Làm rõ vai trò của MTTQ, các tổ chức thành viên trong phổ biến, giáo dục pháp luật

4 giờ trướcBài gốc

Đồng chí Cao Xuân Thạo, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát biểu. Ảnh: Minh Đức/TTXVN

Theo đại diện Bộ Tư pháp, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật được Quốc hội khóa XIII thông qua tại Kỳ họp thứ 3 vào ngày 20/6/2012 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2013. Sau 13 năm thi hành, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng, song trước yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền, Chính phủ số, xã hội số, công dân số và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo, việc sửa đổi luật là hết sức cần thiết. Việc xây dựng dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) được triển khai theo quy trình sửa đổi toàn diện, trên cơ sở tổng kết thi hành luật năm 2012, rà soát các chủ trương của Đảng, các văn bản quy phạm pháp luật và điều ước quốc tế có liên quan. Chính phủ đã thông qua 6 chính sách của dự án luật tại Nghị quyết số 128/NQ-CP ngày 14/5/2026.

Dự thảo Luật gồm 5 chương với 49 điều, tăng 8 điều so với Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012. Nội dung sửa đổi tập trung vào việc hoàn thiện quy định về phạm vi điều chỉnh, quyền và nghĩa vụ của công dân trong tiếp cận pháp luật; xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; đổi mới các hình thức phổ biến pháp luật phù hợp với môi trường số và thực tiễn triển khai hiện nay.

Góp ý kiến về vai trò của MTTQ, các tổ chức thành viên trong dự án Luật, Giáo sư, Tiến sỹ Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội đề nghị việc sửa đổi Luật lần này cần làm rõ vai trách nhiệm chủ đạo của Nhà nước, vai trò các tổ chức xã hội; cũng như cần đề cao vai trò và chuyển một số nhiệm vụ phổ biến giáo dục pháp luật từ cơ quan Nhà nước sang cho MTTQ Việt Nam và các thành viên để phù hợp với xu thế đổi mới quản trị quốc gia hiện nay.

Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 được xây dựng trong bối cảnh Nhà nước đóng vai trò trung tâm trong hầu hết các hoạt động phổ biến giáo dục pháp luật, vì vậy, nhiều quy định mang đậm tính quản lý hành chính. Trong điều kiện hiện nay, khi chủ trương của Đảng là: xây dựng Nhà nước kiến tạo phát triển; tinh gọn bộ máy; đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ công; phát huy vai trò của MTTQ Việt Nam, các tổ chức xã hội; phát huy dân chủ, nâng cao năng lực tự quản của cộng đồng, việc sửa đổi Luật theo hướng chuyển từ mô hình "Nhà nước làm là chính" sang mô hình "Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, xã hội tham gia rộng rãi" là hoàn toàn hợp lý.

"Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong hoạch định chính sách, bảo đảm nguồn lực, kiểm tra và định hướng nội dung; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, hiệp hội nghề nghiệp, chuyên gia và cộng đồng giữ vai trò trực tiếp tham gia, tổ chức thực hiện nhiều hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật; từng bước chuyển từ mô hình phổ biến giáo dục pháp luật chủ yếu do cơ quan nhà nước thực hiện sang mô hình xã hội hóa rộng rãi, đa chủ thể tham gia, lấy người dân làm trung tâm và hiệu quả tiếp cận pháp luật làm thước đo. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền, tinh gọn bộ máy, phát huy dân chủ xã hội và huy động sức mạnh của toàn xã hội trong nâng cao ý thức pháp luật của người dân trong giai đoạn hiện nay - Giáo sư Phan Trung Lý kiến nghị.

Cùng sự quan tâm, Tiến sỹ Nguyễn Văn Pha, Hội đồng Tư vấn Dân chủ - pháp luật cho rằng các quy định trong Dự thảo đã tạo ra khung pháp lý cơ bản tốt hơn so với luật cũ, nhưng chưa đủ để phát huy đầy đủ và toàn diện vai trò của MTTQ, các tổ chức thành viên trong tình hình mới. Cụ thể, dự thảo quy định "MTTQ và các tổ chức... trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm...". Tuy nhiên, nếu không có cơ chế "đặt hàng", giao kinh phí cụ thể từ ngân sách nhà nước cho các đề án phổ biến giáo dục pháp luật của Mặt trận, các quy định này dễ rơi vào trạng thái hình thức, khó triển khai vì không có nguồn lực đáp ứng. Dự án Luật cũng chưa có sự chuyển đổi số mạnh mẽ trong tư duy lập pháp: Quyền và trách nhiệm của Mặt trận trong việc xây dựng, vận hành hoặc khai thác các nền tảng số, mạng xã hội để tuyên truyền pháp luật còn mang tính định tính. Tình hình mới đòi hỏi Mặt trận phải là lực lượng định hướng dư luận trên không gian mạng, nhưng dự thảo chưa trao "vũ khí pháp lý" đủ mạnh cho họ ở mặt trận này. Bên cạnh đó, dự án Luật còn thiếu cơ chế ràng buộc trách nhiệm của cơ quan nhà nước đối với Mặt trận. Quy định hiện tại chủ yếu nhấn mạnh trách nhiệm của Mặt trận phải phối hợp, nhưng chưa quy định chặt chẽ chế tài hoặc trách nhiệm của các cơ quan chính quyền trong việc phải chủ động cung cấp thông tin, tài liệu pháp luật và tạo điều kiện cho Mặt trận hoạt động.

GS. TS Trần Ngọc Đường, Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn về Dân chủ - Pháp luật của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát biểu. Ảnh: Minh Đức/TTXVN

Các quy định vẫn mang nặng tính "khuyến khích", "phối hợp" thụ động hơn là trao quyền và xác lập vị thế chủ động cho Mặt trận. Để đưa luật vào cuộc sống hiệu quả, cần chuyển dịch từ tư duy "quản lý nhà nước về phổ biến, giáo dục pháp luật sang tư duy "huy động xã hội, trong đó Mặt trận làm nòng cốt có sự hỗ trợ của Nhà nước".

Quan tâm đến các quy định liên quan đến đổi mới phương thức phổ biến giáo dục, pháp luật thông qua ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số theo Nghị quyết số 66/NQ/TW và Nghị quyết số 57-NQ/TW, ông Nguyễn Quang Huân, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn về khoa học công nghệ và chuyển đổi số nêu rõ: Để công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và truyền thông số hóa đạt hiệu quả thực chất, cần quán triệt tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa XV, đó là phải xây dựng pháp luật theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, dễ thực hiện, thân thiện với người dân và doanh nghiệp.

Quang cảnh Hội nghị phản biện xã hội đối với dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi). Ảnh: Minh Đức/TTXVN

Đối với quy định tại Điều 15 về Truyền thông chính sách, phổ biến pháp luật trên mạng xã hội, nền tảng số, ông Nguyễn Quang Huân cho rằng hiện còn quy định khá chung chung, chưa thể hiện rõ tinh thần chuyển đổi số theo Nghị quyết 66. Dự thảo mới dừng ở việc cho phép sử dụng nền tảng số, mạng xã hội và AI, nhưng chưa quy định rõ mức độ áp dụng, tiêu chuẩn dữ liệu và trách nhiệm triển khai cụ thể. Vì vậy, cần quy định rõ hơn theo hướng: Mọi văn bản pháp luật mới ban hành phải được số hóa ngay dưới dạng văn bản hợp nhất, thân thiện với người dùng, có phần tóm tắt nội dung chính để người dân dễ tiếp cận. Văn bản hợp nhất này cần có giá trị pháp lý rõ ràng để tránh tình trạng người dân khó phân biệt giữa văn bản hợp nhất và văn bản gốc như hiện nay. Xây dựng hệ thống hỏi đáp pháp luật ứng dụng AI theo hướng thân thiện, có tính tương tác cao, hỗ trợ nhiều ngôn ngữ, trong đó có ngôn ngữ của đồng bào dân tộc thiểu số. Nội dung phổ biến pháp luật cần ngắn gọn, dễ hiểu, giảm bớt cách trình bày nặng tính hành chính, khẩu hiệu hoặc diễn giải chính sách không cần thiết đối với người dân.

Cũng tại hội nghị, các đại biểu đã tập trung phản biện các nội dung dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) về thực tiễn triển khai công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phổ biến, giáo dục pháp luật; những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện; yêu cầu đổi mới phương thức truyền thông chính sách, ứng dụng chuyển đổi số và kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng văn hóa pháp luật...

Phúc Hằng (TTXVN)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/thoi-su/lam-ro-vai-tro-cua-mttq-cac-to-chuc-thanh-vien-trong-pho-bien-giao-duc-phap-luat-20260602110508570.htm