Kỳ tích sông Hồng trong lĩnh vực môi trường

3 giờ trướcBài gốc

Sông Hồng mang một vẻ đẹp rất riêng, vẻ đẹp của dòng sông mẹ, dòng sông lịch sử. Ảnh: Lê Thanh

Quyết tâm hồi sinh dòng chảy mẹ

Trong ký ức của nhiều người dân Thủ đô, sông Hồng từng có giai đoạn dài bị "nghẻn lòng", bởi sự thiếu ý thức và áp lực của quá trình đô thị hóa nóng. Những dải đất bãi bồi trù phú vốn là lá phổi xanh của thành phố lại trở thành nơi tập kết phế thải xây dựng, những khu nhà tạm bợ mọc lên san sát làm biến dạng dòng chảy. Ô nhiễm không chỉ đến từ rác thải bề nổi, mà còn từ hệ thống nước thải sinh hoạt và sản xuất chưa qua xử lý đổ trực tiếp ra sông, khiến hệ sinh thái thủy sinh suy kiệt. Việc quản lý một dòng sông lớn với đặc thù dòng chảy phức tạp và biến động theo mùa luôn là bài toán hóc búa đối với các nhà quản lý môi trường và quy hoạch đô thị qua nhiều thời kỳ.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, một làn sóng thay đổi mạnh mẽ đã bắt đầu lan tỏa. Chính quyền thành phố Hà Nội cùng các bộ, ngành liên quan đã xác định việc phục hồi môi trường sông Hồng không chỉ là nhiệm vụ cấp bách về sinh thái, mà còn là chìa khóa để mở ra không gian phát triển mới. Sự chuyển dịch tư duy từ việc coi sông Hồng là "mặt sau" của thành phố sang việc biến nó thành "mặt tiền" xanh đã tạo tiền đề cho những hành động quyết liệt. Các chiến dịch ra quân rầm rộ để giải tỏa các điểm đen về rác thải, khơi thông dòng chảy tại khu vực bãi giữa và bãi bồi đã được triển khai đồng bộ, đánh dấu bước đầu của hành trình tìm lại màu xanh cho dòng sông.

Kỳ tích về môi trường của sông Hồng thực sự có điểm tựa vững chắc khi đồ án Quy hoạch phân khu sông Hồng được phê duyệt. Đây được coi là bản "tổng phổ" quan trọng nhất, định hình lại toàn bộ không gian sống ven sông theo hướng bảo tồn thiên nhiên kết hợp khai thác dịch vụ sinh thái. Thay vì những khối bê tông thô cứng, quy hoạch ưu tiên tối đa cho diện tích cây xanh, công viên chuyên đề và các không gian công cộng. Điều này giúp thiết lập một hành lang thoát lũ an toàn, đồng thời tạo ra một hệ thống màng lọc tự nhiên khổng lồ cho bầu không khí của Hà Nội. Việc chuyển đổi các vùng đất bãi bị bỏ hoang thành các khu vườn rừng, vườn thực vật không chỉ ngăn chặn tình trạng tái lấn chiếm, mà còn làm giàu thêm đa dạng sinh học ngay sát vùng lõi đô thị.

Song song với quy hoạch không gian là sự ra đời của những đại dự án hạ tầng kỹ thuật nhằm kiểm soát nguồn ô nhiễm từ gốc. Dự án hệ thống xử lý nước thải Yên Xá với quy mô hàng đầu khu vực khi đi vào vận hành đã trở thành "trạm gác" quan trọng, thu gom và xử lý một lượng lớn nước thải sinh hoạt từ các quận nội thành vốn trước đây chảy tràn vào các sông Tô Lịch, sông Lừ, sông Sét rồi đổ ra sông Hồng. Việc giảm thiểu tải lượng hữu cơ và các chất độc hại xả vào dòng chảy chính đã giúp chỉ số chất lượng nước của sông Hồng có những cải thiện đáng kể. Những con số về nồng độ oxy hòa tan tăng lên và sự giảm thiểu mùi hôi tại các điểm cửa xả là minh chứng rõ nét nhất cho nỗ lực không ngừng nghỉ trong việc làm sạch mạch máu của Thủ đô.

Phối cảnh dự án Đại lộ - cảnh quan sông Hồng. Ảnh: HT

Sông là nhà để về

Bài toán về môi trường sẽ không thể tìm được lời giải nếu thiếu đi vai trò của người dân, những người trực tiếp thụ hưởng và cũng là những người bảo vệ dòng sông. Kỳ tích sông Hồng không chỉ được tạo nên bởi các quyết sách hành chính, mà còn bởi sự tham gia tự nguyện của các tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư. Hình ảnh những nhóm tình nguyện viên bất kể nắng mưa đi nhặt từng mảnh túi nilon, lốp xe cũ tại khu vực cầu Long Biên hay các hội nhóm yêu thiên nhiên bền bỉ trồng hàng ngàn cây xanh tại bãi giữa đã tạo nên một hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Sự thay đổi nhận thức từ "sông là nơi để xả" sang "sông là nhà để về" đã biến mỗi người dân thành một giám sát viên môi trường, giúp hạn chế đáng kể các hành vi xâm hại dòng chảy.

Các chuyên gia môi trường nhận định rằng, sự tham gia của cộng đồng chính là "chất xúc tác" quan trọng giúp các dự án của nhà nước bền vững hơn. Khi người dân tìm thấy niềm vui trong việc đi dạo dưới bóng cây ven sông hoặc tham gia các hoạt động chèo thuyền, thể thao trên nước, họ sẽ tự ý thức được trách nhiệm bảo vệ không gian đó. Những mô hình "vườn rừng trong phố" hay "công viên sinh thái dựa vào cộng đồng" đang dần hình thành dọc theo hai bờ sông, tạo nên một sự gắn kết chặt chẽ giữa con người và thiên nhiên. Đây chính là giá trị cốt lõi của một đô thị văn minh, nơi môi trường sống được đặt ở vị trí ưu tiên hàng đầu trong mọi kế hoạch phát triển.

Đánh giá về những thay đổi tích cực này, Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội nhấn mạnh rằng, việc quy hoạch sông Hồng là một bước đi tất yếu, nhưng đòi hỏi sự cẩn trọng và tầm nhìn xa. Theo Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, tư duy kiến tạo kỳ tích sông Hồng là cơ sở quan trọng bảo đảm tương lai bền vững lâu dài của Hà Nội cũng như cả vùng lưu vực trước thách thức của biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan như bão lớn, lũ lớn, khô hạn, nhiễm mặn và ô nhiễm nguồn nước, dẫn đến khủng hoảng thiếu nước. Hà Nội và cả vùng cần bảo đảm điều kiện sống an toàn, hiện đại và giữ gìn bản sắc dài lâu.

Hiểu theo hướng đó, sông Hồng phải được coi là một thực thể sống, việc phục hồi môi trường phải đi đôi với việc giữ gìn bản sắc văn hóa và đặc tính thủy văn của dòng sông. Kỳ tích sông Hồng trong lĩnh vực môi trường không chỉ dừng lại ở việc nước sạch hay cây xanh, mà còn là cách chúng ta ứng xử với dòng chảy đó trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Việc giữ lại các bãi bồi tự nhiên, thay vì san lấp chính là cách tốt nhất để thành phố thích ứng với các trận lũ lớn và điều hòa nhiệt độ đô thị.

Bên cạnh đó, các chuyên gia quy hoạch cũng cho rằng, Hà Nội cần tiếp tục đẩy mạnh việc kết nối hạ tầng xanh ven sông, với hệ thống giao thông công cộng đường thủy. Điều này không chỉ giảm tải cho giao thông đường bộ, mà còn tạo điều kiện để người dân tiếp cận gần hơn với các giá trị sinh thái của sông Hồng. Khi dòng sông trở thành một phần không thể tách rời trong sinh hoạt hằng ngày, giá trị của môi trường sẽ được tôn vinh và gìn giữ một cách tự nhiên nhất. Những thành tựu bước đầu trong việc cải thiện môi trường sông Hồng chính là nền tảng để Hà Nội hiện thực hóa khát vọng về một thành phố "Xanh - văn hiến - văn minh - hiện đại".

Kỳ tích sông Hồng trong lĩnh vực môi trường tại Thủ đô không phải là một kết quả tức thời, mà là thành quả của một hành trình bền bỉ, kiên định. Những nỗ lực từ việc hoàn thiện khung pháp lý quy hoạch, đầu tư vào hạ tầng xử lý nước thải hiện đại đến việc khơi dậy sức mạnh từ cộng đồng đã tạo nên một diện mạo mới cho dòng sông cái. Sông Hồng giờ đây không còn là rào cản ngăn cách hay một vùng "đất dữ" về ô nhiễm, mà đang thực sự trở thành trục luân chuyển năng lượng xanh, điểm tựa cho sự phát triển của Hà Nội về cả kinh tế lẫn văn hóa.

Nhìn về tương lai, thách thức vẫn còn đó khi áp lực dân số và biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, với những gì đã đạt được, chúng ta có quyền tin tưởng vào một sự hồi sinh toàn diện của dòng sông mẹ. Việc bảo vệ môi trường sông Hồng không chỉ là câu chuyện của hôm nay, mà là món quà vô giá dành cho các thế hệ mai sau, để dòng sông mãi là biểu tượng của sức sống mãnh liệt và vẻ đẹp thanh bình giữa lòng Thủ đô ngàn năm văn hiến. Sự thành công trong việc cải tạo môi trường sông Hồng sẽ là bài học kinh nghiệm quý báu cho các đô thị lớn khác trong cả nước trong việc giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn hệ thái sinh và phát triển đô thị.

Nguyễn Quý

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/ky-tich-song-hong-trong-linh-vuc-moi-truong-733977.html