Làm thế nào để không rơi vào hội chứng buồn chán sau Tết?

3 giờ trướcBài gốc

(Ảnh minh họa: VŨ ANH)

Vì sao có tâm trạng uể oải sau nghỉ Tết?

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp phân tích, trong suốt kỳ nghỉ Tết, não bộ liên tục được “tắm” trong các nguồn kích thích tích cực: ăn ngon, ngủ muộn, gặp gỡ, du lịch, nhận quà, nhận lì xì, tạm thời thoát khỏi công việc và áp lực thường ngày.

Những hoạt động đó kích hoạt hệ thống phần thưởng của não, khiến dopamine - chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hưng phấn và động lực tăng cao. Cùng với đó, adrenaline cũng tăng để đáp ứng chuỗi sự kiện dồn dập, di chuyển, tương tác xã hội.

Khi Tết kết thúc, những “cú hích” từ bên ngoài giảm mạnh. Dopamine và adrenaline không còn được duy trì ở mức cao, hệ thần kinh bước vào giai đoạn “hạ nhiệt”. Sự tụt giảm này khiến bạn cảm thấy trống rỗng, tụt mood, khó tìm thấy cảm hứng với những công việc vốn quen thuộc như check mail, làm báo cáo, họp đầu năm.

Song song với đó, hiệu ứng tương phản cũng làm mọi thứ trở nên nặng nề hơn. Nhịp sinh học cũng bị đảo lộn đáng kể. Sau Tết, bạn buộc phải dậy sớm, ngồi nhiều, ít vận động, lại tiếp tục sử dụng điện thoại, máy tính đến khuya, ánh sáng xanh từ màn hình lại ức chế melatonin. Kết quả là giấc ngủ nông, sáng dậy nặng đầu, cảm giác “không sạc đủ pin”, cả ngày lờ đờ, dễ cáu gắt, khó tập trung.

Phụ nữ, đặc biệt là người giữ vai trò chính trong việc chuẩn bị Tết, thường kiệt sức vì nấu nướng, dọn dẹp, tiếp khách nhưng vẫn phải tỏ ra vui vẻ. Áp lực tài chính cũng là một vấn đề lớn: mua sắm, quà biếu, lì xì, tiệc tùng, di chuyển… làm không ít gia đình và cá nhân bước sang năm mới trong trạng thái thâm hụt ngân sách, lo nợ, lo chi tiêu.

Bác sĩ Hoàng phân tích, hội chứng buồn chán hậu Tết có thể biểu hiện khác nhau ở từng người, nhưng thường xoay quanh vài nhóm chính. Về cảm xúc, bạn có thể cảm thấy buồn nhẹ, chán nản, tiếc nuối kỳ nghỉ, không còn nhiều hứng thú với công việc hay những việc thường ngày.

Một số người thấy cô đơn rõ rệt khi từ không khí sum vầy đông đủ quay về phòng trọ, căn hộ nhỏ nơi đô thị. Lo âu về công việc dồn, về những kế hoạch năm mới chưa bắt đầu, về tài chính… có thể len vào suy nghĩ, làm bạn bồn chồn, khó thư giãn.

Về hành vi, sự trì hoãn và uể oải xuất hiện rõ hơn. Công việc vốn làm dễ dàng giờ trở nên nặng nề, bạn thường xuyên muốn “để mai tính”. Việc giao tiếp, gặp gỡ đồng nghiệp, khách hàng có thể trở thành gánh nặng, bạn thấy mình muốn thu mình hơn, nói ít đi. Một số người thay đổi thói quen ăn uống: hoặc ăn ít, không ngon miệng, hoặc ăn nhiều hơn, đặc biệt là tinh bột và đồ ngọt như một cách tự “an ủi”.

Cơ thể cũng phản ứng bằng những tín hiệu dễ nhận thấy. Mệt mỏi kéo dài dù không làm việc quá sức, nặng đầu, đau mỏi vai gáy, lưng, cảm giác “không có năng lượng” là những phàn nàn rất thường gặp. Giấc ngủ bị xáo trộn: khó ngủ, ngủ chập chờn, hay thức giấc giữa đêm, hoặc ngủ nhiều nhưng dậy vẫn thấy mệt. Khả năng tập trung giảm, bạn dễ quên, làm gì cũng mất nhiều thời gian hơn.

Để “cai Tết” một cách êm ái hơn

Theo bác sĩ Hoàng, nếu những biểu hiện trên chỉ xuất hiện trong khoảng 1-2 tuần sau Tết và có dấu hiệu giảm dần khi bạn ngủ tốt hơn, ăn uống ổn định và quay lại nhịp sinh hoạt cũ, đó nhiều khả năng chỉ là “cú sốc hậu kỳ nghỉ” ở mức nhẹ. Bạn có thể tự điều chỉnh và sẽ ổn dần.

Tuy nhiên, nếu sau 2 tuần, cảm giác buồn bã, trống rỗng, mất hứng thú với mọi hoạt động vẫn bám chặt; nếu bạn không còn thấy vui với bất cứ điều gì, kể cả những thứ trước đây từng rất yêu thích; nếu bạn khó làm tròn công việc được giao, học tập, các mối quan hệ vì tâm trí và cơ thể như tắt dần; hoặc nếu xuất hiện những ý nghĩ tiêu cực về bản thân, về cuộc sống, thậm chí ý nghĩ muốn biến mất, đó là những dấu hiệu cảnh báo cần được chú ý nghiêm túc.

Khi đó, việc tìm đến bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc nhà trị liệu tâm lý là một lựa chọn sáng suốt, không phải dấu hiệu thất bại. Trầm cảm, rối loạn lo âu và các rối loạn liên quan là những bệnh lý có thật, có cơ chế sinh học, không phải “yếu tinh thần”, và càng được can thiệp sớm, khả năng phục hồi càng cao.

Đặc biệt, với những người đã từng có tiền sử trầm cảm, rối loạn lo âu, mất ngủ mạn tính, hoặc đang trải qua các khủng hoảng lớn về công việc, hôn nhân, tài chính, giai đoạn hậu Tết có thể là “giọt nước tràn ly”. Ngay khi nhận thấy trạng thái tâm lý đi xuống rõ rệt, đừng chờ “qua Tết sẽ đỡ”; bạn hoàn toàn có quyền chủ động đặt lịch tư vấn sớm để được đánh giá và hỗ trợ kịp thời.

Để đi qua đoạn đường hậu Tết này, bác sĩ Hoàng khuyến cáo mọi người hãy thiết kế cho mình một lộ trình phục hồi đơn giản nhưng rõ ràng.

Đầu tiên là lưu ý chọn một khung giờ đi ngủ và thức dậy cố định, phù hợp với lịch làm việc, và cố gắng giữ đều trong ít nhất 10–14 ngày. Ngay sau khi thức dậy, hãy mở rèm, cho mắt tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên khoảng 10–15 phút để đồng hồ sinh học nhận tín hiệu “ban ngày”.

Bên cạnh đó, ưu tiên những bữa ăn đơn giản, nhiều rau xanh, trái cây ít ngọt, cá, đậu, ngũ cốc nguyên hạt; giảm các món chiên rán, thịt mỡ, đồ ngọt, nước ngọt có gas và rượu bia. Bữa tối nên nhẹ và cách giờ ngủ ít nhất hai tiếng, có một món canh hoặc súp ấm để hệ tiêu hóa không phải làm việc quá sức ban đêm.

"Có thể chuẩn bị sẵn thực đơn “7 ngày phục hồi sau Tết” với các món dễ nấu, dễ tiêu, để không phải suy nghĩ quá nhiều mỗi bữa. Khi ăn uống điều độ, đường huyết ổn định hơn, cảm giác nặng nề, uể oải sau ăn sẽ giảm, năng lượng trong ngày cũng đều hơn", bác sĩ Hoàng nói.

Bạn nên duy trì 20-30 phút hoạt động nhẹ đến vừa phải mỗi ngày như đi bộ nhanh, chạy chậm, đạp xe, tập yoga hoặc bơi lội đã đủ tạo ra sự khác biệt. Chỉ vài ngày duy trì, bạn sẽ thấy đầu óc bớt căng, giấc ngủ dễ đến hơn.

Bên cạnh việc chăm sóc cơ thể, hãy dành thời gian sắp xếp lại công việc. Trong 3-5 ngày đầu, mỗi ngày đặt ra một số lượng nhiệm vụ chính vừa phải nhưng cụ thể, và cố gắng hoàn thành trọn vẹn. Cảm giác “hoàn tất” vài việc cụ thể mỗi ngày sẽ tạo lại nhịp, giúp dopamine được tiết ra theo cách lành mạnh, chứ không còn phụ thuộc vào những kích thích mạnh như ngày Tết.

Cuối cùng, đừng quên chuyện tài chính. Bạn có thể lập một kế hoạch 1-3 tháng để cân bằng lại: ưu tiên chi tiêu thiết yếu, tạm hoãn một phần các khoản chi “cho vui”, tăng tỷ lệ dành cho trả nợ và tiết kiệm.

Và trên hết, nếu sau tất cả những điều chỉnh trên trong khoảng 1-2 tuần mà bạn vẫn thấy mình chìm sâu trong buồn chán, lo âu, mất ngủ, không thể vận hành được cuộc sống thường ngày, hãy coi đó là tín hiệu để tìm đến chuyên gia sức khỏe tâm thần.

THIÊN LAM

Nguồn Nhân Dân : https://nhandan.vn/lam-the-nao-de-khong-roi-vao-hoi-chung-buon-chan-sau-tet-post944188.html