Kính thông minh có thể khiến con người... giảm thông minh!

2 giờ trướcBài gốc

Sinh viên đại học Vivian ở tỉnh Hà Bắc (Trung Quốc) rất yêu thích chiếc kính thông minh Rokid AI của mình. Cô đeo kính để định vị khi đi xe máy. Lúc mua quần áo, cô lặng lẽ chụp ảnh nhãn giá rồi kiểm tra xem mua qua mạng có rẻ hơn không.

Đôi lúc kính còn “tiếp tay” cho gian lận thi cử. Thiết bị quét câu hỏi rồi hiển thị đáp án trên tròng kính. Vivian chia sẻ: “Tôi sử dụng ở bất cứ môn nào mà tôi có thể bị trượt”. Một số bạn học đã thuê kính của cô dùng trong các kỳ thi.

Kính thông minh bắt đầu được sử dụng cho nhiều hoạt động thực tế - Ảnh: Getty Image/Rest of World

Ngày nay kính thông minh tích hợp AI là ngành công nghiệp tỷ đô. Chúng có giá từ khoảng 270 đến hơn 1.000 USD, thường sở hữu camera cùng loạt tính năng âm thanh hỗ trợ bởi mô hình ngôn ngữ lớn tiên tiến. Tròng kính được trang bị màn hình hiển thị văn bản hoặc hình ảnh với hiệu ứng thực tế tăng cường.

Thị trường kính thông minh ngày càng chật chội. Bên cạnh Meta và Oakley tham gia từ lâu, Samsung cũng chuẩn bị tung ra sản phẩm đầu tiên. Bên cạnh thương hiệu phương Tây, người dùng còn thỏa sức lựa chọn sản phẩm từ loạt thương hiệu Trung Quốc chẳng thua kém về hiệu năng như Huawei, RayNeo, XREAL, Rokid.

Tại Trung Quốc, chính phủ vừa đưa thiết bị này vào chương trình trợ cấp quốc gia nhằm thúc đẩy tiêu dùng. Nhờ vậy mà chúng được hưởng mức khuyến mãi lên đến 15% giá bán, tối đa 500 Nhân dân tệ (73 USD).

Người tiêu dùng Trung Quốc mua hoặc thuê kính thông minh vì tò mò. Trên nền tảng đồ cũ Xianyu có hàng chục người cung cấp dịch vụ cho thuê. Thương nhân Ke Changsi (thành phố Thẩm Quyến) cho biết, trong 4 tháng qua ông cho hơn 1.000 khách thuê thiết bị Rokid và Quark giá dao động từ 40 - 80 tệ (6 - 12 USD) một ngày tùy mẫu mã. Khách của Ke thường dùng kính dịch biển báo giao thông khi đi du lịch nước ngoài, dịch cuộc họp với khách hàng nước ngoài, nhắc chữ lúc phát biểu.

Nhu cầu từ học sinh, sinh viên cũng rất lớn. Trên tài khoản mạng xã hội Xiaohongshu cá nhân, Ke quảng cáo kính dễ dàng giải đáp câu hỏi tiếng Anh hay toán học. Người dùng có thể điều khiển kính bằng thiết bị điều khiển từ xa trông như nhẫn đeo tay.

Nhiều kỳ thi quan trọng ở Trung Quốc như thi tuyển sinh đại học hay thi tuyển công chức đã ban hành quy định cấm sử dụng kính thông minh. Nhưng một số trường hợp tiết lộ giáo viên thường không nhận ra loại kính này trong các kỳ thi thông thường ở trường.

Gian lận thi cử bằng kính thông minh không giới hạn tại Trung Quốc. Đầu năm 2024, một nam sinh thi vào Đại học Waseda (Nhật Bản) bị phát hiện sử dụng thiết bị chụp ảnh đề thi nhiều môn rồi gửi về điện thoại, sau đó đăng lên mạng xã hội X hỏi đáp án. Vào thời điểm đó kính chưa tiên tiến đến mức tích hợp AI đủ sức giải đề như hiện nay.

Tháng 2 năm nay Tổ chức College Board của Mỹ thông báo kể từ tháng 3, thí sinh tham gia SAT (bài thi chuẩn hóa quốc tế đánh giá năng lực ngôn ngữ và toán học dành cho học sinh trung học) bị cấm đeo kính thông minh lúc làm bài. Quyết định được đưa ra dựa trên phản hồi của giáo viên lẫn học sinh về đợt thi mùa thu năm 2025.

Một nghiên cứu của Đại học Khoa học - Công nghệ Hồng Kông ghi nhận một mẫu kính AI Trung Quốc giải đúng hầu như tất cả đề thi nhiều môn - Ảnh: HKUST

Ảnh hưởng đến thế hệ tương lai

Xu hướng gian lận thi cử bằng kính thông minh không chỉ là vấn đề đạo đức cá nhân, mà sẽ đem lại ảnh hưởng dây chuyền sâu sắc đến hệ thống tri thức, khả năng nhận thức và niềm tin xã hội của thế hệ tương lai.

Theo nghiên cứu của cử nhân Đại học TSI Arina Čiževska đăng trên trang Research Gate vào tháng 11.2025, khi việc tìm kiếm câu trả lời trở nên quá dễ dàng thì người học có thể gặp phải tình trạng “giảm tải nhận thức” (Cognitive Offloading).

Đầu tiên là tư duy phản biện, phân tích và lập luận logic suy giảm. Tiếp theo, vì kiến thức không còn được củng cố thông qua suy nghĩ cùng thực hành lặp đi lặp lại nên khả năng ghi nhớ dài hạn của não bộ với kiến thức cơ bản suy yếu đáng kể.

Ngoài ra gian lận đem lại cảm giác thỏa mãn tức thời, làm suy yếu khả năng nghiên cứu sâu lúc đối mặt khó khăn lẫn khả năng chịu áp lực.

Các kỳ thi vốn nhằm mục đích đánh giá việc tiếp thu kiến thức. Gian lận làm sai lệch đánh giá dẫn đến nhiều hệ quả nghiêm trọng, theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH). Giáo viên không thể xác định điểm yếu thực sự của học sinh nên thiếu cơ sở tối ưu hóa nội dung giảng dạy, hậu quả là hệ thống kiến thức của thế hệ tương lai tồn tại vô số lỗ hổng.

Bằng cấp cao đạt được nhờ gian lận không tương xứng với khả năng làm việc thực tế. Người thiếu kiến thức chuyên môn dễ mắc sai lầm nghiêm trọng, nhất là ở lĩnh vực rủi ro cao như y học, kỹ thuật hay luật pháp.

Trang Frontiers thì cảnh báo khi hành vi gian lận học thuật nhờ AI trở nên phổ biến và khó phát hiện, niềm tin của xã hội với bằng cấp sẽ giảm mạnh, khiến nỗ lực của cả một thế hệ bị nghi ngờ.

Nguy cơ suy giảm sáng tạo cũng rất cao. Sáng tạo được xây dựng trên nền tảng kiến thức sâu rộng. Nếu thế hệ tương lai “giao khoán” tư duy cho thuật toán thì năng lực đổi mới của toàn xã hội chắc chắn bị trì trệ, theo Frontiers.

Tiến sĩ Sarah Roberts-Cady (Cao đẳng Fort Lewis) khuyến cáo khi gian lận trở thành phương tiện “hiệu quả” để sinh tồn, hệ giá trị ở thế hệ tương lai sẽ chuyển từ theo đuổi sự thật sang theo đuổi kết quả. Sự thiếu liêm chính có thể lan rộng từ trường học đến công sở và các mối quan hệ xã hội.

Kính thông minh có nhiều hạn chế

Dù bắt đầu được sử dụng rộng rãi, nhưng kính thông minh hiện nay vẫn còn nhiều nhược điểm như nặng hơn kính thông thường, sạc pin rắc rối, thời lượng sử dụng mỗi lần sạc chỉ khoảng vài giờ.

Sinh viên Liu Zhigang (tỉnh Chiết Giang) chưa bao giờ dùng thiết bị để gian lận thi cử mà chỉ thử chụp ảnh lúc đạp xe hay thanh toán kỹ thuật số. Mỗi lần thanh toán anh phải nói lớn “Rokid, trả tiền” ngay trong cửa hàng. Hiện anh hiếm khi đeo kính do quá khó chịu. Vào mùa hè kính nóng lên làm đổ mồ hôi. Tính năng chụp ảnh hay thanh toán thực hiện bằng điện thoại dễ dàng hơn.

Từng dùng thử kính Rokid trong 1 tuần vì công ty trả tiền đăng bài quảng cáo, một KOL giấu tên tại Hàng Châu chia sẻ với trang Rest of World rằng thiết bị này không hữu ích với anh. Lúc lái xe, liên tục chuyển sự chú ý giữa đường sá với màn hình tròng kính rất nguy hiểm.

Cẩm Bình

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/kinh-thong-minh-co-the-khien-con-nguoi-giam-thong-minh-249572.html