Kỳ quan những 'thung lũng treo' của Công viên địa chất Non nước Cao Bằng

một giờ trướcBài gốc

Thung lũng treo Tĩnh Túc - tuyệt tác giữa non cao

Thung lũng treo ở xã Tĩnh Túc hiện lên như một dấu ấn địa chất độc đáo, vừa kỳ vĩ vừa bí ẩn, thu hút những bước chân đam mê khám phá. Không chỉ đơn thuần là một dạng địa hình, nơi đây còn là “chứng nhân” sống động của những biến động kiến tạo đã diễn ra hàng triệu năm trong lòng Trái đất.

Vẻ đẹp của những vách đá dựng đứng, đường cắt địa chất sắc nét tại thung lũng treo Tĩnh Túc.

“Thung lũng treo” là một dạng địa hình karst dài hơn 4km, rộng gần 1km. Nguyên nhân tạo nên dạng địa hình đặc biệt này chủ yếu do vận động nâng trong giai đoạn tân kiến tạo gần đây. Khác với địa hình thung lũng thường thấy nằm thấp hơn so với địa hình xung quanh và có chiều dài lớn hơn rất nhiều so với chiều rộng, thung lũng treo thường để lại dấu tích trên các sườn núi cao, dọc theo các đới đứt gãy. Nói cách khác, thung lũng treo nhập vào thung lũng chính ở độ cao lớn hơn nhiều so với đáy thung lũng chính. Chúng thường hình thành khi thung lũng chính mở rộng và ăn sâu do nhiều yếu tố khác nhau, như bóc mòn do băng hà (những vùng có băng hà) hay nâng kiến tạo (như trong trường hợp này), khiến cho thung lũng treo bị kết thúc đột ngột, tạo thành vách đứng, nhiều khi làm thành các thác nước nhiều tầng, tại nơi nhập vào thung lũng chính.

Không chỉ mang giá trị khoa học, thung lũng treo Tĩnh Túc còn hấp dẫn bởi vẻ đẹp ngoạn mục của cảnh quan. Đứng trên sườn núi nhìn xuống, du khách có thể cảm nhận rõ rệt sự “đứt đoạn” của địa hình - nơi thung lũng như bị treo lơ lửng giữa không trung, mở ra một không gian rộng lớn, thoáng đạt nhưng cũng đầy huyền bí. Những vách đá dựng đứng, những đường cắt địa chất sắc nét khiến nơi đây giống như một bức tranh điêu khắc khổng lồ của tự nhiên.

Ngoài ra, trong khu vực thung lũng còn có thể quan sát thấy một số dạng địa hình đặc biệt khác, như bề mặt san bằng (một bề mặt địa hình lớn, khá phẳng, với các chóp nón karst tàn dư nhô lên, hình thành thường do hòa tan, rửa lũa, bóc mòn trong điều kiện kiến tạo bình ổn) ở độ cao 800m, kéo dài hàng km hay các mặt facet (các vách núi đá vôi dạng tam giác dốc đứng, hình thành do đứt gãy cắt vào sườn núi) cao hàng chục mét.

Chính sự kết hợp giữa giá trị địa chất và cảnh quan đã tạo nên sức hút riêng cho thung lũng treo Tĩnh Túc trở thành một điểm dừng chân không thể bỏ qua trong hành trình khám phá tuyến tham quan “Khám phá Phia Oắc - vùng núi của những đổi thay” của Công viên địa chất toàn cầu Non nước Cao Bằng.

Độc đáo thung lũng hình túi Kéo Yên

Rời Tĩnh Túc, hành trình tiếp tục đưa du khách đến tuyến tham quan “Trở về nguồn cội” của Công viên địa chất non nước Cao Bằng ở xã Lũng Nặm - nơi ẩn mình của một thung lũng mang hình dáng đặc biệt: thung lũng hình túi tại Kéo Yên. Thung lũng hình túi hiện lên như một nét chấm phá vừa lạ lẫm vừa cuốn hút trong bức tranh kỳ vĩ mang vẻ đẹp nguyên sơ còn vẹn nguyên theo năm tháng.

Dấu ấn độc đáo về địa chất của thung lũng hình túi Kéo Yên.

Thung lũng phát triển dọc theo một đứt gãy cùng phương tây bắc - đông nam. Thung lũng khá hẹp ở phía tây bắc, mở rộng dần về phía đông nam, đồng thời, bề mặt thung lũng cũng nghiêng dần về phía này, vì thế nó được gọi là “thung lũng hình túi”. Chính hình dáng “túi” đặc biệt ấy đã tạo nên một không gian mở dần như thể thiên nhiên đang dang tay đón lấy những bước chân khám phá. Ở phần hẹp, thung lũng khép mình giữa hai sườn núi đá dựng đứng, tạo cảm giác trầm mặc, sâu thẳm. Nhưng càng đi về phía đông nam, không gian càng mở rộng, ánh sáng tràn xuống, để lộ một bức tranh thiên nhiên khoáng đạt, nơi núi đá, cây rừng và bầu trời hòa quyện thành một tổng thể hài hòa.

Từ thung lũng ngược lên sườn núi khá dốc nhưng phần đỉnh lại khá bằng. Tập hợp các đỉnh bằng cùng tạo nên một cái gọi là “bề mặt san bằng”, phản ánh một giai đoạn kiến tạo khá bình ổn. Trên cao nhìn xuống, những đỉnh núi bằng phẳng nối tiếp nhau như những bậc thềm khổng lồ của thời gian. Giữa không gian bao la ấy, thung lũng Kéo Yên hiện ra như một lòng chảo xanh, nơi mọi chuyển động của đất trời đều hội tụ, tạo nên cảm giác vừa hùng vĩ vừa yên bình đến lạ.

Toàn bộ thung lũng, sườn và đỉnh khu vực xã Kéo Yên phát triển trên đá vôi hình thành trong điều kiện biển nông và ấm cách ngày nay khoảng 300 triệu năm (kỷ Carbon-Permi). Trong khi đó địa hình hiện tại lại phản ánh những quá trình địa chất trẻ hơn nhiều, như: xâm thực, bóc mòn, phong hóa..., chỉ từ khoảng 5 triệu năm trở lại đây, làm nên cảnh quan karst dạng cụm đỉnh-lũng điển hình của chu trình tiến hóa karst nhiệt đới.

Chính sự giao thoa giữa “cái cổ xưa” và “cái hiện đại” ấy đã tạo nên vẻ đẹp rất riêng cho Kéo Yên. Mỗi vách đá, mỗi triền núi đều như mang trong mình câu chuyện của đại dương cổ rồi lại được điêu khắc bởi mưa nắng, gió và thời gian để trở thành dáng hình hôm nay.

Cùng với các giá trị di sản địa chất, đến đây du khách còn có thể trải nghiệm nhiều giá trị khác, như “nền văn hóa đá” của cộng đồng địa phương. Người dân nơi đây sống chung với đá, cùng đá đối mặt với sự khắc nghiệt của thiên nhiên, cùng đá vươn lên trong bộn bề gian khó. Và mảnh đất này cũng ghi lại nhiều dấu ấn của cách mạng Việt Nam từ những năm 1941 - 1950 trong thời kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc.

Thung lũng hình túi Kéo Yên vì thế là một miền ký ức sống động, nơi thiên nhiên, con người và lịch sử cùng hòa quyện. Để rồi, mỗi bước chân qua đây chính là hành trình chạm vào chiều sâu của đất, của đá và của cả một vùng quê giàu bản sắc nơi địa đầu Tổ quốc.

Thung lũng treo Sóc Giang - hành trình giữa hai tầng thời gian

Nằm giữa miền núi đá hùng vĩ của xã Trường Hà, thung lũng treo Sóc Giang hiện lên như một dấu ấn đặc biệt của thiên nhiên với địa hình mang vẻ đẹp ngoạn mục mà còn ẩn chứa những câu chuyện sâu thẳm về vận động của trái đất. Điểm đến này vừa gần gũi, vừa bí ẩn, gợi mở một hành trình khám phá đầy cuốn hút.

Thung lũng treo Sóc Giang lưu giữ được những nét hình thái đặc trưng cùng các lớp trầm tích có nguồn gốc tích tụ từ hoạt động của sông suối cổ xưa.

Ở phần thấp là thung lũng hiện đại khá rộng hiện đang trồng lúa, bề mặt hơi nghiêng về phía đông nam, hình thành dọc theo đứt gãy sâu Cao Bằng - Tiên Yên phương tây bắc - đông nam. Nhìn từ trên cao, thung lũng hiện đại như một dải lụa mềm mại uốn lượn giữa núi đá, với những thửa ruộng lúa xanh mướt trải dài theo địa hình. Vào mùa lúa chín, cả không gian như được nhuộm vàng, tạo nên một bức tranh yên bình, đối lập đầy thú vị với vẻ khô cứng, sắc cạnh của đá vôi xung quanh.

Đứt gãy này có nhiều biểu hiện hoạt động trong giai đoạn hiện đại, với các dấu vết dịch trượt giữa các khối đá, dấu vết nâng lên của địa hình. Một trong các bằng chứng của hoạt động nâng chính là “thung lũng treo” - tức là bề mặt thung lũng cổ tương đối bằng phẳng, được nâng lên treo trên sườn địa hình. Chính sự “treo” ấy đã tạo nên điểm nhấn đặc biệt cho thung lũng, trên sườn núi, bề mặt thung lũng cổ hiện ra như một khoảng không gian phẳng lặng, tách biệt khỏi nhịp sống bên dưới. Dù đã trải qua hàng nghìn năm biến đổi, dấu tích của các dòng chảy xưa vẫn còn in lại qua lớp trầm tích và hình thái địa hình, như những ký ức chưa phai của tự nhiên.

Trải qua thời gian, tuy bị xóa nhòa dần bởi phong hóa và xâm thực, “Thung lũng treo” Sóc Giang vẫn còn lưu giữ được những nét hình thái đặc trưng cùng các lớp trầm tích có nguồn gốc tích tụ từ hoạt động của sông suối cổ xưa. Những dải vật liệu bồi tụ nằm rải rác trên bề mặt thung lũng như những “ký ức” về địa chất, ghi lại quá trình vận động, bào mòn và lắng đọng diễn ra qua hàng nghìn năm. Chính những dấu tích tưởng chừng mong manh ấy lại góp phần giúp các nhà khoa học giải mã lịch sử tiến hóa địa hình của khu vực, đồng thời mang đến cho du khách cảm nhận rõ nét về dòng chảy thời gian in hằn trong từng lớp đất, lớp đá.

Một số chóp nón đá vôi như mọc ra ở rìa “thung lũng treo” là các mặt trượt đứt gãy cổ - thuật ngữ chuyên môn gọi là “facet kiến tạo” là dấu vết của hoạt động kiến tạo cách ngày nay chỉ khoảng 10.000 năm. Những “facet kiến tạo” này hiện lên như các vách tam giác sắc cạnh, xếp nối nhau dọc theo sườn núi, tạo thành một đường viền mạnh mẽ và ấn tượng cho toàn bộ cảnh quan. Dưới ánh nắng, bề mặt đá vôi phản chiếu những gam màu xám bạc, khi lại trầm mặc, khi lại rực sáng, làm nổi bật sự tương phản giữa vẻ mềm mại của thung lũng bên dưới và sự góc cạnh, dữ dội của các quá trình kiến tạo.

Điều đặc biệt là, với “tuổi đời” địa chất khoảng 10.000 năm - một khoảng thời gian rất ngắn trong lịch sử trái đất - những dấu vết này cho thấy Sóc Giang không phải là một cảnh quan “đã hoàn tất”, mà vẫn đang tiếp tục vận động và biến đổi. Chính sự “trẻ” về mặt địa chất ấy đã mang đến cho thung lũng treo nơi đây một vẻ đẹp sống động, nơi thiên nhiên không chỉ hiện hữu mà còn đang không ngừng tái tạo chính mình, khiến bức tranh thung lũng không còn tĩnh lặng đơn thuần mà mang chiều sâu, nhịp điệu và cả sự đối thoại giữa quá khứ và hiện tại.

Hành trình khám phá 3 thung lũng khép lại nhưng dư âm về những thung lũng vẫn còn đọng lại như một lời thì thầm của thời gian. Giữa không gian hùng vĩ của Công viên địa chất toàn cầu Non nước Cao Bằng, mỗi vách đá, mỗi thung lũng không chỉ là cảnh quan mà còn là chứng tích sống động của hàng triệu năm vận động địa chất. Thung lũng Tĩnh Túc, Kéo Yên, Sóc Giang - ba điểm đến, ba câu chuyện nhưng cùng dẫn lối du khách chạm vào chiều sâu của thiên nhiên, lịch sử và sự kỳ vĩ của tạo hóa của miền non nước.

Xuân Lam

Nguồn Cao Bằng : https://baocaobang.vn/ky-quan-nhung-thung-lung-treo-cua-cong-vien-dia-chat-non-nuoc-cao-bang-3188026.html