Kinh tế đêm TP.HCM: Ai hưởng lợi, ai chịu áp lực?

một giờ trướcBài gốc

Kinh tế đêm TP.HCM: Cơ hội tăng trưởng từ phố đi bộ, ẩm thực và du lịch

Khoảng 21 giờ, khi nhiều tuyến đường trung tâm TP.HCM bắt đầu thưa xe công sở, một nhịp sống khác lại mở ra. Các quán ăn sáng đèn, dòng khách đổ về phố đi bộ, những chuyến xe công nghệ nối nhau trước nhà hàng, quán bar, cửa hàng tiện lợi. Với nhiều người, ban đêm là thời gian nghỉ ngơi. Nhưng với một bộ phận không nhỏ lao động đô thị, đó là “ca làm việc thứ hai”, nơi thu nhập, việc làm và sức sống thành phố được duy trì sau ánh đèn.

Một dãy quán nhậu đêm trên đường Đồng Đen, TP.HCM. Ảnh: Nguyễn Tuyết

Kinh tế đêm không còn là khái niệm mới. Từ năm 2020, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án phát triển kinh tế ban đêm ở Việt Nam tại Quyết định 1129/QĐ-TTg, đặt mục tiêu khai thác tiềm năng tiêu dùng, du lịch, dịch vụ sau 18 giờ nhưng vẫn phải kiểm soát rủi ro về an ninh, trật tự và đời sống dân cư.

Tại TP.HCM, câu chuyện này càng có tính thời sự. Thành phố là trung tâm dịch vụ, du lịch, thương mại lớn của cả nước, có lợi thế về khí hậu, mật độ dân cư, lượng khách quốc tế và thói quen sinh hoạt về đêm. Các không gian như phố đi bộ Nguyễn Huệ, Bùi Viện, khu vực ven sông Sài Gòn, chợ đêm, trung tâm thương mại, khu ẩm thực… đã trở thành điểm đến quen thuộc của người dân và du khách.

Điểm đáng chú ý là kinh tế đêm không chỉ giúp vài tuyến phố đông vui hơn. Nếu được tổ chức bài bản, đây có thể là kênh tăng doanh thu cho dịch vụ, kéo dài thời gian lưu trú của du khách, tạo thêm việc làm cho lao động trẻ, tài xế công nghệ, người bán hàng, nhân viên nhà hàng, bảo vệ, nhân viên vệ sinh, nghệ sĩ đường phố và nhiều nhóm lao động phi chính thức.

Tại tọa đàm “Phát triển kinh tế đêm - Động lực thúc đẩy tăng trưởng TP.HCM” diễn ra tháng 3/2026, nhiều ý kiến cho rằng kinh tế đêm là dư địa quan trọng để TP.HCM thúc đẩy tăng trưởng, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ, du lịch và công nghiệp văn hóa.

Ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó giám đốc Sở Công thương TP.HCM, cho biết Trung ương và thành phố đã có chỉ đạo về phát triển kinh tế đêm, nhưng khi triển khai thực tế vẫn gặp nhiều vướng mắc, từ tổ chức quản lý đến chính sách vận hành. Một trong những khó khăn là thành phố chưa xác định rõ đơn vị nào giữ vai trò điều phối chung cho hoạt động kinh tế đêm.

Điều này cho thấy vấn đề không nằm ở việc TP.HCM có tiềm năng hay không. Tiềm năng đã khá rõ. Cái khó là biến sự sôi động tự phát thành một hệ sinh thái kinh tế đêm có quy hoạch, có sản phẩm đặc trưng, có cơ chế quản lý và có lợi ích hài hòa giữa doanh nghiệp, người lao động, du khách và cư dân.

TP.HCM phát triển du lịch đêm tại khu vực sông Sài Gòn như du thuyền, buýt đường sông, nhà hàng trên thuyền.

Một chuyên gia du lịch đô thị từng ví kinh tế đêm như “mặt sau của đồng tiền đô thị”. Ban ngày, thành phố vận hành bằng công sở, trường học, nhà máy, ngân hàng. Ban đêm, thành phố vận hành bằng trải nghiệm: ăn uống, mua sắm, giải trí, văn hóa, biểu diễn, di chuyển, lưu trú. Nếu biết khai thác, TP.HCM không chỉ bán thêm vài món ăn hay vài dịch vụ vui chơi, mà có thể bán một “trải nghiệm Sài Gòn về đêm” mang bản sắc riêng.

Tuy nhiên, để làm được điều đó, thành phố cần tránh cách hiểu đơn giản rằng kinh tế đêm chỉ là mở cửa muộn hơn hoặc bán hàng nhiều hơn. Một quán ăn hoạt động đến khuya chưa đủ tạo thành kinh tế đêm. Một tuyến phố đông khách cuối tuần cũng chưa đủ tạo thành sản phẩm đô thị. Kinh tế đêm đúng nghĩa phải có chuỗi dịch vụ liên hoàn: giao thông thuận tiện, điểm đến an toàn, nhà vệ sinh công cộng, bãi đỗ xe, thanh toán số, an ninh, vệ sinh môi trường, lịch sự kiện, sản phẩm văn hóa và cơ chế phản ứng nhanh khi có sự cố.

Đây là lý do nhiều chuyên gia cho rằng TP.HCM cần phát triển kinh tế đêm theo mạng lưới, không chỉ dồn kỳ vọng vào vài tuyến phố trung tâm. Thành phố có thể hình thành nhiều cụm trải nghiệm khác nhau: khu ẩm thực, khu văn hóa, khu mua sắm, khu ven sông, phố sáng tạo, chợ đêm, phố đi bộ, không gian biểu diễn ngoài trời. Mỗi khu cần có đối tượng khách, thời gian hoạt động và cách quản lý riêng.

Sau ánh đèn kinh tế đêm: Áp lực tiếng ồn, an ninh và quản lý đô thị

Trao đổi với Một Thế Giới, anh Trung Hiếu, cư dân chung cư Bàu Cát 2, phường Bảy Hiền, cho rằng nếu kinh tế đêm được tổ chức chuyên nghiệp, người dân hoàn toàn có thể ủng hộ. Tuy nhiên, điều khiến nhiều hộ dân lo lắng là tiếng ồn kéo dài, nhất là từ quán nhậu và các điểm vui chơi mở cửa đến khuya.

“Tôi ở chung cư lầu 2 thường xuyên phải chịu mùi khói bếp và tiếng ồn từ 6 gian tầng trệt buôn bán ban đêm. Có hôm 1, 2 giờ sáng vẫn còn ồn ào, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt của gia đình”, anh Hiếu nói.

PGS.TS Đinh Tiên Minh, giảng viên cao cấp Trường Kinh doanh, Đại học Kinh tế TP.HCM, từng nhận định kinh tế đêm TP.HCM còn thiếu bản sắc, chưa tạo được chiều sâu trải nghiệm và chưa hình thành hệ sinh thái đồng bộ. Việc quy hoạch không gian còn manh mún, thiếu liên kết, trong khi áp lực về an ninh trật tự, tiếng ồn và môi trường ngày càng gia tăng.

Đây là cảnh báo đáng chú ý. Bởi nếu phát triển, kinh tế đêm có thể tạo thêm mâu thuẫn trong đô thị. Một tuyến phố càng đông khách thì nhu cầu đỗ xe càng lớn. Quán xá càng hoạt động khuya thì rác thải, tiếng ồn, nước thải càng tăng. Du khách càng đông thì nguy cơ chèo kéo, mất an toàn, hàng giả, “chặt chém” càng phải được kiểm soát.

Ở góc độ người kinh doanh, kinh tế đêm là cơ hội rõ ràng. Một nhà hàng có thể tăng doanh thu nhờ thêm khung giờ phục vụ. Một cửa hàng tiện lợi có thể bán thêm hàng cho khách du lịch, tài xế, người làm ca đêm. Một doanh nghiệp lữ hành có thể thiết kế tour đêm: ngắm thành phố từ sông Sài Gòn, khám phá ẩm thực, xem biểu diễn, mua sắm, trải nghiệm văn hóa địa phương.

Nhưng ở góc độ cư dân, câu hỏi lại khác: kinh tế đêm phát triển đến đâu thì không làm đảo lộn đời sống khu dân cư? Một gia đình có trẻ nhỏ, người già, người bệnh sống sát khu vui chơi có quyền được nghỉ ngơi. Người dân có quyền yêu cầu thành phố kiểm soát âm thanh, rác thải, an ninh và giờ hoạt động. Vì vậy, bài toán không phải là “mở hay không mở”, mà là mở ở đâu, mở đến mấy giờ, loại hình nào được phép hoạt động và ai chịu trách nhiệm khi phát sinh vấn đề.

TS. Dương Đức Minh cho rằng kinh tế đêm không chỉ là kéo dài thời gian tiêu dùng, mà cần hình thành hệ sinh thái trải nghiệm có chiều sâu văn hóa và bản sắc riêng. Theo ông, điểm nghẽn hiện nay không nằm ở tài nguyên hay nhu cầu thị trường, mà ở khả năng tổ chức, kết nối và chuyển hóa nguồn lực thành năng lực cạnh tranh thực chất.

Nhận định này gợi mở một hướng đi quan trọng cho TP.HCM. Thành phố không nên để kinh tế đêm phát triển theo kiểu “mạnh ai nấy làm”. Nếu thiếu nhạc trưởng điều phối, các hoạt động dễ rơi vào tự phát, nơi thì quá tải, nơi lại vắng khách; nơi được đầu tư nhưng thiếu sản phẩm, nơi có sản phẩm nhưng thiếu hạ tầng; doanh nghiệp muốn làm nhưng vướng thủ tục, người dân muốn yên ổn nhưng thiếu kênh phản ánh hiệu quả.

Trong bối cảnh TP.HCM đang đặt mục tiêu tăng trưởng cao, kinh tế đêm có thể là một động lực mới. Tuy nhiên, động lực này chỉ bền vững khi được đặt trong quy hoạch đô thị tổng thể. Thành phố cần xác định rõ những khu vực ưu tiên phát triển kinh tế đêm, có tiêu chuẩn về tiếng ồn, chiếu sáng, an toàn phòng cháy chữa cháy, vệ sinh môi trường, giao thông công cộng, bãi đỗ xe và ứng dụng công nghệ trong quản lý.

Một hướng đáng chú ý là gắn kinh tế đêm với chuyển đổi số và Đề án 06. Cuối năm 2025, UBND TP.HCM đã có chỉ đạo tiếp tục triển khai hiệu quả các nhiệm vụ phát triển kinh tế đêm gắn với Đề án 06, trong đó Công an thành phố được giao theo dõi, đôn đốc tiến độ và nghiên cứu mô hình điểm tại các địa phương.

Nếu làm tốt, dữ liệu dân cư, đăng ký kinh doanh, hóa đơn điện tử, thanh toán số, phản ánh hiện trường, camera an ninh và quản lý lưu trú có thể giúp kinh tế đêm minh bạch hơn. Người kinh doanh thuận lợi hơn khi thực hiện nghĩa vụ thuế, đăng ký hoạt động. Cơ quan quản lý cũng có thêm dữ liệu để nhận diện điểm nóng, điều tiết giao thông, kiểm soát an ninh và hỗ trợ du khách.

Vấn đề còn lại là cách tiếp cận. Kinh tế đêm không nên bị nhìn như một lĩnh vực chỉ phục vụ vui chơi. Đây là không gian sinh kế, không gian tiêu dùng, không gian văn hóa và cũng là thước đo năng lực quản trị đô thị. Một thành phố hiện đại không phải nơi sáng đèn suốt đêm bằng mọi giá, mà là nơi người muốn vui chơi có chỗ vui chơi, người muốn kinh doanh có cơ hội kinh doanh, người cần nghỉ ngơi vẫn được bảo vệ quyền nghỉ ngơi.

TP.HCM có đủ điều kiện để phát triển kinh tế đêm: dân số lớn, khách du lịch đông, văn hóa ẩm thực phong phú, cộng đồng sáng tạo trẻ và thị trường dịch vụ năng động. Nhưng sau ánh đèn, câu hỏi “ai hưởng lợi, ai chịu áp lực?” cần được trả lời cụ thể. Khi lợi ích được chia sẻ công bằng và áp lực được quản lý bằng quy hoạch, công nghệ, trách nhiệm và đối thoại với cộng đồng dân cư, kinh tế đêm mới thật sự trở thành động lực tăng trưởng chứ không chỉ là sự náo nhiệt nhất thời.

Nguyễn Tuyết

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/kinh-te-dem-tp-hcm-ai-huong-loi-ai-chiu-ap-luc-252165.html