'Làm sạch' môi trường thương mại điện tử để kinh tế số phát triển bền vững

5 giờ trướcBài gốc

Trụ cột mới của hệ thống phân phối hiện đại

Dữ liệu từ báo cáo thị trường thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam 2025 do Metric vừa công bố cho thấy, trong năm 2025, thị trường TMĐT Việt Nam tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng hai chữ số. Tổng doanh số TMĐT trên bốn sàn gồm Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt 429,7 nghìn tỷ đồng, tăng 34,75% so với năm 2024.

Doanh số TMĐT trong quý I/2026 được dự báo đạt khoảng 134,6 nghìn tỷ đồng, tăng 32,74% so với cùng kỳ năm 2025, trong khi sản lượng giao dịch ước đạt 1.036 triệu sản phẩm, tăng 9% so với cùng kỳ 2025.

Theo ông Hoàng Ninh - Phó Cục trưởng Cục TMĐT và Kinh tế số (Bộ Công Thương), TMĐT không còn là một lựa chọn thêm mà đã trở thành trụ cột của hệ thống phân phối hiện đại. Với tốc độ tăng trưởng bình quân 25%/năm, quy mô bán lẻ TMĐT năm 2025 ước đạt 31 tỷ USD, chiếm 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa, thị trường này đang tái định hình sâu sắc phương thức kinh doanh của doanh nghiệp và thói quen tiêu dùng của hơn 60% dân số.

"Tuy nhiên sự tăng trưởng “nóng” cũng bộc lộ những khoảng tối về hàng giả, hàng kém chất lượng và sự thiếu minh bạch thông tin. Năm 2026 sẽ là “năm bản lề” khi Luật Thương mại điện tử chính thức đi vào thực thi, đồng thời khởi động Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026 - 2030. Trọng tâm của giai đoạn này không chỉ là con số tăng trưởng mà là chất lượng phát triển: xanh, tuần hoàn và bền vững", ông Ninh nhấn mạnh tại diễn đàn "Toàn cảnh Thương mại điện tử: Nâng cao năng lực quản lý và định hướng phát triển bền vững” chiều ngày 2/2 tại Hà Nội.

Ông Hoàng Ninh - Phó Cục trưởng Cục TMĐT và Kinh tế số (Bộ Công Thương).

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu “không ai bị bỏ lại phía sau”, Nghị quyết 01/NQ-CP năm 2026 của Chính phủ đã giao nhiệm vụ xây dựng Kế hoạch ứng dụng TMĐT tại khu vực miền núi, biên giới giai đoạn 2027 - 2030. Đây được xem là chiến lược trọng yếu để thu hẹp khoảng cách số giữa các đô thị lớn và vùng sâu vùng xa, mở ra vận hội mới cho đặc sản vùng miền vươn ra thị trường rộng lớn.

Lập lại trật tự thị trường số

Phân tích sâu hơn về khung pháp lý mới, ông Nguyễn Văn Thành - Trưởng Phòng Chính sách (Cục TMĐT và Kinh tế số) thừa nhận, các quy định cũ tại Nghị định 52 hay Nghị định 80 đã không còn đủ “sức nặng” để kiểm soát sự biến hóa của thị trường, nhất là sự bùng nổ của mô hình livestream bán hàng trên mạng xã hội, với tốc độ tăng trưởng hàng trăm %/năm.

Trước yêu cầu cấp bách đó, Luật TMĐT 2026 được xây dựng và thông qua với kỳ vọng sẽ là “nút chặn” hữu hiệu cho các sai phạm. Luật chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tập trung vào việc phân loại rõ 4 mô hình nền tảng: Từ các sàn giao dịch truyền thống đến mạng xã hội có tích hợp tính năng mua bán và cả các nền tảng đa chức năng kết nối dữ liệu số. Việc phân loại này giúp xác định chính xác trách nhiệm pháp lý, chấm dứt thời kỳ các nền tảng mạng xã hội “đứng ngoài” sự quản lý khi thực hiện hoạt động thương mại.

Một điểm mới đột phá trong luật là yêu cầu các nền tảng phải lưu trữ dữ liệu giao dịch tối thiểu 3 năm, ngay cả khi gian hàng đã ngừng hoạt động. Quy định này giúp các cơ quan chức năng có đủ bằng chứng thực tế để thanh tra, giải quyết tranh chấp và đối soát khi có khiếu nại từ người tiêu dùng.

Ông Nguyễn Văn Thành - Trưởng phòng Chính sách (Cục TMĐT và Kinh tế số).

Trong bối cảnh livestream bán hàng đang trở thành “cơn sốt”, Luật TMĐT 2026 đã dành những quy định riêng biệt để quản lý 3 nhóm chủ thể: chủ nền tảng, người bán và người livestream.

Theo đó, các nền tảng số lớn phải có hệ thống xác thực danh tính người bán và công cụ kiểm soát nội dung livestream theo thời gian thực.

"Nền tảng có quyền và trách nhiệm dừng phát sóng ngay lập tức khi phát hiện dấu hiệu vi phạm. Đối với những người trực tiếp livestream, luật yêu cầu khắt khe về tính chính xác của quảng cáo, không được thổi phồng công dụng và phải tuân thủ nghiêm ngặt thuần phong mỹ tục", ông Thành nhấn mạnh.

Đặc biệt, đối với các nền tảng xuyên biên giới, luật yêu cầu phải có hiện diện pháp lý hoặc đại diện ủy quyền tại Việt Nam. Điều này bảo đảm các doanh nghiệp ngoại phải có trách nhiệm tài chính và nghĩa vụ bảo vệ người tiêu dùng tương đương với các doanh nghiệp trong nước, tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng.

Như vậy, sự ra đời của Luật TMĐT cùng các kế hoạch phát triển vùng biên giới cho thấy quyết tâm của cơ quan quản lý trong việc “siết” kỷ cương nhưng đồng thời cũng “mở” ra những không gian tăng trưởng mới minh bạch và bền vững hơn.

Với hành lang pháp lý chuẩn bị hoàn thiện vào tháng 7 tới, người tiêu dùng có quyền kỳ vọng vào một thị trường mua sắm trực tuyến an toàn, trong khi các doanh nghiệp chân chính sẽ có nền tảng vững chắc để bứt phá năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số.

Nguyệt Minh

Nguồn Doanh Nghiệp : https://doanhnghiepvn.vn/chuyen-doi-so/-lam-sach-moi-truong-thuong-mai-dien-tu-de-kinh-te-so-phat-trien-ben-vung/20260202060604706