Làm bản đồ Điện Biên Phủ tỷ lệ 1/25.000 trong 3 ngày Tết Nguyên đán Giáp Ngọ 1954

2 giờ trướcBài gốc

Ảnh tư liệu về chiến dịch Điện Biên Phủ.

Trong khi đó, Xưởng sản xuất bản đồ (nay là Xí nghiệp Bản đồ 1, Cục Bản đồ, Bộ Tổng Tham mưu) mới chỉ có bản đồ tỷ lệ 1/100.000 thung lũng Điện Biên Phủ, chưa đáp ứng được yêu cầu của các đơn vị cấp chiến thuật, do không thể hiện đầy đủ các chi tiết địa hình để bố trí đội hình chiến đấu, đặc biệt là với công binh, pháo binh, pháo cao xạ… trong việc làm đường kéo pháo, xây dựng trận địa bắn trên sườn núi trong lòng chảo và tính toán chính xác phần tử bắn cho lựu pháo 105mm tới các mục tiêu.

Nhận thức rõ nhiệm vụ được giao, cán bộ, chiến sĩ toàn Xưởng đã chủ động chuẩn bị lực lượng làm bản đồ tỷ lệ 1/25.000, tích cực sưu tầm tư liệu, tổ chức ăn Tết trước cho một số cán bộ chủ công để sẵn sàng làm việc đột xuất. Đến sáng 31-1-1954 (tức 28 Tết Nguyên đán Giáp Ngọ), đồng chí Trần Ba - cán bộ đồ bản Cục Tác chiến - mang về một tấm bản đồ tỷ lệ 1/25.000 do quân báo vừa thu được của địch và yêu cầu phải hoàn thành trong 3 ngày đêm để kịp chuyển lên Bộ Chỉ huy chiến dịch.

Nhận thấy đây là loại bản đồ đặc biệt quý hiếm, từ Xưởng trưởng Nguyễn Bá Đạm, Bí thư Chi bộ Nguyễn Thế Tùy đến các chiến sĩ đều lập tức bắt tay vào công việc với quyết tâm bảo đảm cả chất lượng lẫn tiến độ. Bản đồ do quân Pháp thực hiện theo phép chiếu hình Bonne, được xây dựng bằng phương pháp chụp ảnh hàng không nên có chất lượng rất cao, cập nhật đầy đủ các yếu tố địa hình chi tiết như suối cạn, đường mòn, mồ mả, nhà cửa, giếng nước… Phần dáng đất không thể hiện bằng đường bình độ mà bằng các đường sống núi. Tên địa danh ghi bằng tiếng Việt, phần chú giải bằng tiếng Pháp, in trên loại giấy dày, trắng.

Công đoạn đầu tiên và khó khăn nhất do Ban họa đảm nhiệm. Theo tính toán thông thường, phải mất khoảng 30 ngày công mới hoàn thành, nhưng nay chỉ có 2 ngày đêm. Vốn là họa viên của Sở Địa dư Đông Dương, Trưởng ban họa Nguyễn Văn Tích đã cắt tấm bản đồ thành 4 mảnh nhỏ, giao cho các đồng chí Trần Thụy, Phạm Triền, Nguyễn Ke, Lê Văn Mưu, Ngô Văn Sách, Ngô Chí Tạo, Lê Thị Khánh, Vũ Thị Tân… chia thành từng nhóm 3 người thực hiện. Mỗi ca làm việc kéo dài 4 giờ, thay phiên nhau vẽ liên tục ngày đêm để bảo đảm tiến độ.

Các họa viên dùng bút mực Tàu vẽ lại các yếu tố lên giấy can với độ chính xác tuyệt đối, từ nét chữ, ký hiệu đến từng chi tiết nhỏ. Công việc đòi hỏi không chỉ kỹ thuật cao mà còn phải có hiểu biết quân sự, bởi chỉ một sai lệch nhỏ về nét vẽ hay địa danh cũng có thể ảnh hưởng lớn đến quyết tâm chiến đấu và xương máu của bộ đội ngoài mặt trận.

Sau khi hoàn tất phần họa, bản đồ được chuyển sang Ban kẽm do đồng chí Nguyễn Duy Thiết phụ trách. Đồng chí Nguyễn Đức Lâm điều hành khâu chế bản rất hiệu quả. Đồng chí Trần Văn Dương vận hành thành thạo máy mài kẽm thủ công lắc tay để cung cấp đủ bản kẽm chất lượng tốt cho công đoạn phơi bản. Mỗi bản kẽm phải trải qua nhiều bước mài phá, mài màu mới đạt độ bóng cần thiết trước khi chuyển sang bộ phận nhật chiếu.

Tại đây, các đồng chí Nguyễn Văn Vũ, Dương Văn Sửu và Nguyễn Văn Sính đưa bản kẽm vào máy ly tâm để giảm nước, tạo độ ẩm phù hợp trước khi phủ thuốc cảm quang. Do hết keo cá, Xưởng phải thay bằng keo da trâu ngâm nước rồi nấu cách thủy, lọc kỹ và hòa cùng Bicrômát để tạo thuốc cảm quang.

Trong điều kiện thời tiết Đông Xuân âm u, thiếu ánh nắng mặt trời, cán bộ, chiến sĩ phải khiêng khung phơi ra khỏi rừng để tận dụng từng tia nắng yếu ớt phục vụ công đoạn nhật chiếu. Bản đồ được in nhiều màu: chữ và nét màu đen, đường sá màu đỏ, dáng đất và các công trình kiên cố màu nâu… nên mỗi màu phải có một bản kẽm riêng.

Do ánh sáng yếu, nét in trên kẽm nhiều chỗ chưa bám chắc. Bằng tay nghề cao, các đồng chí Trịnh Văn Thái, Nguyễn Thế Vỹ, Lê Ngọc Xích tiếp tục cạo sửa nét thừa, bổ sung nét thiếu, chỉnh sửa trực tiếp trên mặt bản kẽm để bảo đảm chất lượng in.

Mùa Đông năm ấy rất rét, nước đóng băng. Ban đêm, anh chị em phải dùng chăn, chiếu quây kín quanh bàn làm việc, phủ cả chân và quấn lên người để giữ ấm. Trong điều kiện bảo mật nghiêm ngặt, không được sử dụng đèn bão hay đèn măng xông, mỗi người chỉ có thể dùng 2-3 chiếc đèn dầu nhỏ làm từ vỏ hộp thuốc đánh răng GIB và vỏ ống tiêm để chiếu sáng.

Tổ nuôi quân phải đi các chợ Quán Vuông, chợ Chu, phố Ngữ mua thực phẩm tươi phục vụ đơn vị vừa làm việc vừa đón Tết. Vì bản đồ phục vụ trực tiếp cho hướng tác chiến nên công tác bảo mật được thực hiện tuyệt đối nghiêm ngặt theo nguyên tắc “3 không”: không nghe, không thấy, không biết.

Ở công đoạn cuối cùng, Trưởng ban in Nguyễn Văn Ngự giao nhiệm vụ cho những thợ in tay nghề cao như Nguyễn Đắc Vỹ, Đỗ Văn Bồi, Hà Hữu Nghĩa, Đỗ Văn Cư… trực tiếp đảm nhiệm việc in và xén bản đồ. Hai máy in hoạt động liên tục suốt ngày đêm. Tổ máy của đồng chí Nguyễn Văn Bồi đạt năng suất kỷ lục 300 ấn phẩm mỗi ca.

Do thiếu giấy ngoại nhập chất lượng cao, Ban in phải chủ động tăng cơ số in từ 200 lên 400 bản để dự phòng. Với quyết tâm cao độ, sau 3 ngày đêm làm việc không nghỉ, Xưởng sản xuất bản đồ đã hoàn thành 400 tờ bản đồ đúng 17 giờ chiều 30 Tết. Ngay sau đó, một tổ công tác vận chuyển bản đồ xuyên rừng 10km từ bản Giạo (xã Bộc Nhiêu, tỉnh Thái Nguyên) ra km31 Quốc lộ 3 để bàn giao cho Cục Tác chiến. Đến 20 giờ đêm giao thừa, xe ô tô chở bản đồ lên đường ra chiến dịch.

Trong hồi ức về chiến dịch Điện Biên Phủ, cố Đại tướng Hoàng Văn Thái từng viết:

“Với phương tiện hết sức thô sơ, anh em đã chia ca, chia kíp làm việc suốt 3 ngày đêm để in 400 tờ bản đồ trên giấy tốt, kịp thời đưa ra mặt trận đúng lúc bộ đội đang triển khai công tác chuẩn bị theo phương án tác chiến mới. Nhưng người phấn khởi nhất khi nhận được tấm bản đồ còn thơm mùi giấy mực, chính xác đến từng chi tiết chính là các đơn vị lựu pháo. Đội hình pháo binh và các mục tiêu được xác định chính xác. Chúng ta đã dùng chính bản đồ thu được của địch để chuẩn bị phần tử bắn. Thành tích vẽ và in bộ bản đồ phục vụ kịp thời chiến dịch Điện Biên Phủ là minh chứng cho tinh thần trách nhiệm và bước tiến về kỹ thuật của tập thể cán bộ, công nhân Xưởng sản xuất bản đồ - Bộ Tổng Tham mưu”.

Đại tá Ngô Văn Bỉnh (Nguyên cán bộ Cục Khoa học Quân sự, Bộ Quốc phòng)

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/lam-ban-do-dien-bien-phu-ty-le-1-25-000-trong-3-ngay-tet-nguyen-dan-giap-ngo-1954-748817.html