Kỷ nguyên AI nhân văn: Mỗi người Việt đều có một 'Trợ lý số' thuần Việt

3 giờ trướcBài gốc

Những trụ cột của AI nhân văn trong kỷ nguyên mới

Trong dòng chảy của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0, Việt Nam không chỉ chọn làm người theo đuổi công nghệ, mà đang khẳng định một lối đi riêng biệt: Xây dựng hệ sinh thái AI nhân văn, lấy con người làm trung tâm, thấu hiểu tâm hồn và bản sắc Việt để tạo ra sự bứt phá thần tốc về kinh tế và vị thế quốc tế.

Khái niệm "Trợ lý số" không còn là những dòng code khô khan hay những câu trả lời máy móc được dịch từ ngôn ngữ nước ngoài. Việt Nam đang hướng tới mỗi công dân, từ người nông dân trên cánh đồng đến cán bộ công chức nơi công sở, đều sở hữu một người bạn đồng hành kỹ thuật số thấu hiểu ngôn ngữ, văn hóa và tâm lý đặc thù của người Việt.

Việt Nam đang hướng tới mỗi công dân, từ người nông dân trên cánh đồng đến cán bộ công chức nơi công sở, đều sở hữu một người bạn đồng hành kỹ thuật số thấu hiểu ngôn ngữ, văn hóa và tâm lý đặc thù của người Việt.

Sự khác biệt nằm ở chữ "Thuần Việt". Một AI hiểu rằng "ăn cơm chưa" không chỉ là một câu hỏi về sinh học mà là một lời chào hỏi ấm áp; một AI biết cách vận dụng các điển tích, ca dao và phong tục tập quán để giao tiếp một cách tinh tế. Đây chính là chìa khóa để công nghệ thực sự len lỏi vào từng ngóc ngách của đời sống.

Trong cuộc đua AI toàn cầu, Việt Nam không chọn cách chạy đua vũ trang về hạ tầng máy tính khổng lồ hay những mô hình ngôn ngữ vạn năng xa rời thực tế. Chúng ta chọn một lối đi riêng: AI Nhân văn.

Tại đó, công nghệ không thay thế con người mà trở thành người đồng hành thấu hiểu từng nét văn hóa, từng tâm lý đặc trưng của người Việt. Cuộc trò chuyện với hai nữ nhà khoa học "Bách khoa" - PGS.TS Nguyễn Phi Lê và PGS.TS Nguyễn Minh Tân - mở ra bức tranh về một kỷ nguyên mới, nơi mỗi người dân, từ bác nông dân đến em học sinh, đều sở hữu một "Trợ lý số" của riêng mình.

Theo PGS.TS Nguyễn Phi Lê - người điều hành nhóm nghiên cứu của Viện Nghiên cứu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI4LIFE), giảng viên Trường Công nghệ Thông tin và Truyền thông (Đại học Bách khoa Hà Nội) - y tế và môi trường là hai lĩnh vực ảnh hưởng trực tiếp và sâu sắc nhất đến đời sống người dân Việt Nam. Ô nhiễm không khí, nguồn nước hay tình trạng quá tải bệnh viện đã trở thành những "nỗi đau" kinh niên.

PGS.TS Nguyễn Phi Lê - người điều hành nhóm nghiên cứu của Viện Nghiên cứu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI4LIFE), giảng viên Trường Công nghệ Thông tin và Truyền thông (Đại học Bách khoa Hà Nội).

Bà chia sẻ: "Mục đích cao nhất của khoa học là phụng sự con người. Chúng tôi muốn ứng dụng AI để giải quyết sự bất bình đẳng. Một người dân ở vùng sâu vùng xa, nhờ AI hỗ trợ bác sĩ tuyến dưới, vẫn có cơ hội được chẩn đoán sớm ung thư hay đột quỵ với độ chính xác tương đương bệnh viện tuyến đầu".

Trong khi đó, dưới góc nhìn của một chuyên gia kỹ thuật hóa học, PGS.TS Nguyễn Minh Tân - Giám đốc Viện Nghiên cứu và Phát triển Ứng dụng các Hợp chất Thiên nhiên, giảng viên Khoa Kỹ thuật Hóa học, Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội - lại trăn trở về giá trị nông sản.

PGS.TS Nguyễn Minh Tân - Giám đốc Viện Nghiên cứu và Phát triển Ứng dụng các Hợp chất Thiên nhiên, giảng viên Khoa Kỹ thuật Hóa học, Trường Hóa và Khoa học sự sống (Đại học Bách khoa Hà Nội).

Bà cho rằng AI chính là "bộ não" để giải mã kho báu hợp chất thiên nhiên. Nếu không có công nghệ điều khiển thông minh, chúng ta sẽ mãi quẩn quanh với việc xuất khẩu thô, để lãng phí hàng ngàn hoạt chất quý giá trong nông sản vì quy trình bảo quản, chế biến lạc hậu.

Không dừng lại ở lý thuyết, các dự án thực tế đã chứng minh sức mạnh của AI khi được "nhúng" vào bối cảnh Việt Nam.

Dự án Fi-Mi do PGS.TS Nguyễn Phi Lê dẫn dắt là một ví dụ điển hình. Thay vì chỉ dựa vào các trạm quan trắc cố định đắt đỏ và thưa thớt, nhóm nghiên cứu đã đặt thiết bị nhỏ gọn lên các phương tiện công cộng như xe buýt.

AI xử lý dữ liệu từ các cảm biến di động để vẽ nên bản đồ chất lượng không khí chi tiết đến từng ngõ ngách. Không chỉ cảnh báo ô nhiễm, AI còn được huấn luyện để xác định nguồn gây ô nhiễm là từ giao thông, xây dựng hay sản xuất công nghiệp, giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định chính xác.

Tại Thanh Hóa, AI đang giúp nông dân thực hiện cuộc cách mạng "nông nghiệp xanh". Thông qua việc phân tích ảnh vệ tinh và dữ liệu cảm biến, AI giúp đo lường chính xác lượng khí nhà kính trong canh tác lúa, đưa ra khuyến cáo canh tác để vừa giữ vững năng suất, vừa giảm phát thải, tạo tiền đề để nông dân Việt Nam bán được "tín chỉ carbon" trên sàn giao dịch quốc tế.

PGS.TS Nguyễn Minh Tân nói về hệ thống Smojava (Smart and Mobile Food Processing) – một mô hình được ví như "Uber trong chế biến nông sản". Hệ thống này tích hợp AI để giải quyết tính bất định của nguyên liệu:

AI tự động điều chỉnh nhiệt độ, tốc độ gió trong quy trình sấy thăng hoa hoặc cô đặc nhiệt độ thấp dưới 45 độ C, giúp giữ vẹn nguyên hương vị và hoạt chất quý. AI điều phối các trạm chế biến di động đến tận vườn, giảm chi phí vận chuyển và cho phép tận dụng phế phẩm nông nghiệp làm phân hữu cơ ngay tại chỗ.

Đặc biệt, công nghệ này tiết kiệm tới hơn 80% năng lượng so với phương pháp truyền thống, giúp sản phẩm có mức phát thải thấp - một "hộ chiếu xanh" quyền lực để tiến vào thị trường EU, Mỹ.

Việt Nam trong kỷ nguyên "AI nhân văn"

Một trong những vấn đề cốt lõi mà hai nhà khoa học nhấn mạnh là việc xây dựng AI "thuần Việt". Các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) hiện nay như ChatGPT dù rất thông minh nhưng thường thiếu đi sự nhạy cảm về văn hóa địa phương.

Đó là hiểu thói quen sinh hoạt và tâm lý e ngại của bệnh nhân nông thôn để có cách tư vấn phù hợp; Xử lý hồ sơ công vụ 24/7, am hiểu các quy định luật pháp đặc thù của Việt Nam để hỗ trợ cán bộ công chức giảm bớt gánh nặng giấy tờ; Hiểu chương trình giáo dục và cách tiếp nhận kiến thức của học sinh Việt để cá nhân hóa lộ trình học tập, giúp các em học không áp lực.

Để làm được điều này, PGS.TS Nguyễn Phi Lê nhấn mạnh vào việc đào tạo nhân lực tinh hoa. Chúng ta không thể phát triển công nghệ lõi nếu thiếu các chương trình đào tạo Thạc sĩ, Tiến sĩ chuyên sâu về AI tại các nhóm nghiên cứu mạnh.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để thu hẹp khoảng cách với các cường quốc. AI chính là chìa khóa, nhưng là một chiếc chìa khóa mang đậm tính nhân văn. "Chúng ta tiến vào kỷ nguyên mới với tâm thế công nghệ phục vụ con người, lấy con người làm trung tâm", PGS.TS Nguyễn Phi Lê khẳng định.

Khi mỗi người dân Việt có một "Trợ lý số" thuần Việt bên cạnh, người nông dân không còn đơn độc trước mùa vụ và biến đổi khí hậu, người bệnh không còn xa lạ với y tế chất lượng cao, cán bộ không còn ngập trong hồ sơ thủ công, doanh nghiệp có thể khẳng định vị thế quốc tế nhờ các sản phẩm "xanh" và "thông minh".

Cuộc cách mạng AI tại Việt Nam, qua lăng kính của hai nhà khoa học nữ, không phải là câu chuyện về những cỗ máy thay thế con người. Đó là câu chuyện về việc dùng trí tuệ để khuếch đại năng lực của con người, dùng công nghệ để bảo vệ môi trường và dùng sự sáng tạo để nâng tầm vị thế dân tộc.

Việt Nam sẽ không chỉ là quốc gia sử dụng AI, mà sẽ là quốc gia định hình nên những giá trị AI nhân văn cho riêng mình.

Tuyết Nhung

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/ky-nguyen-ai-nhan-van-moi-nguoi-viet-deu-co-mot-tro-ly-so-thuan-viet-244857.html