Ký ức, sự sống từ 'bánh mì Sài Gòn' của Lê Sa Long

3 giờ trướcBài gốc

Từ khi con người nguyên thủy bị hấp dẫn bởi hương vị của một loài cỏ dại được gọi là Triticeae từ hàng ngàn năm TCN, cho đến các giống lúa mì hiện đại đã được chọn lọc và lai tạo, để có năng suất và chất lượng tuyệt hảo như ngày hôm nay, làm ra những ổ bánh mì cực kỳ hấp dẫn nhân loại. Việt Nam không trồng lúa mì nhưng bánh mì xâm nhập vào nước ta từ thời Pháp thuộc, trở thành món ăn rất bình dân.

Bánh mì bán ở bến xe Sài Gòn những năm 1970

Họa sĩ Lê Sa Long có một bộ tranh rất lạ về bánh mì, có tên là “Bánh mì Sài Gòn”, được anh thực hiện trong hai năm 2022-2023. Long nói, anh gốc miền Trung, sinh ra tại Sa Đéc, sống ở Sài Gòn - một thành phố nặng tình, cưu mang dân nhập cư từ mọi miền đất nước. Sài Gòn nuôi anh, một “hạt phù sa” của Đồng bằng sông Cửu Long - Long nói vậy và muốn “trả ơn” bánh mì.

Xem những bức tranh bánh mì của Long, nhiều người lớn tuổi gợi lên trong ký ức những chiếc xe thô sơ bán bánh mì trong cần xé ở chợ Bến Thành, ở Bến xe Miền Tây mà gần như mọi hành khách về quê đều mua vài ổ cho con cháu ở quê. Đó là ký ức Sài Gòn. Ký ức đó trên tranh sơn dầu của Lê Sa Long thành kỷ niệm với Sài Gòn xưa mà hiện đại.

Người dân bán bánh mì trước chợ Bến Thành những năm 1940 - 1950

Những ổ bánh mì Sài Gòn “tiến hóa” và “biến tấu” rất nhanh, để ngày nay bánh mì Việt Nam trở nên cực kỳ hấp dẫn với thế giới, được đánh giá cao nhất với 4,6/5 sao trong 100 món bánh mì kẹp ngon nhất thế giới do chuyên trang ẩm thực nổi tiếng Taste Atlas công bố.

Sài Gòn bao dung và nghĩa tình. Rồi những điểm “bánh mì không đồng, mỗi người 1 ổ” mọc lên trong đêm trường đại dịch Covid-19 đầy lòng nhân ái, hiện lên trong tranh của Long như tiếng lòng của người Sài Gòn bao dung.

Bánh mì Sài Gòn "không đồng một ổ"

Có lẽ nhiều người Sài Gòn từng đứng trên gác nhà mình nhìn thấy và nghe tiếng rao nho nhỏ của người bán bánh mì đạp xe lặng lẽ trên những con hẻm nhỏ vắng tuyệt bóng người trong môi trường đầy virus SARS-CoV-2 bủa vây. Tiếng rao và mùi thơm của những ổ bánh mì di động trong tranh Lê Sa Long chính là sự sống.

Sự sống đó cũng hiện lên trong bức tranh Thiếu tá Nguyễn Hữu Đạo - cán bộ Đội Công tác Chữa cháy và Cứu nạn Cứu hộ khu vực I (PC07, Công an TPHCM) “gặm” ổ bánh mì sau những giờ tìm kiếm cứu nạn cực kỳ vất vả, khi anh cùng đoàn Công an Việt Nam lên đường sang Thổ Nhĩ Kỳ cứu hộ sau trận động đất 7,8 độ vào tháng 02/2023 tại miền Nam nước này.

Phút nghỉ ngơi, nạp năng lượng bằng bánh mì của Thiếu tá Nguyễn Hữu Đạo - Đội PCCC-CNCH Công an TPHCM khi tham gia cứu nạn ở Thổ Nhĩ Kỳ

Hình ảnh anh Đạo “gặm” ổ bánh mì, được mẹ già anh ở Sài Gòn “thấy” trên tivi và nghẹn ngào, thương con trai mình vất vả, nhưng tự hào vì biết con đang đi tìm sự sống cho người dân Thổ Nhĩ Kỳ. Hình ảnh đó làm Lê Sa Long xúc động. Phía sau bức tranh anh Đạo ăn bánh mì là những đống đổ nát nhưng là sự sống, sự sống mãnh liệt khi đoàn Việt Nam đã phối hợp cứu sống được một thiếu niên và đưa ra ngoài 14 thi thể người bị nạn. Xem những bức tranh sơn dầu “bánh mì Sài Gòn” của Lê Sa Long, người xem không chỉ trở về ký ức mà nghe được chính là tiếng nói của sự sống mãnh liệt của người Sài Gòn, lan tỏa khắp nơi… những nghĩa tình bất tận và làm thanh khiết tâm hồn chúng ta…

Fast food Như Lan từ chiếc xe bánh mì

Có một người phụ nữ U80 ở Sài Gòn, bà chủ Như Lan - Dì Gái (tên thật Nguyễn Thị Dậu), đã làm nên thương hiệu fast food Sài Gòn lừng danh 60 năm qua, cũng bắt đầu từ chiếc xe bánh mì ở góc đường Lý Chính Thắng (Quận 3 cũ, TPHCM). Người mê làm bánh từ bé, mê đến độ quên cả chuyện lập gia đình và từ chiếc xe bánh mì huyền thoại, bà sáng tạo nên nhiều loại fast food với thương hiệu Như Lan, như bánh Trung thu, bánh chưng, bánh mì (thịt, heo quay, xíu mại, hamburger), bánh Trung thu, bông lan trứng muối, bánh dừa, cốm lá gai, bánh plan, bánh lưỡi mèo… Bắt đầu từ bánh mì kẹp thịt, nên Lê Sa Long vẽ người đàn bà mê bánh này tay cầm chiếc bánh chưng với dòng chữ “bánh mì Như Lan” là vậy, với khuôn mặt hiền từ chuyên làm từ thiện cho người nghèo. Do vậy, những loại fast food của Dì Gái cũng chính là sự sống, sự sống cho người nghèo, một tâm hồn Sài Gòn nhân ái và nghĩa tình…