Lãi suất vay sản xuất 'nhảy múa', doanh nghiệp gồng mình gánh áp lực chi phí

8 giờ trướcBài gốc

Trong bối cảnh lãi suất huy động liên tục thiết lập mặt bằng mới và áp lực tỷ giá căng thẳng, giới chuyên gia dự báo áp lực chi phí tài chính sẽ còn đè nặng lên vai doanh nghiệp ít nhất đến hết nửa đầu năm 2026.

Cú sốc lãi suất sau kỳ nghỉ Tết

Chỉ trong vòng vài tháng ngắn ngủi kể từ cuối năm 2025, bức tranh lãi suất đã thay đổi chóng mặt. Nếu như trước Tết Nguyên đán, các doanh nghiệp và hộ kinh doanh vẫn còn tiếp cận được nguồn vốn với mức lãi suất dễ thở, thì nay, thực tế đã khác xa.

Anh Nguyễn Văn Phương (Thanh Hóa) không khỏi ngỡ ngàng khi liên hệ ngân hàng để giải ngân nốt 500 triệu đồng còn lại trong hạn mức tín dụng 1 tỉ đồng được ngân hàng cam kết cho vay. "Trước Tết, đợt 1, tôi vay với lãi suất 9%/năm. Thế nhưng hiện tại, nhân viên báo lãi đã vọt lên 11,5%/năm. Làm ăn ngày càng khó, giờ thêm lãi vay cao thế này, nên tôi đang tính toán có tiếp tục vay nữa không", anh Phương than thở và cho biết đang phải cân nhắc dừng kế hoạch mở rộng kinh doanh.

Tình trạng này không phải cá biệt. Tại các ngân hàng lớn vốn được coi là "thành trì" của lãi suất thấp, mức điều chỉnh cũng rất rõ rệt. Anh Nguyễn Hoàng, giám đốc một doanh nghiệp tại Hà Nội, cho biết lãi suất vay tại Vietcombank đã tăng khoảng 1,2%/năm so với năm ngoái, hiện đứng ở mức 7,2%/năm cho kỳ hạn 179 ngày. Để có được mức này, doanh nghiệp phải đáp ứng hàng loạt điều kiện khắt khe như sử dụng dịch vụ L/C, có nguồn ngoại tệ và duy trì số dư tài khoản không kỳ hạn lớn.

Lãi suất cho vay lĩnh vực sản xuất kinh doanh đã nhanh chóng vọt lên mức 11,5%/năm.

Khảo sát thực tế cho thấy, lãi suất cho vay kinh doanh tại VietinBank hiện dao động từ 9-9,5%/năm tùy kỳ hạn, trong khi trước Tết chỉ ở mức 5,1%/năm. Techcombank cũng ghi nhận mức tăng mạnh khi lãi suất cơ sở cho vay trung hạn lên tới 9,5%/năm và dài hạn chạm mốc 10%/năm, tăng khoảng 2,5% so với cuối năm 2025.

Nguyên nhân cốt lõi khiến lãi suất cho vay tăng cao bắt nguồn từ việc chi phí đầu vào của các ngân hàng (lãi suất huy động) đã liên tục leo thang. Đà tăng này bắt đầu "nóng" lên từ cuối năm ngoái và lan rộng mạnh mẽ trong những tháng đầu năm 2026.

Hiện nay, hầu hết các nhà băng đã điều chỉnh biểu lãi suất tiền gửi tăng từ 1-2%. Nhóm ngân hàng tư nhân như VPBank, SHB, NCB... sẵn sàng chào mời mức lãi suất thỏa thuận trên 8%/năm cho kỳ hạn 6 tháng. Thậm chí, "Big 4" ngân hàng quốc doanh (Vietcombank, VietinBank, BIDV, Agribank) vốn luôn duy trì lãi suất thấp cũng đã có lần tăng thứ 3 trong vòng nửa năm qua, đưa lãi suất tiết kiệm sát mốc 7%/năm – mức cao nhất kể từ giữa năm 2023.

Lý giải về hiện tượng này, lãnh đạo các ngân hàng cho rằng có sự cộng hưởng từ nhiều yếu tố như lệch pha cung - cầu vốn suốt thời gian dài, khiến tỷ lệ cho vay trên tiền gửi (LDR) tại nhiều nhà băng vượt ngưỡng 100%.

Bên cạnh đó, từ đầu năm 2026, việc 100% tiền gửi Kho bạc Nhà nước bị loại trừ khỏi cách tính LDR đã tạo áp lực cực lớn lên các ngân hàng quốc doanh, buộc họ phải đẩy mạnh hút tiền gửi từ dân cư để bù đắp thanh khoản.

Ngoài ra, lãi suất tại Việt Nam còn chịu tác động mạnh từ diễn biến toàn cầu. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vẫn duy trì lãi suất ở mức cao (3,5-3,75%) và lộ trình cắt giảm lãi suất rất thận trọng. Trong nước, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang ưu tiên mục tiêu ổn định tỷ giá trong bối cảnh USD tự do chạm mốc 28.000 đồng. Việc duy trì lãi suất VND ở mức cao là cần thiết để giảm áp lực mất giá đồng nội tệ.

Trên thị trường liên ngân hàng, lãi suất cũng tăng mạnh từ 1,5-2,6 điểm % ở các kỳ hạn ngắn. Để can thiệp, NHNN đã phải thực hiện bán ngoại tệ kỳ hạn và bơm ròng hàng chục nghìn tỷ đồng qua kênh cầm cố (OMO) nhằm hỗ trợ thanh khoản hệ thống. Những động thái này cho thấy áp lực thanh khoản hiện mang tính cơ cấu và rất khó hạ nhiệt trong ngắn hạn.

Tìm giải pháp "giảm nhiệt" cho doanh nghiệp

Tính đến thời điểm này, 25 ngân hàng thương mại trong nước đã công bố lãi suất cho vay bình quân của tháng 2/2026. Trong số các ngân hàng tăng lãi suất cho vay bình quân, Techcombank và BVBank tăng mạnh nhất, lần lượt tăng 1,84% và 1,67%/năm so với tháng 1/2026.

Bac A Bank, OCB, PVcombank, Viet A Bank, KienlongBank, ACB, Agribank, BIDV, Vikki Bank, Eximbank... cũng ghi nhận mức tăng từ 0,1-0,7%/năm.

Trước thực trạng lãi suất vay bào mòn lợi nhuận doanh nghiệp, các chuyên gia cho rằng cần có sự chia sẻ từ phía nhà băng. Theo đó, các ngân hàng nên xem xét điều chỉnh biên độ lợi nhuận, giảm mức cộng thêm lãi suất thả nổi xuống còn 1-2% thay vì 3-4% như hiện nay để hỗ trợ khách hàng vay cũ.

Ngoài ra, một giải pháp quan trọng được kỳ vọng là sự điều tiết từ chính sách tài khóa. Theo Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), với mục tiêu tăng trưởng GDP 10% năm 2026, Chính phủ đang đẩy mạnh đầu tư công với dự toán lên tới 1,1 triệu tỉ đồng. Dòng tiền khổng lồ này khi được giải ngân sẽ trực tiếp bồi đắp vào nguồn vốn huy động của hệ thống ngân hàng, từ đó tạo áp lực giảm lên mặt bằng lãi suất liên ngân hàng và hạ nhiệt lãi suất cho vay.

Tuy nhiên, từ nay đến khi các chính sách phát huy tác dụng, doanh nghiệp vẫn phải chủ động "tự cứu mình". Một doanh nghiệp chia sẻ: "Chúng tôi buộc phải tính toán lại toàn bộ quy trình sản xuất, cắt giảm chi phí không thiết yếu để bù đắp vào phần lãi vay tăng thêm. Nếu lãi suất tiếp tục lên cao, khả năng lỗ là rất lớn".

Các chuyên gia và lãnh đạo ngân hàng đều chung nhận định, thời kỳ lãi suất rẻ đã thực sự khép lại. Áp lực thanh khoản và mục tiêu ổn định tỷ giá sẽ khiến lãi suất huy động khó giảm nhanh, thậm chí có thể tăng nhẹ hoặc đi ngang ở mức cao ít nhất đến hết quý II/2026.

Đối với các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, việc lập kế hoạch dòng tiền dựa trên kịch bản lãi suất cao là điều cần thiết lúc này. Thị trường đang chờ đợi những bước đi linh hoạt hơn từ cơ quan điều hành để vừa đảm bảo mục tiêu vĩ mô, vừa không làm "nghẹt thở" khu vực sản xuất – động lực chính của tăng trưởng kinh tế.

Huyền Anh

Nguồn Vnbusiness : https://vnbusiness.vn/lai-suat-vay-san-xuat-nhay-mua-doanh-nghiep-gong-minh-ganh-ap-luc-chi-phi.html