Kỷ lục lập pháp và bài toán giảm độ 'vênh' với thực tiễn sản xuất kinh doanh

2 giờ trướcBài gốc

Kỷ lục lập pháp

Báo cáo “Dòng chảy pháp luật kinh doanh Việt Nam 2025” với chủ đề "Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực trong kỷ nguyên mới" do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa công bố đã nhận được sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp cũng như giới chuyên gia và cơ quan quản lý.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI - nhấn mạnh, năm 2025 và những tháng đầu năm 2026 ghi dấu những chuyển động mạnh mẽ của hệ thống thể chế Việt Nam với những quyết sách mang tính lịch sử về cải cách thể chế.

Năm 2025 chứng kiến sự ra đời của “bộ tứ nghị quyết chiến lược” gồm Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế; Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật và Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân.

Các nghị quyết này đã tạo ra sự chuyển biến rõ nét trong tư duy phát triển, từ “quản lý” sang “kiến tạo”, từ kiểm soát sang thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng.

Đặc biệt, Nghị quyết 206/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật được xem là dấu mốc quan trọng trong hoạt động lập pháp và điều hành. Lần đầu tiên, Chính phủ được trao cơ chế để ban hành các nghị quyết có nội dung khác với quy định của luật hiện hành nhằm xử lý ngay các điểm nghẽn cấp bách.

Chỉ trong chưa đầy 8 tháng, Chính phủ đã ban hành liên tiếp 15 nghị quyết theo cơ chế này, bao phủ nhiều lĩnh vực trọng yếu như quy hoạch, đất đai, khoáng sản, đầu tư, thực phẩm, thủ tục hành chính, đấu giá đất và nhà ở xã hội.

Ông Đậu Anh Tuấn – Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI.

Trong đó, Nghị quyết 66.7/2025/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu được đánh giá là một trong những đợt cải cách thủ tục hành chính quy mô lớn nhất từ trước tới nay, với hơn 760 thủ tục hành chính được đơn giản hóa về thành phần hồ sơ trên nguyên tắc "không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin mà Nhà nước đã có".

Theo ông Đậu Anh Tuấn, năm 2025 có thể được xem là một “kỷ lục lập pháp” của Việt Nam khi Quốc hội đã thông qua tới 89 đạo luật, cao gấp 5 - 6 lần mức trung bình của các giai đoạn trước. Riêng kỳ họp tháng 10/2025, Quốc hội đã sửa đổi hơn 50 luật.

Khảo sát 33 đạo luật liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh cho thấy thời gian soạn thảo trung bình chỉ còn khoảng 221 ngày. Nhiều dự án luật được hoàn thiện trong hơn 4 tháng, thậm chí có dự án chỉ mất chưa đầy 2 tháng.

“Đặc biệt, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng (VAT), có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, chỉ mất đúng 73 ngày để hoàn thành nhằm tháo gỡ ngay khó khăn cho hàng hóa nông sản”, ông Tuấn dẫn chứng.

Ở góc độ hiệp hội doanh nghiệp, đánh giá cao báo cáo “Dòng chảy pháp luật kinh doanh Việt Nam 2025”, ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam (VACC) cho rằng đây là tài liệu tham khảo hữu ích đối với Quốc hội, Chính phủ cũng như các cơ quan xây dựng pháp luật.

Việc ban hành 89 luật cùng hơn 300 nghị định trong một năm là tốc độ chưa từng có trong nhiều năm qua, thể hiện nỗ lực rất lớn của Nhà nước trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Ông dẫn chứng, Luật Đất đai vừa được ban hành năm 2024 nhưng đến năm 2026 đã được đưa vào diện sửa đổi nhằm tiếp tục hoàn thiện các quy định chưa phù hợp với thực tiễn.

“Điều đó cho thấy quyết tâm sửa đổi pháp luật để đáp ứng yêu cầu thực tiễn sản xuất kinh doanh”, ông Hiệp nhận định.

Từ kinh nghiệm tham gia góp ý chính sách với nhiều bộ, ngành, ông Hiệp đánh giá Bộ Xây dựng là một trong những đơn vị có cách làm thực tiễn khi thường xuyên tổ chức đối thoại trực tiếp với hiệp hội và doanh nghiệp trong quá trình sửa đổi luật.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam (VACC).

“Khi sửa Luật Xây dựng, Bộ Xây dựng mời trực tiếp các hiệp hội tham gia đối thoại, tranh luận và tiếp thu nhiều ý kiến. Nhờ đó, các quy định được xây dựng sát thực tiễn hơn và giảm đáng kể độ vênh giữa chính sách với cuộc sống”, ông Hiệp chia sẻ.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Đào Thu Huyền, đại diện Công ty Canon Việt Nam cho biết, doanh nghiệp ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực trong công tác xây dựng chính sách thời gian qua.

“Điều khiến chúng tôi thực sự bất ngờ là hơn 90% ý kiến góp ý của doanh nghiệp đã được tiếp thu rất nhanh. Nhiều trường hợp doanh nghiệp chỉ cần trình bày khó khăn, gửi văn bản giải trình là nội dung đã được cập nhật trong phiên bản dự thảo tiếp theo”, bà Huyền cho biết.

Điều này cho thấy tinh thần cầu thị và lắng nghe của nhiều cơ quan quản lý nhà nước đang được cải thiện rõ rệt, góp phần tạo niềm tin cho cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình tham gia xây dựng chính sách.

Thu hẹp độ vênh giữa chính sách và thực tiễn

Bên cạnh những kết quả tích cực, báo cáo của VCCI cũng chỉ ra nhiều vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện để nâng cao chất lượng thể chế.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, xu hướng gia tăng áp dụng quy trình rút gọn trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật là vấn đề đáng lưu ý. Tỷ lệ văn bản được xây dựng theo quy trình rút gọn tăng từ 9% năm 2023 lên 28% năm 2024 và đạt 43% trong năm 2025.

Việc đẩy nhanh tiến độ giúp kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn nhưng đồng thời cũng làm giảm cơ hội tham vấn rộng rãi, khiến nhiều doanh nghiệp bị động trước những thay đổi chính sách.

Điển hình là Nghị định 46/2026 về an toàn thực phẩm. Nhiều doanh nghiệp không nắm được nội dung trước khi nghị định được ban hành, dẫn đến tình trạng ùn tắc hàng hóa tại các cảng do chưa kịp chuẩn bị hồ sơ và quy trình đáp ứng yêu cầu mới.

Một bất cập khác là thời gian chuyển tiếp quá ngắn. Hiện nay, trung bình khoảng thời gian từ khi văn bản được ban hành đến khi có hiệu lực chỉ khoảng 15,3 ngày, thấp hơn nhiều so với khoảng thời gian tối thiểu 45 ngày theo tinh thần của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

“Khoảng thời gian chỉ hơn hai tuần khiến doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn trong việc điều chỉnh hệ thống quản trị, tổ chức nhân sự và bảo đảm tuân thủ”, ông Tuấn cho biết.

Tình trạng chậm ban hành văn bản hướng dẫn vẫn diễn ra khá phổ biến. Theo thống kê của VCCI, có tới 82% văn bản hướng dẫn được ban hành sau thời điểm luật có hiệu lực.

Điều này dẫn tới khoảng trống pháp lý trong quá trình thực thi. Nhiều địa phương, cơ quan chức năng không có đủ căn cứ để giải quyết thủ tục cho doanh nghiệp.

“Có những doanh nghiệp phải dừng kế hoạch sản xuất kinh doanh vì không thể triển khai thủ tục. Đây là tổn thất rất lớn”, ông Tuấn nhận định.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp cho rằng, nguyên nhân quan trọng dẫn tới nhiều bất cập là tiếng nói từ thực tiễn chưa được phản ánh đầy đủ trong quá trình xây dựng chính sách.

Theo ông, đối tượng chịu tác động trực tiếp của pháp luật là doanh nghiệp, do đó tiếng nói của doanh nghiệp phản ánh những vấn đề phát sinh trong thực tiễn sản xuất kinh doanh.

Ông dẫn ví dụ về các quy định liên quan đến định giá đất và xác định chi phí đầu vào trong các dự án bất động sản. Nhiều khoản chi phí phát sinh thực tế không được tính đầy đủ trong phương pháp định giá đất, dẫn đến khoảng cách lớn giữa chi phí thực tế và chi phí được công nhận.

“Đó là những điểm còn thiếu tính thực tiễn khi xây dựng chính sách quá nhanh, dẫn đến khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình áp dụng”, ông Hiệp nhận xét.

Ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, trung bình mỗi tuần Hiệp hội đều gửi kiến nghị tới các bộ, ngành về những khó khăn phát sinh trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP).

Theo ông Nam, con số 2.088 kiến nghị phản ánh vướng mắc được gửi lên Bộ Tư pháp và chỉ có 38% nội dung trong số đó được công nhận là vướng mắc thực sự là những số liệu đáng suy ngẫm, phản ánh khá sát thực trạng mà doanh nghiệp đang đối mặt.

“Doanh nghiệp đang vướng ở đâu thì phải phản ánh ở đó. Tuy nhiên, nhiều khi các hiệp hội cũng gặp khó khăn trong việc lựa chọn kênh kiến nghị phù hợp để bảo đảm các nội dung được xem xét đầy đủ”, ông Nam chia sẻ.

Đại diện Canon Việt Nam cũng cho rằng doanh nghiệp vẫn gặp không ít khó khăn trong quá trình tham gia góp ý chính sách.

Theo bà Đào Thu Huyền, nhiều hiệp hội doanh nghiệp lớn hiện chưa được tham gia đầy đủ vào quá trình xây dựng chính sách, đặc biệt là các cuộc trao đổi trực tiếp với ban soạn thảo còn khá hạn chế.

Doanh nghiệp rất cần được cung cấp thông tin về mục tiêu, quan điểm và định hướng sửa đổi chính sách, nhất là trong bối cảnh nhiều quy định đang thay đổi mạnh mẽ để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và phát triển kinh tế tư nhân.

“Tuy nhiên trên thực tế, số lượng hội thảo tham vấn trực tiếp còn khá ít. Chúng tôi thường được đề nghị góp ý bằng văn bản nhưng sau đó ít khi nhận được phản hồi hoặc giải thích cụ thể”, bà Huyền cho biết.

Bên cạnh đó, thời gian lấy ý kiến đối với nhiều dự thảo còn quá ngắn. Có trường hợp doanh nghiệp chỉ có vài ngày để nghiên cứu và phản hồi những quy định có tác động lớn tới hoạt động sản xuất kinh doanh.

Theo các doanh nghiệp và hiệp hội, để những thành quả cải cách thực sự đi vào cuộc sống, cần tiếp tục nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, tăng cường đối thoại với doanh nghiệp và bảo đảm các quy định mới sát hơn với thực tiễn sản xuất kinh doanh...

Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, tạo động lực cho khu vực doanh nghiệp phát triển và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong những năm tới.

Nguyệt Minh

Nguồn Doanh Nghiệp : https://doanhnghiepvn.vn/doanh-nghiep/ky-luc-lap-phap-va-bai-toan-giam-do-venh-voi-thuc-tien-san-xuat-kinh-doanh/20260602032924034