao thông và năng lượng sạch. Thành phố đã thành lập Tổ công tác liên ngành, tổ chức khảo sát các vị trí lắp đặt trạm sạc, tủ đổi pin cho phương tiện sử dụng năng lượng sạch.

Qua hai đợt khảo sát, đã xác định 110 vị trí có thể lắp đặt trạm sạc trên địa bàn thành phố, làm cơ sở đề xuất thí điểm. Thời gian tới, Sở Xây dựng tiếp tục rà soát quỹ đất, hoàn thiện quy hoạch hệ thống trạm, trụ sạc điện, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về an toàn phòng cháy, chữa cháy và xử lý pin thải.

Vùng phát thải thấp chỉ có thể vận hành hiệu quả khi hạ tầng được chuẩn bị đồng bộ, tạo điều kiện thuận lợi để người dân và doanh nghiệp chủ động chuyển đổi phương tiện. Hạ tầng đi trước sẽ quyết định mức độ thành công của chính sách.

Chuyên gia kinh tế, Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong:
Lộ trình quyết định sự đồng thuận xã hội

Xây dựng vùng phát thải thấp là chủ trương đúng, song vấn đề then chốt nằm ở lộ trình thực hiện. Việc chuyển đổi phương tiện cơ giới nếu thiếu chuẩn bị, thiếu hỗ trợ sẽ tạo áp lực lớn lên đời sống người dân, nhất là nhóm thu nhập thấp phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Theo tôi, thay vì cấm hoàn toàn xe chạy xăng, thành phố Hà Nội nên tiếp cận theo hướng quản lý phát thải; tăng cường đăng kiểm, phân loại phương tiện theo mức độ khí thải để cho phép lưu thông có điều kiện trong nội đô sẽ hợp lý và khả thi hơn. Trước mắt, chỉ nên hạn chế các phương tiện quá cũ nát, có mức phát thải vượt quy chuẩn.

Song song với đó, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ thiết thực cho người dân chuyển đổi phương tiện, từ miễn giảm thuế, phí... đến hỗ trợ tài chính trực tiếp, kết hợp với ưu đãi từ doanh nghiệp cung cấp phương tiện xanh. Mức xử phạt đối với xe vi phạm vùng phát thải thấp cũng cần mang tính nhắc nhở, tăng dần theo thời gian, tránh gây phản ứng xã hội.

Quan trọng hơn, lộ trình cấm - hạn chế xe xăng phải gắn với sự phát triển đồng bộ của hạ tầng giao thông công cộng và năng lượng sạch. Khi người dân có lựa chọn đi lại thuận tiện, chi phí hợp lý, sự đồng thuận xã hội sẽ hình thành một cách tự nhiên. Chính sách môi trường chỉ bền vững khi hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Phó Chủ tịch UBND phường Ba Đình, bà Nguyễn Thị Đoan Trang:
Người dân phải là trung tâm của chính sách

Ở cấp cơ sở, chúng tôi nhận thấy rằng thành công của vùng phát thải thấp phụ thuộc rất lớn vào cách tiếp cận với người dân. Điều khiến người dân lo lắng không phải là mục tiêu môi trường mà là sự thay đổi đột ngột và thiếu thông tin.

Vì vậy, phường Ba Đình xác định công tác tuyên truyền phải đi trước một bước, giải thích rõ lộ trình, giúp người dân hiểu rằng kiểm soát khí thải là yêu cầu kỹ thuật nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, không phải biện pháp cấm đoán hành chính.

Một giải pháp “mềm” đang được triển khai là tổ chức kiểm tra khí thải lưu động tại khu dân cư. Người dân được biết rõ tình trạng phương tiện, được tư vấn bảo dưỡng, sửa chữa hoặc chuyển đổi dần theo khả năng. Cách làm này giúp họ chủ động chuẩn bị, giảm tâm lý lo ngại khi chính sách chính thức áp dụng.

Song song với đó, chính quyền cơ sở chú trọng tiếp nhận phản ánh, hỗ trợ các trường hợp khó khăn, có nguy cơ bị ảnh hưởng sinh kế. Quan điểm xuyên suốt là không để quá trình chuyển đổi xanh trở thành gánh nặng xã hội. Vùng phát thải thấp chỉ bền vững khi người dân trở thành chủ thể đồng hành cùng chính sách.

Hoàng Văn (ghi)

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/kiem-soat-o-nhiem-khong-khi-can-cach-tiep-can-tong-the-lo-trinh-phu-hop-728961.html