Kiến trúc sư miệt mài đi tìm mộ liệt sĩ

7 giờ trướcBài gốc

Từ mất mát của gia đình

Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng hiện đang sinh sống tại TP Hồ Chí Minh, sinh ra và lớn lên trong thời bình nhưng luôn bày tỏ lòng thành kính với các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc. Anh Thắng đến với công việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ từ những năm 2000, khi anh đi tìm hài cốt của cậu ruột. Cậu anh Thắng hy sinh năm 1972 tại Quảng Nam (nay là Đà Nẵng) khi mới tròn 20 tuổi.

Sau năm 2000, anh Thắng đi đến nghĩa trang ở nhiều nơi để dò tìm tên cậu mình nhưng mãi không thấy. Tuy nhiên, thấy ngôi mộ nào có địa chỉ cụ thể, đồng hương, anh Thắng đều lưu lại và báo cho gia đình thân nhân với hy vọng đưa các anh trở về sớm nhất.

Anh Nguyễn Xuân Thắng (thứ ba, từ phải sang) cùng các cơ quan tìm kiếm thông tin liệt sĩ trong trận Cầu Vịnh, tỉnh Tây Ninh.

Sau đó, anh Thắng kết nối với Bộ CHQS tỉnh Quảng Nam mới biết chính xác nơi cậu hy sinh tại xã Tam Phước (nay là xã Tây Hồ, TP Đà Nẵng). Tuy nhiên, nghĩa trang xã có hơn 1.000 ngôi mộ, chủ yếu không tên, không có hồ sơ đầy đủ nên việc tìm kiếm cậu đến nay vẫn chưa có thêm kết quả. "Chưa tìm được cậu không có nghĩa là tôi dừng lại. Tôi về lập một trang blog để đăng tải tư liệu, thông tin liệt sĩ, bản đồ các trận đánh để mọi người ai cần vào tìm kiếm, biết đâu lại có những thông tin hữu ích cho gia đình thân nhân", anh Thắng cho biết.

Trên hành trình tri ân, anh Thắng có sự đồng hành của anh Lâm Hồng Tiên, một kỹ sư cầu đường ở Hà Nội. Anh Tiên cũng như anh Thắng khi có bác ruột hy sinh nhưng không biết bác thuộc đơn vị nào, hy sinh ở đâu, năm nào. Trên hành trình đi tìm bác, anh Tiên sưu tầm rất nhiều tư liệu và đặc biệt thấy trong kho tư liệu của Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ) có lưu trữ 2,6 triệu ảnh chụp giấy tờ của các đơn vị bộ đội Việt Nam bị thu giữ có nhiều thông tin liên quan đến bộ đội Việt Nam hy sinh. "Mặc dù không phải giấy tờ gốc nhưng chứa rất nhiều thông tin từ sổ nhật ký, thư từ chiến sĩ có ghi rõ địa chỉ đơn vị, rất hữu ích cho công tác tìm kiếm. Vì vậy từ năm 2013, chúng tôi đã lập trang web https://www.kyvatkhangchien.com, đăng tải thông tin, hệ thống hóa và chia sẻ dữ liệu để thân nhân liệt sĩ và các cơ quan chức năng thuận tiện tra cứu", anh Tiên tâm sự.

Nặng lòng việc nghĩa tri ân

Trên hành trình tìm kiếm thông tin liệt sĩ, anh Thắng nhận được sự đồng hành và giúp đỡ của rất nhiều người. Ngoài các bác cựu chiến binh Việt Nam, người dân địa phương, nhân chứng các trận đánh, đặc biệt là những cựu binh Mỹ, Australia-những người tưởng chừng như đã chôn chặt quá khứ, không thể mở lòng vì những gì quá khốc liệt đã diễn ra cũng tham gia cung cấp thông tin.

Anh Thắng nhớ lại một lần anh đăng tải ảnh lên blog đã có một cựu binh Mỹ vào bình luận một bức ảnh. Ông ấy nói rằng đã chứng kiến cuộc tấn công của quân giải phóng vào phía Đông sân bay Biên Hòa trong Tết Mậu Thân 1968. Sau trận đánh, quân đội Mỹ đã chôn tập thể hơn 150 bộ đội Việt Nam quanh khu vực. Với thông tin ban đầu như vậy, anh Thắng cùng cộng sự đã xác minh xem có trận đánh đó không, có ngôi mộ nào từng được khai quật quanh sân bay Biên Hòa hay chưa? Đúng như cựu binh Mỹ nói, có một trận đánh như vậy, hiện chưa có ngôi mộ tập thể nào được khai quật.

Nhờ những thông tin ban đầu ấy được xác minh và cung cấp, mấy tháng sau, vào đầu năm 2017, Bộ CHQS tỉnh Đồng Nai đã khai quật được ngôi mộ tập thể gồm hơn 150 hài cốt liệt sĩ, thuộc Trung đoàn 4 (Sư đoàn 5) và Đại đội Đặc công Biên Hòa. Sau đó, hơn 150 liệt sĩ đã được chuyển về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Đồng Nai. Hay như trường hợp trả lại danh dự chính trị cho quân nhân Đặng Thành Tuấn ở tỉnh Bình Định (nay là tỉnh Gia Lai). Sau khi chiến tranh kết thúc, gia đình liệt sĩ không nhận được bất cứ thông tin nào, kể cả giấy báo tử. Hàng xóm xì xào nói rằng quân nhân Đặng Thành Tuấn theo địch, khiến gia đình lâm vào bế tắc.

Tình cờ năm 2013, anh Thắng và anh Tiên tìm thấy trong kho dữ liệu danh sách báo tử của 59 quân nhân thuộc Trung đoàn 724 pháo binh bị quân Mỹ thu tại Tây Ninh năm 1967. Danh sách ghi rõ: Quân nhân Đặng Thành Tuấn hy sinh tại Đường Hồ Chí Minh khi vào Nam chiến đấu. Nhờ thông tin trên, gia đình quân nhân Đặng Thành Tuấn đã được nhận Bằng Tổ quốc ghi công, liệt sĩ được trả lại danh dự chính trị sau gần 50 năm chiến tranh kết thúc.

Không chỉ là những con số, trong kho tư liệu ấy còn có nhiều bức thư tay khiến người đọc nghẹn ngào. Như lá thư người con gái nhỏ gửi cho cha nơi chiến trường, hỏi thăm sức khỏe, kể chuyện em trai ở nhà ngoan ngoãn, rồi vội vã nhắn cha: “Con phải đi học đây...”. Những dòng chữ giản dị ấy, dù đã phai màu thời gian, vẫn đủ khiến bất kỳ ai lặng người rơi nước mắt.

Hành trình không có điểm dừng

Trang kyvatkhangchien.com mỗi ngày vẫn được cập nhật thông tin đều đặn: Từ thư tay, báo cáo quân sự đến bản đồ các trận đánh... do anh Thắng dựng lại. Tất cả được hệ thống hóa khoa học, góp phần hỗ trợ hiệu quả cho công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Bằng mệnh lệnh từ trái tim, anh Thắng coi công việc này là trách nhiệm thiêng liêng. Anh hiểu rằng, đâu đó vẫn còn những người mẹ, người cha, người vợ, người con mòn mỏi chờ tin người thân trở về.

Bên cạnh đó, anh Thắng từng cùng đoàn công tác của Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam sang Mỹ gặp các cựu binh Mỹ, thuyết phục họ nói ra những điều đã giấu kín nửa thế kỷ. Nhiều cựu binh Mỹ hiểu được ý nghĩa của công việc đã đồng ý nói ra. Họ giúp các anh đọc tài liệu quân sự Mỹ và thuyết phục những nhân chứng khác cung cấp thông tin. "Có một cựu binh Australia sức khỏe đã yếu, nhiều lần mổ động mạch vành nhưng giữa trưa nắng đã cùng chúng tôi ra hiện trường, xác định mộ và tìm được 20 liệt sĩ. Mấy tháng sau thì ông ấy qua đời. Nếu ông ấy không chia sẻ thì không biết bao giờ mới tìm được 20 liệt sĩ", anh Thắng tâm sự.

Một cựu binh và thân nhân liệt sĩ trong một ngày khai quật hài cốt.

Hiện nay, anh Thắng và cộng sự tiếp tục nghiên cứu khu vực nghĩa trang Bệnh viện quân y mang số hiệu 88 của Quân khu Trị Thiên (nay thuộc tỉnh Quảng Trị), với sự hỗ trợ của cựu binh Mỹ Richard Magner thông qua phim tư liệu và ảnh trinh sát. Hình ảnh gần nhất là trước thời điểm ngụy quân Sài Gòn phát hiện ra Bệnh viện vào tháng 6-1970. "Ngụy quân Sài Gòn đã thu giữ một số giấy tờ có địa chỉ và vô tình giúp chúng tôi xác định được có bộ đội hy sinh ở khu bệnh viện", anh Thắng cho biết.

Đến nay, anh Thắng và cộng sự đã phối hợp với các cơ quan chức năng tổng hợp thông tin khoảng 200 trận đánh, liên quan đến 30.000 liệt sĩ, trong đó hơn 600 liệt sĩ đã được tìm thấy nhờ những dữ liệu mà anh Thắng và các tình nguyện viên cung cấp. "Khi chứng kiến sự khắc khoải mong người thân trở về của thân nhân, cho dù thông tin ban đầu mơ hồ thế nào thì chúng tôi vẫn cố gắng, như một nén tâm nhang lặng lẽ dâng lên những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc", anh Thắng tâm sự.

HỒNG TOÀN

Nguồn QĐND : https://www.qdnd.vn/phong-su-dieu-tra/cuoc-thi-nhung-tam-guong-binh-di-ma-cao-quy-lan-thu-17/kien-truc-su-miet-mai-di-tim-mo-liet-si-1032924