Kinh tế tầm thấp: Mở cửa bầu trời, đừng để tư duy 'không quản được thì cấm' nhốt cơ hội dưới mặt đất

7 giờ trướcBài gốc

Để tìm lời giải khơi thông dòng chảy cho nền kinh tế tầm thấp, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với TS. Lê Nết (Công ty Luật LNT & Partners) - người có quan điểm mạnh mẽ về việc xây dựng hạ tầng quản lý trước khi “mở toang” cửa bầu trời.

Kinh tế tầm thấp không nên được nhìn nhận như một trào lưu công nghệ, mà cần được đặt trong tổng thể quản trị không gian đô thị - nông thôn và quản lý rủi ro dài hạn. Ảnh: Getty Images

Bay là mặc định, cấm là ngoại lệ

KTSG: Thưa ông, khái niệm kinh tế tầm thấp hiện vẫn còn khá mới mẻ đối với đa số người dân. Ông có thể giải thích một cách căn bản nhất lĩnh vực này cùng các khái niệm liên quan, đặc biệt trong ứng dụng? Có ý kiến cho rằng gọi kinh tế tầm thấp là chưa chuẩn xác, dễ gây hiểu nhầm, mà nên gọi đầy đủ là kinh tế hàng không tầm thấp…

- TS. Lê Nết: Kinh tế tầm thấp chưa được định nghĩa trong Luật Hàng không 2025 có hiệu lực vào ngày 1-7 tới đây và hy vọng sẽ được định nghĩa trong nghị định hướng dẫn thi hành, mà chúng ta thấy đấy, theo luật thì phải sẵn sàng trước tháng 7-2026.

Kinh tế tầm thấp (Low-Altitude Economy, viết tắt LAE) theo cách hiểu thông thường là nền kinh tế có độ cao dưới 1.000 mét, bởi trên độ cao đó nữa thì thuộc về hàng không - vũ trụ. Nhiều nước quy định mức này là dưới 3000 mét. Đối với tên gọi, tôi không có ý kiến, miễn sao hiểu được là được. Mọi người dùng tên gì cũng được. Nếu dùng từ “hàng không” thì chưa bao quát lĩnh vực viễn thám, giao hàng…

Quan trọng là, kinh tế tầm thấp không nên được nhìn nhận như một trào lưu công nghệ, mà cần được đặt trong tổng thể quản trị không gian đô thị - nông thôn và quản lý rủi ro dài hạn.

KTSG: Quan điểm chiếm ưu thế hiện nay đối với lĩnh vực này là “đi chậm để không đi sai”. Tuy nhiên, ông lại dẫn chứng mô hình Trung Quốc với việc “đẩy nhanh cấp phép khai thác” và có thể cấp phép ngay trong ngày. Liệu có mâu thuẫn giữa sự thận trọng về mặt chính sách và tính cấp thiết của việc cởi trói cơ chế cho doanh nghiệp không?

- Theo tôi là không. Trung Quốc cũng mới đi nhanh gần đây thôi. Việc cấp phép ngay trong ngày mới được thực hiện ở sáu thành phố lớn và với điều kiện hạ tầng UTM đã sẵn sàng. UTM là hệ thống quản lý vận hành giao thông máy bay không người lái được kết nối với hệ thống không lưu truyền thống (ATM). Thế nên, việc đầu tiên là phải xây dựng hạ tầng UTM, có ứng dụng đăng ký bay, đăng ký sân đỗ, có phần mềm phá sóng khu vực nhạy cảm - để trong trường hợp cần thiết có thể buộc phải hạ cánh. Câu trả lời không phải là nhanh hay chậm, mà là cần có sự chuẩn bị và khi đã sẵn sàng thì nên đi nhanh, càng nhanh càng tốt để nắm bắt cơ hội. Khi chưa sẵn sàng thì chưa nên đi, mà nên thử nghiệm trước.

KTSG: Tư duy cũ “không quản được thì cấm” dường như vẫn còn “song hành” với tư duy mở cửa theo tinh thần Luật Hàng không 2025? Theo ông, đâu là rào cản lớn nhất để chuyển từ tư duy “cấm là mặc định” tại Việt Nam sang “bay là mặc định, cấm là ngoại lệ” như Trung Quốc hay Liên minh châu Âu?

- Vâng, có thể nói như vậy, song cần chờ nghị định sẽ hướng dẫn như thế nào. Điều 105 Luật Hàng không 2025 quy định: “Căn cứ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, Chính phủ quy định việc áp dụng luật này đối với hoạt động vận tải hàng không tầm thấp; quy định việc áp dụng toàn bộ hoặc các điều, khoản, điểm cụ thể của luật này đối với tàu bay, hoạt động của tàu bay của lực lượng vũ trang và các cơ quan khác của Nhà nước phục vụ mục đích công vụ”.

Hiện nay việc xin giấy phép bay vẫn còn khó khăn, chưa ở mức độ cho bay thoải mái - miễn không bay vào vùng cấm hay hạn chế. Việc đăng ký bay chưa dễ dàng. Phương tiện bay chưa có quy định về tiêu chuẩn, đăng ký, bảo hiểm. Người điều khiển cũng chưa có quy định về chứng chỉ.

Tôi đề xuất Việt Nam có thể mở cửa thử nghiệm (sandbox) cho TPHCM, Đà Nẵng, Huế... tương tự như cách Trung Quốc mở cho sáu thành phố của họ. Dưới góc độ pháp lý, tôi xin nhắc lại chúng ta cần một nghị định hướng dẫn Luật Hàng không 2025 để hợp pháp hóa việc thử nghiệm trong năm 2026.

Tôi được biết hiện Trung tâm Tài chính quốc tế (VIFC) đã được thành lập và khuyến khích sandbox khởi nghiệp. Kinh tế tầm thấp có thể là một chủ để tốt để huy động vốn cộng đồng (crowd funding) hay xã hội hóa và sandbox, nhất là ở Đà Nẵng.

“Cởi trói” cho drone để có cái bắt tay giữa tư nhân với quốc phòng

KTSG: Các chuyên gia đang bàn về giải pháp kỹ thuật “No-fly zone được số hóa sẵn” và cài đặt vào thiết bị nhằm tự động khống chế drone thương mại không bay vào được. Nhưng việc công khai dữ liệu vùng cấm, vùng hạn chế bay hiện nay tại Việt Nam vẫn chưa đầy đủ. Cơ chế pháp lý nào cần được bổ sung để có thể chia sẻ dữ liệu này dưới dạng số hóa cho khu vực dân sự khai thác thương mại một cách an toàn?

- Xem phát biểu của Đại tướng Phan Văn Giang - Bộ trưởng Bộ Quốc phòng - tại kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV vào chiều 24-10-2025, khi ông làm rõ thêm về các ý kiến đóng góp cho dự thảo Luật Quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự, tôi nghĩ Bộ Quốc Phòng rất biết chuyện này và đang làm việc với những con người có trách nhiệm, có khả năng. Tôi không dám lạm bàn.

Theo tôi, tốt nhất là nên bắt buộc đăng ký UAV (thiết bị bay không người lái) như các phương tiện lưu thông. Tất cả UAV nào không đăng ký (trừ fly-cam nhỏ) đều là bất hợp pháp, bắt được sẽ phạt. UAV có đăng ký thì phải bay ở khu vực cho phép. Và nên mở rộng khu vực này ra, ít nhất là đồng ruộng và vùng núi nếu không phải là biên giới. Nên tiếp cận theo tư duy vùng cấm bay là ngoại lệ, không phải mặc định.

KTSG: Khi đề cập đến việc “xã hội hóa bầu trời” và áp dụng mô hình PPP (đối tác công tư) cho hành lang bay thì nhà đầu tư tư nhân sẽ tham gia vào khâu nào?

- Tôi cho rằng tư nhân có thể tham gia vào tất cả các khâu như hạ tầng trạm sạc, hệ thống quản lý bay UTM hay cả việc giám sát an ninh, trừ khu vực nhà nước quản lý UTM và cấp phép.

KTSG: Dưới góc độ pháp luật dân sự và bảo mật, làm thế nào để chúng ta xây dựng khung pháp lý bảo vệ quyền riêng tư của người dân dưới mặt đất mà không kìm hãm khả năng vận hành của nền kinh tế tầm thấp?

- Như tôi đã đề cập, phải đăng ký UAV và bắt buộc server phải đặt tại Việt Nam, lúc đó nhà nước quản lý được. Chúng ta biết kinh tế tầm thấp vẫn đi kèm rủi ro va chạm và “tai nạn giao thông” UAV cũng không hề ít. Do đó, cách tốt nhất vẫn là đăng ký, ban hành luật giao thông cho kinh tế tầm thấp và cần một chế định “bảo hiểm bắt buộc” riêng biệt cho lĩnh vực này.

Nếu được tư vấn cho Chính phủ soạn thảo nghị định hướng dẫn Luật Hàng không 2025 về vận tải hàng không tầm thấp, điều khoản đầu tiên và quan trọng nhất mà tôi đề nghị sẽ là phải xây dựng nguyên tắc quản lý hàng không tầm thấp.

Nguyên tắc thứ nhất là khuyến khích tư nhân tham gia mọi lĩnh vực trừ khu vực bị cấm, bị hạn chế. Thứ hai là công khai ở mức có thể khu vực bị cấm, bị hạn chế. Và thứ ba là quản lý theo khu vực. Sau đó là phải xây dựng UTM. Cái này chắc chỉ Viettel mới làm được.

PGS.TS. Huỳnh Quyền - Hiệu trưởng trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TPHCM:

Đừng chỉ nhìn lên trời mà quên quản trị dưới đất

Khi nhắc đến kinh tế tầm thấp, dư luận thường bị cuốn hút ngay bởi những hình ảnh giàu tính biểu tượng như taxi bay, drone giao hàng hay những cuộc đua công nghệ hào nhoáng. Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học và quản lý tài nguyên, tôi cho rằng kinh tế tầm thấp không chỉ là câu chuyện của những thiết bị biết bay.

Nếu chỉ tập trung vào phương tiện mà bỏ qua nền tảng, chúng ta đang xây lâu đài trên cát. Bản chất của nền kinh tế này nằm ở sự hội tụ của ba trụ cột: trí tuệ địa không gian (GEOINT), năng lực thể chế và quản trị đạo đức. Chúng ta phải thẳng thắn với nhau rằng, muốn làm chủ bầu trời, trước hết phải thấu hiểu mặt đất. Nếu không có dữ liệu địa không gian chính xác, không nắm rõ quy hoạch đô thị, khí tượng hay mật độ dân cư dưới mặt đất, thì mọi hoạt động bay phía trên đều tiềm ẩn rủi ro khôn lường.

Đó là lý do mà chúng tôi luôn muốn gửi đi thông điệp xuyên suốt là “đi chậm hơn một chút để không đi sai”. Sự chậm lại này không phải là dè dặt hay kìm hãm, mà là sự trưởng thành cần thiết trong tư duy. Chúng ta cần thời gian để tích lũy dữ liệu, để hoàn thiện hành lang pháp lý và quan trọng nhất là xây dựng niềm tin xã hội.

Kinh tế tầm thấp phải phục vụ mục tiêu cao cả hơn lợi nhuận. Đó là giúp đô thị vận hành thông minh hơn và giúp nền nông nghiệp sử dụng đất, nước một cách hiệu quả hơn. Chỉ khi công nghệ được đặt trên nền tảng của sự uyển chuyển thể chế và trách nhiệm với cộng đồng, chúng ta mới có được một hệ sinh thái kinh tế tầm thấp thực sự bền vững.

Quốc Ngọc ghi

Quốc Ngọc

Nguồn Saigon Times : https://thesaigontimes.vn/kinh-te-tam-thap-mo-cua-bau-troi-dung-de-tu-duy-khong-quan-duoc-thi-cam-nhot-co-hoi-duoi-mat-dat/