Kinh nghiệm của Canada trong phát triển và xuất khẩu công nghệ hạt nhân

2 giờ trướcBài gốc

Các lò phản ứng Candu mới đang được lên kế hoạch cho nhà máy điện hạt nhân Cernavodă ở Romania. Ảnh tư liệu: nucnet.org

Đối với các quốc gia đang cân nhắc chương trình điện hạt nhân, trong đó có Việt Nam, tiến trình hợp tác giữa Canada và Thổ Nhĩ Kỳ có thể mang lại nhiều bài học quan trọng về chiến lược công nghệ, cơ chế tài chính và vai trò của nhà nước trong phát triển năng lượng hạt nhân.

Theo thỏa thuận ban đầu, công ty con Candu Energy Inc. của AtkinsRealis sẽ phối hợp với phía Thổ Nhĩ Kỳ nghiên cứu các địa điểm có thể xây dựng các lò phản ứng Enhanced CANDU-6, với công suất khoảng 730MW/tổ máy. Đây mới chỉ là bước đầu trong quá trình đàm phán và không mang tính độc quyền, song nếu được triển khai, dự án có thể trở thành một hợp đồng trị giá hàng tỷ USD trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh ngành điện hạt nhân thế giới đang có nhiều biến động. Gần 20 năm qua, lĩnh vực xuất khẩu lò phản ứng hạt nhân phần lớn do Tập đoàn năng lượng hạt nhân nhà nước Rosatom của Nga chi phối. Tuy nhiên, sau cuộc xung đột tại Ukraine và các lệnh trừng phạt quốc tế đối với Nga, nhiều quốc gia bắt đầu tìm kiếm các nhà cung cấp công nghệ thay thế. Điều này mở ra cơ hội cho các nhà cung cấp từ Canada, Hàn Quốc, Nhật Bản và các nước phương Tây mở rộng thị phần.

Thổ Nhĩ Kỳ là một trong những thị trường tiềm năng trong lĩnh vực này. Quốc gia với hơn 86 triệu dân này hiện chưa có nhà máy điện hạt nhân và đang triển khai chương trình phát triển điện hạt nhân quy mô lớn nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng. Dự án hạt nhân đầu tiên của nước này là nhà máy Akkuyu, với 4 lò phản ứng nước áp lực do Nga xây dựng. Công trình được khởi công từ năm 2018 nhưng đã nhiều lần bị trì hoãn, trong đó tổ máy đầu tiên dự kiến vận hành từ năm 2023 vẫn chưa hoàn thành.

Theo kế hoạch của Thổ Nhĩ Kỳ, khi đi vào hoạt động đầy đủ, nhà máy Akkuyu có thể đáp ứng khoảng 10% nhu cầu điện của quốc gia này. Ngoài dự án này, Ankara cũng đang xem xét xây dựng thêm 2 nhà máy điện hạt nhân khác tại Sinop ở bờ Biển Đen và Kirklareli ở Tây Bắc đất nước. Mục tiêu dài hạn của Thổ Nhĩ Kỳ là đạt khoảng 20 gigawatt công suất điện hạt nhân vào năm 2050.

Tham vọng này gắn với xu hướng chung của nhiều quốc gia trên thế giới đang thúc đẩy phát triển điện hạt nhân như một phần của chiến lược giảm phát thải carbon. Năm 2024, Thổ Nhĩ Kỳ cùng nhiều quốc gia khác đã ký tuyên bố do Mỹ dẫn đầu nhằm tăng gấp 3 công suất điện hạt nhân toàn cầu vào năm 2050.

Chính mục tiêu này đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà cung cấp công nghệ hạt nhân quốc tế. Trong bối cảnh đó, công nghệ lò phản ứng CANDU của Canada đang được giới thiệu như một lựa chọn đáng chú ý. CANDU (Canada Deuterium Uranium) là loại lò phản ứng sử dụng nước nặng làm chất điều tiết và uranium tự nhiên làm nhiên liệu. Công nghệ này đã được Canada phát triển và vận hành trong nhiều thập kỷ, đồng thời được xuất khẩu sang một số quốc gia như Romania, Hàn Quốc, Argentina và Trung Quốc.

Một trong những ưu điểm của công nghệ CANDU là khả năng sử dụng uranium tự nhiên, giúp giảm phụ thuộc vào các dịch vụ làm giàu uranium vốn chỉ tập trung ở một số quốc gia. Ngoài ra, thiết kế của lò phản ứng cho phép thay nhiên liệu trong khi lò vẫn đang hoạt động, giúp nâng cao hiệu quả vận hành.

Canada cũng đang phát triển thế hệ lò phản ứng mới mang tên CANDU Monark với nhiều cải tiến về hiệu suất và độ an toàn. Bên cạnh đó, nước này cũng đang đầu tư vào công nghệ lò phản ứng môđun nhỏ (SMR), loại lò phản ứng có công suất nhỏ hơn và có thể được chế tạo sẵn tại nhà máy trước khi vận chuyển tới nơi lắp đặt. Các lò phản ứng SMR được đánh giá có chi phí đầu tư ban đầu thấp hơn và phù hợp với nhiều điều kiện địa lý khác nhau.

Đối với Canada, ngành công nghiệp hạt nhân không chỉ đóng vai trò quan trọng trong hệ thống năng lượng mà còn là một lĩnh vực kinh tế quan trọng. Hiện nước này có 19 lò phản ứng hạt nhân đang hoạt động, chủ yếu tập trung tại Ontario. Điện hạt nhân cung cấp khoảng 60% nhu cầu điện của tỉnh bang này.

Ontario cũng được xem là ví dụ điển hình về vai trò của điện hạt nhân trong quá trình giảm phát thải. Trước đây, tỉnh bang này phụ thuộc nhiều vào điện than và từng được coi là một trong những khu vực có mức ô nhiễm cao tại Bắc Mỹ. Tuy nhiên, sau khi loại bỏ hoàn toàn điện than vào năm 2014 và mở rộng sử dụng điện hạt nhân, Ontario đã giảm được 45 triệu tấn CO2 mỗi năm.

Một yếu tố quan trọng giúp Canada duy trì khả năng cạnh tranh trong lĩnh vực xuất khẩu công nghệ hạt nhân là sự hỗ trợ mạnh mẽ của chính phủ. Các dự án xây dựng lò phản ứng CANDU ở nước ngoài thường được Cơ quan phát triển xuất khẩu Canada, cơ quan tín dụng của chính phủ, hỗ trợ tài chính. Năm 2024, Canada đã cung cấp khoảng 3 tỷ USD tài trợ để hỗ trợ xây dựng hai lò phản ứng CANDU mới tại nhà máy điện hạt nhân Cernavoda của Romania.

Những dự án điện hạt nhân quy mô hàng tỷ USD như vậy gần như không thể triển khai nếu thiếu sự hỗ trợ tài chính và chính sách từ chính phủ. Điều này cho thấy điện hạt nhân không chỉ là một lĩnh vực công nghệ mà còn là một phần của chiến lược kinh tế và ngoại giao năng lượng của các quốc gia.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng và tìm kiếm các giải pháp giảm phát thải, kinh nghiệm của Canada trong phát triển và xuất khẩu công nghệ hạt nhân có thể là nguồn tham khảo đáng chú ý. Việc theo dõi các xu hướng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này, trong đó có những dự án như hợp tác giữa Canada và Thổ Nhĩ Kỳ, có thể giúp Việt Nam có thêm cơ sở lựa chọn phù hợp cho chiến lược năng lượng dài hạn.

Hà Linh (TTXVN)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/kinh-nghiem-cua-canada-trong-phat-trien-va-xuat-khau-cong-nghe-hat-nhan-20260305145018778.htm