Kinh tế tuần hoàn trong tầm nhìn một Thủ đô Hà Nội 'đáng sống'

4 giờ trướcBài gốc

Thủ đô Hà Nội đang bước vào một thời kỳ chuyển mình mang tính bước ngoặt, hướng tới việc định hình vóc dáng của một siêu đô thị hiện đại, bền vững. Gần đây nhất, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 02, mở ra một tầm nhìn chiến lược dài hạn, phác họa khát vọng phát triển của Thủ đô trong Kỷ nguyên mới.

Trong đó, kinh tế tuần hoàn được nhắc đến như một giải pháp hướng đến xây dựng và phát triển Thủ đô "Văn hiến - văn minh - hiện đại - hạnh phúc", đồng thời kiến tạo động lực tăng trưởng mới.

Để hiểu rõ hơn về cách tiếp cận mô hình kinh tế tuần hoàn dưới góc độ thực tiễn, những "nút thắt" cần tháo gỡ, cũng như tư duy quy hoạch tuần hoàn cho Thủ đô trong tương lai, TheLEADER có cuộc trò chuyện cùng Ông Hoàng Đức Vượng, Chủ tịch Công ty CP VietCycle, Phó Chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam.

Từ góc nhìn của một chuyên gia gắn bó hàng thập kỷ với ngành tái chế, ông Vượng mang đến một thông điệp: Đích đến của kinh tế tuần hoàn là cách chúng ta xây dựng một lối sống "văn minh với rác" để kiến tạo một Hà Nội thực sự đáng sống.

Thưa ông, gần đây, Bộ Chính trị có ban hành Nghị quyết số 02, đưa ra một tầm nhìn phát triển cho Hà Nội, trong đó nhấn mạnh việc đưa kinh tế tuần hoàn như một giải pháp cho Thủ đô để hướng đến một tương lai hài hòa hơn về cả kinh tế, xã hội, môi trường và văn hóa. Theo ông, Hà Nội nên nhìn nhận kinh tế tuần hoàn như thế nào?

Ông Hoàng Đức Vượng: Trước hết, nói về kinh tế tuần hoàn, đây là khái niệm rất rộng, không chỉ bó hẹp trong câu chuyện của một vài chiếc túi nylon hay vỏ chai nhựa.

Kinh tế tuần hoàn hiện diện và chi phối trong nhiều lĩnh vực kinh tế, từ nông nghiệp, sản xuất cho đến xử lý khí thải, nước thải, đặc biệt là trong việc quản lý, tái chế sau tiêu dùng.

Kinh tế tuần hoàn giúp tiết giảm tài nguyên, đưa rác thải làm đầu vào sản xuất, qua đó đạt được lợi ích kép về kinh tế và môi trường. Ngoài ra, mô hình này cũng tạo tác động tới xã hội theo cách rất sâu sắc.

Bởi, nếu một đất nước, một thành phố xây dựng được một nếp sống cư xử văn minh với rác, có nghĩa là họ làm chủ và quản lý được rác thải của mình, đặc biệt là tuần hoàn được nguồn thải đó để nó quay trở lại phục vụ đời sống, chắc chắn đó sẽ là một đất nước, một thành phố văn minh, được quốc tế “kính nể”.

Ông Hoàng Đức Vượng, Chủ tịch VietCycle, Phó chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam. Ảnh: Hoàng Anh.

Điều này giống như việc công chúng từng trầm trồ thán phục trước cảnh tượng đàn cá bơi tung tăng trong cống rãnh ở các thành phố Nhật Bản, hay câu chuyện chịu phạt nặng vì nhổ bỏ bã kẹo cao su ra đường ở Singapore. Tạo ra hình ảnh đô thị chỉn chu, sạch sẽ và văn minh như vậy không phải điều đơn giản mà là một bài toán khó về năng lực quản trị.

Nói về Nghị quyết 02 của Bộ Chính trị, tôi nhận thấy, đây là một nghị quyết đặc biệt quan trọng mang tính bản lề đối với sự phát triển của thành phố Hà Nội.

Nghị quyết này, kết hợp cùng các cơ chế của Luật Thủ đô, sẽ phân cấp, phân quyền rất mạnh mẽ cho thành phố. Từ đây, Hà Nội có quyền tự quyết rất lớn trong công tác điều hành quản lý kinh tế, văn hóa và xã hội.

Nghị quyết 02 nhắc đến kinh tế tuần hoàn như một giải pháp nhằm “Xây dựng và phát triển Thủ đô văn hiến - văn minh - hiện đại - hạnh phúc”, đồng thời phát triển kinh tế nhanh, bền vững, thông minh, hiện đại, bao trùm.

Với mục tiêu đó, cộng với những nội hàm của kinh tế tuần hoàn, theo tôi, kinh tế tuần hoàn cần được Thủ đô vận dụng không chỉ dưới góc độ quản lý chất thải mà còn là tiền đề kiến tạo cơ hội kinh tế mới.

Cụ thể là cần làm thế nào, thưa ông?

Ông Hoàng Đức Vượng: Như tôi nói, bản chất kinh tế tuần hoàn không chỉ dừng lại ở việc xử lý rác thải mà còn là một bệ phóng sẽ kéo theo sự ra đời và phát triển của rất nhiều ngành kinh tế, lĩnh vực cốt lõi khác.

Tôi lấy một ví dụ thực tiễn nếu chúng ta tuần hoàn được các sản phẩm thải bỏ sau tiêu dùng, chúng ta sẽ khai sinh ra một ngành sản xuất nguyên liệu mới, tạo nên một ngành công nghiệp tái chế vững mạnh.

Điều này mang lại nguồn nguyên liệu tái sinh thiết yếu, có khả năng thay thế trực tiếp cho nguyên liệu nhập khẩu từ nước ngoài. Đó chính là động lực mạnh mẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Bản chất kinh tế tuần hoàn không chỉ dừng lại ở việc xử lý rác thải mà còn là một bệ phóng sẽ kéo theo sự ra đời và phát triển của rất nhiều ngành kinh tế

Ông Hoàng Đức Vượng

Phó chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam

Ảnh: Hoàng Anh.

Thứ hai, để đáp ứng cho quy trình tuần hoàn đó, cần có những ngành công nghiệp cơ khí chế tạo, chuyên sản xuất các máy móc, dây chuyền, thiết bị để phục vụ riêng cho quy trình thiết kế, sản xuất, tái chế, tái sử dụng theo hướng tuần hoàn.

Thứ ba, sự chuyển dịch sang kinh tế tuần hoàn cũng đòi hỏi nền tảng nghiên cứu và khoa học công nghệ mới. Các nhà khoa học sẽ có "đất diễn" để sáng tạo, tăng thêm giá trị gia tăng cho các sản phẩm tái chế, đồng thời chế tạo ra các giải pháp công nghệ đáp ứng chuẩn mực cao nhất cho kinh tế tuần hoàn.

Như vậy, từ một bài toán môi trường, với tư duy hệ thống, kinh tế tuần hoàn sẽ mở ra một chuỗi cung ứng công nghiệp và công nghệ hoàn chỉnh.

Vậy, theo ông những ngành, lĩnh vực nào cần được ưu tiên áp dụng chuyển đổi?

Ông Hoàng Đức Vượng: Đầu tiên là lĩnh vực nông nghiệp. Kinh tế tuần hoàn giúp giải quyết triệt để các bài toán nội tại của ngành, từ tối ưu hóa tài nguyên đến chống phát thải khí nhà kính.

Đặc biệt, Hà Nội là nơi quy tụ lực lượng trí thức với rất nhiều nhà khoa học, chuyên gia công nghệ hàng đầu. Nếu tập trung nguồn lực để nghiên cứu chuyên sâu, thử nghiệm và đầu tư thỏa đáng cho nông nghiệp tuần hoàn, sẽ tạo ra một sự thay đổi mang tính cách mạng cho cả ngành nông nghiệp của Thủ đô.

Vấn đề thứ hai không kém phần cấp bách là tuần hoàn nước thải. Làm thế nào để chúng ta xử lý triệt để lượng nước thải khổng lồ sinh ra mỗi ngày và tuần hoàn nguồn nước đó quay trở lại phục vụ ngược cho nông nghiệp và công nghiệp? Đây cũng là một chủ đề chiến lược mang tầm vóc an ninh tài nguyên.

Tuy nhiên, vấn đề nhức nhối nhất mà tôi đặc biệt quan tâm hiện nay chính là tuần hoàn rác thải, tức là các sản phẩm thải bỏ sau tiêu dùng. Đây là lĩnh vực cần được quan tâm đầu tiên bởi có có thể tạo ra giá trị kinh tế, môi trường nhìn thấy ngay lập tức.

Chúng ta cần có năng lực phân loại tại nguồn và có những chính sách thực sự thông minh để tuần hoàn chúng. Mục tiêu trước hết là giải quyết vấn nạn ô nhiễm môi trường, thứ hai là tái tạo lại tài nguyên, giảm thiểu việc phải đi nhập khẩu nguyên liệu, tiết kiệm ngoại tệ cho đất nước.

Thành phố Hà Nội nếu tiên phong tận dụng được nguồn tài nguyên tái sinh đó, tiết giảm được chi phí khổng lồ từ nhập khẩu, thì nền kinh tế chắc chắn sẽ phát triển tự chủ và mạnh mẽ hơn rất nhiều.

Được biết, hiện tại VietCycle đang là đơn vị tiên phong ứng dụng triết lý kinh tế tuần hoàn không chỉ để xử lý chất thải mà còn giúp đảm bảo an sinh xã hội cho một cộng đồng người yếu thế. Trên cơ sở đó, ông nhìn nhận thế nào về vai trò của kinh tế tuần hoàn đối với đảm bảo an sinh xã hội, xa hơn nữa là góp phần xây dựng một Thủ đô “đáng sống”?

Ông Hoàng Đức Vượng: Nói đôi chút về việc chúng tôi đang làm, là đưa ra một số chương trình hỗ trợ về nhiều khía cạnh cho lực lượng ve chai, đồng nát.

Rất nhiều năm gắn bó với ngành thu gom và tái chế chất thải nhựa, đi từ cơ sở đi lên, chúng tôi thấu hiểu rất rõ những khó khăn của anh chị em đồng nghiệp, những người đang trực tiếp làm công tác thu gom, phân loại và tái chế rác thải hiện nay.

Thực tế, Việt Nam có một lực lượng lao động phi chính thức rất lớn, lên đến hàng triệu người mưu sinh bằng nghề thu gom, phân loại, vận chuyển phế liệu, trong đó phần lớn là phụ nữ, người yếu thế và người lớn tuổi. Dù không được vinh danh, họ lại là lực lượng nòng cốt, những “màng lọc” đầu tiên đóng góp quan trọng cho bảo vệ môi trường.

Nếu được lồng ghép vào chính sách của thành phố, lực lượng này sẽ tạo ra sự hội nhập hiệu quả, bảo đảm bình đẳng giới, tạo sinh kế ổn định và đúng với tinh thần “không bỏ ai lại phía sau”.

Tích hợp lực lượng lao động yếu thế, phi chính thức vào thiết kế chính sách kinh tế tuần hoàn là cách Hà Nội có thể tối ưu nguồn lực và giải quyết bài toán an sinh xã hội. Một giải pháp nhân văn, xứng tầm Thủ đô nghìn năm văn hiến.

Ông Hoàng Đức Vượng

Phó chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam

Ảnh: Hoàng Anh.

Trong quá trình xây dựng nền kinh tế tuần hoàn, hình ảnh những người lao động phổ thông, lao động tự do như vậy không hiếm. Nếu biết cách tận dụng, chúng ta có thể tạo ra cơ hội kinh tế cho họ, đồng thời bổ sung nguồn lực thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Đó là cách Hà Nội có thể tối ưu nguồn lực và giải quyết bài toán an sinh xã hội. Một giải pháp nhân văn, xứng tầm Thủ đô nghìn năm văn hiến.

Với những giá trị to lớn mà ông vừa phân tích, vậy thì cộng đồng doanh nghiệp có thể đóng góp được những gì để kiến tạo mô hình kinh tế tuần hoàn này cho Thủ đô? Và còn những vướng mắc nào cản bước họ?

Ông Hoàng Đức Vượng: Để xây dựng thành công một nền kinh tế tuần hoàn, sự nỗ lực của chính quyền là chưa đủ. Chúng ta cần sự chung tay quyết liệt của cộng đồng doanh nghiệp, các nhà khoa học, các trường đại học và cơ quan quản lý.

Đặc biệt, trong cộng đồng doanh nghiệp hiện nay, chúng ta có rất nhiều nhãn hàng, tập đoàn lớn đang tham gia sản xuất và đưa hàng hóa ra thị trường. Điểm sáng là các doanh nghiệp này đều đang chuyển dịch mạnh mẽ theo tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị), chỉ có đi theo con đường này mới có thể phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.

Gần đây, khi Nhà nước xây dựng Luật Bảo vệ môi trường cũng như các quy định, Nghị định về Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), các nhãn hàng đã tham gia đóng góp tiếng nói và nguồn lực rất tích cực.

Những lao động yếu thế hành nghề thu gom rác thải trong mạng lưới hỗ trợ của ông Hoàng Đức Vượng và Công ty VietCycle.

Đây là một điểm mạnh, là cơ hội lớn để Chính phủ và thành phố vận động lực lượng doanh nghiệp tinh hoa này tham gia sâu vào việc xây dựng kinh tế tuần hoàn.

Ngoài ra, muốn tuần hoàn được rác thải, khâu then chốt là chúng ta phải có một lực lượng thu gom, phân loại và sơ chế bài bản. Hiện nay, chúng ta đang rất thiếu lực lượng làm nghề chuyên nghiệp.

Đa số công đoạn sơ chế này do tư nhân tự phát làm ở các làng nghề, không có quy chuẩn, không có chính sách hỗ trợ hạ tầng nên vô tình gây ra hiện tượng "ô nhiễm thứ cấp".

Doanh nghiệp nếu được Nhà nước khuyến khích sẽ đóng góp rất lớn nguồn lực tài chính và công nghệ vào khâu sơ chế nguyên liệu này. Thành phố cần có cơ chế khuyến khích minh bạch, tháo gỡ các vướng mắc về thuế, chứng từ truy xuất nguồn gốc để doanh nghiệp an tâm làm nghề.

Rõ ràng, muốn phát triển kinh tế tuần hoàn, cần có cơ sở hạ tầng phù hợp. Hà Nội hiện đang có tham vọng rất lớn trong việc xây dựng, mở rộng không gian như quy hoạch hai bên sông Hồng, Đại lộ Thăng Long, hay các đại đô thị vệ tinh ở Đông Anh, Cổ Loa... Theo ông, với những đại dự án làm thay đổi hoàn toàn diện mạo Thủ đô như vậy, chúng ta nên áp dụng tư duy tuần hoàn như thế nào vào khâu quy hoạch ngay từ đầu?

Ông Hoàng Đức Vượng: Đây là một cơ hội lịch sử để Hà Nội sửa chữa những điểm yếu về hạ tầng. Đối với công tác quản lý chất thải, chúng tôi tha thiết mong muốn trong quá trình quy hoạch và xây dựng hạ tầng khẩn trương như hiện nay, thành phố cần lồng ghép ngay không gian cho việc quản lý rác.

Khi xây dựng các siêu đô thị, các khu dân cư tập trung, lượng rác sinh hoạt thải ra mỗi ngày là khổng lồ. Nếu chúng ta chỉ tính chuyện có bãi tập kết rồi cho xe gom lại đem đi chôn lấp hay đốt thì chưa đủ, và cũng rất lãng phí.

Quy hoạch Hà Nội cần tích hợp triết lý kinh tế tuần hoàn. Ảnh: Hoàng Anh.

Chúng ta phải có tư duy đi trước một bước: Hãy quy hoạch sẵn các trạm tập kết hiện đại, các khu vực phân loại, sơ chế... ngay từ trong quy hoạch. Có sẵn các trạm trung chuyển đạt chuẩn này, các doanh nghiệp thu mua, tái chế chuyên nghiệp mới có cơ sở vật chất để tham gia sâu vào vòng tuần hoàn rác của đô thị.

Tất nhiên, đi kèm với đó phải là sự quy hoạch chuẩn chỉ, đồng bộ về hệ thống thoát nước và xử lý nước thải sinh hoạt.

Một thành phố dù được xây dựng hoa lệ đến đâu, nếu không quản lý nổi rác thải thì tuyệt đối không thể gọi là văn minh hay đáng sống. Khả năng quản lý và tuần hoàn được rác thải mới chính là thước đo độ trưởng thành và sự văn minh của một siêu đô thị.

Vậy còn về phía chính sách, ông có đề xuất gì để Hà Nội hiện thực hóa khát vọng đưa kinh tế tuần hoàn trở thành động lực tăng trưởng?

Ông Hoàng Đức Vượng: Khi Hà Nội được trao quyền tự chủ lớn hơn trong quản lý, thành phố cần nghiên cứu cực kỳ kỹ lưỡng và dựa trên nền tảng khoa học vững chắc khi thiết kế các chính sách bền vững, kinh tế tuần hoàn.

Những đề xuất tưởng chừng văn minh như cấm nhựa dùng một lần cần được xem xét thấu đáo, cần trả lời những câu hỏi như thay bằng vật liệu gì và vật liệu đó có thực sự thân thiện với môi trường hay không? Tại sao các nước tiên tiến như Nhật bản, Hàn quốc, EU không cấm?

Tương tự, nhựa phân hủy sinh học lại là tạp chất làm hỏng chuỗi tái chế truyền thống, trong khi chúng ta đã có đủ cơ sở khoa học về an toàn sức khỏe con người chưa? Nó có khả năng tuần hoàn như mong muốn?

Vì vậy, thay vì các chính sách mang tính phong trào, Hà Nội cần ứng xử thông minh trên cơ sở khoa học, tập trung nguồn lực thay đổi hành vi quản lý, nâng cấp hạ tầng phân loại và tuần hoàn rác để giải quyết tận gốc vấn đề, hướng tới một Thủ đô xanh, sạch, đáng sống.

Trước hết, cần bố trí lực lượng giám sát và xử phạt hành vi vứt rác sai quy định theo Nghị định 45/2022, qua đó thay đổi hành vi, tiến đến thay đổi nhận thức của người dân về rác thải.

Tiếp đó, chính sách cần được ban hành ngay là tháo gỡ nút thắt đầu tư cho ngành tái chế bằng cách xây dựng đội ngũ doanh nghiệp có công nghệ tiên tiến, vốn mạnh và thị trường tiêu thụ.

Ông Hoàng Đức Vượng: Ngành công nghiệp tái chế hoàn toàn có thể hiện đại, đạt chuẩn vệ sinh. Ảnh: DTR.

Hiện doanh nghiệp muốn đầu tư tái chế lại không có khu công nghiệp quy hoạch mã ngành tái chế, trong khi các khu xử lý chất thải rắn chỉ tập trung chôn lấp hoặc đốt rác, còn lượng rác có giá trị tái chế cao bị đẩy về làng nghề tự phát.

Hầu hết các khu công nghiệp tại Hà nội từ chối doanh nghiệp đầu tư dự án tái chế vì quan niệm cũ rằng đây là ngành “không sạch”, trong khi công nghệ tái chế hiện đại có thể khép kín, không phát thải. Việc kêu gọi tuần hoàn nhưng không cấp đất hay khu công nghiệp cho tái chế khiến mục tiêu khó thực hiện, còn quy hoạch khu công nghiệp chuyên dụng có thể mất 5 – 10 năm.

Do đó, cần linh hoạt cấp mã ngành hoặc bố trí phân khu tái chế trong các khu công nghiệp hiện hữu, đồng thời hỗ trợ vốn, đất đai và chuyển giao công nghệ để doanh nghiệp đầu tư hiện đại.

Đây là nền tảng quan trọng khi Hà Nội thúc đẩy phân loại rác tại nguồn, bởi nếu không có ngành tái chế đạt chuẩn tiếp nhận, phế liệu sẽ chảy về làng nghề gây ô nhiễm thứ cấp và tạo ra sản phẩm kém chất lượng; vì vậy, hạ tầng tái chế thông suốt và các đơn vị tái chế hiện đại chính là chìa khóa để vừa quản lý chất thải, vừa tạo cơ hội kinh tế từ kinh tế tuần hoàn cho Hà Nội.

Xin cảm ơn ông!

Phạm Sơn

Nguồn Nhà Quản Trị : https://theleader.vn/kinh-te-tuan-hoan-trong-tam-nhin-mot-thu-do-ha-noi-dang-song-d45229.html