Làn sóng nhân tài AI rời bỏ đại học vì áp lực khốc liệt trong giới nghiên cứu

3 giờ trướcBài gốc

Theo trang Sina Finance, dữ liệu mới từ Nhà xuất bản Elsevier cho thấy xu hướng này ngày càng rõ: 68% nhà nghiên cứu cho biết áp lực công bố bài báo tăng mạnh, trong khi họ thiếu cả thời gian lẫn nguồn lực.

Cạnh tranh nghiên cứu AI trong đại học ngày càng gay gắt

Gần đây, Giáo sư Yiran Chen của Đại học Duke đã chia sẻ quan điểm về thu hút nhân tài AI và nghiên cứu đại học tại ICCAD 2025 và một hội thảo tại Đại học California, Berkeley (Mỹ).

Ông nêu ra bốn quan sát chính:

Thứ nhất, thế hệ nhân tài AI mới không còn xem giảng dạy đại học là “đích đến cuối cùng”. Khoảng cách thu nhập, các đột phá do doanh nghiệp dẫn dắt, hiệu ứng “ngôi sao” và chênh lệch về tài nguyên tính toán đang kéo họ rời xa môi trường học thuật.

Thứ hai, các học giả “ngôi sao” cần được trao nhiều tự do hơn để theo đuổi sự nghiệp kép, vượt các giới hạn truyền thống về tư vấn và ươm tạo startup từ phòng thí nghiệm.

Thứ ba, dù ngân sách bị cắt giảm, nghiên cứu AI trong đại học ngày càng gắn kết với doanh nghiệp, qua đó thúc đẩy quá trình ứng dụng.

Cuối cùng, vai trò nghiên cứu của đại học đang được định hình lại: tập trung vào phát triển ý tưởng giai đoạn đầu và đào tạo nhân tài; khi ý tưởng được chứng minh, doanh nghiệp sẽ tiếp tục thương mại hóa và phát triển.

Tổng thể, doanh nghiệp đang trỗi dậy, còn đại học đứng trước những chuyển đổi lớn. Khi AI tái định hình hệ sinh thái khoa học, hoạt động nghiên cứu trong tương lai sẽ rất khác hiện nay.

Nghiên cứu AI tại các trường đại học đang đối mặt nhiều áp lực về nguồn lực và công bố khoa học. Ảnh minh họa: Xinhua

Áp lực gia tăng trong giới nghiên cứu

Hiện nay, nhiều nhà nghiên cứu tại đại học phải đối mặt với ba vấn đề lớn: Thiếu nguồn tài trợ, thiếu thời gian và áp lực ngày càng tăng.

Theo báo cáo Researcher of the Future 2025 của Elsevier, dựa trên khảo sát hơn 3.200 nhà nghiên cứu tại 113 quốc gia, áp lực trong giới khoa học đang gia tăng rõ rệt.

Có 68% người tham gia cho biết áp lực công bố bài báo tăng so với 2-3 năm trước; chỉ 45% cảm thấy có đủ thời gian nghiên cứu, và 33% tin rằng nguồn tài trợ sẽ tăng trong vài năm tới.

Tại Bắc Mỹ, mức độ lạc quan còn thấp hơn, khi chỉ 11% nhà nghiên cứu tin vào triển vọng cải thiện nguồn tài trợ.

Ngay cả nhà toán học danh tiếng Terence Tao cũng từng than phiền rằng ông “không có đủ nguồn lực để đầu tư cho các dự án dài hạn”.

Nếu trước đây nỗi lo lớn nhất của nhà khoa học là không có kết quả nghiên cứu, thì nay nhiều người cho rằng vấn đề lớn nhất lại là… không có thời gian. Họ ngày càng bị cuốn vào công việc hành chính, giảng dạy và viết hồ sơ xin tài trợ, khiến thời gian suy nghĩ và thí nghiệm bị chia nhỏ.

Bác sĩ Claudia Suemoto (Đại học São Paulo) cho biết yêu cầu về sản lượng tăng trong khi nguồn lực và nhân sự giảm.

Tại nhiều đại học ở châu Âu và Mỹ, tình trạng “quan liêu hóa” ngày càng rõ rệt: Từ xin tài trợ đến mua vật tư, các nhà khoa học đều phải viết kế hoạch và xin nhiều cấp phê duyệt.

Một kỹ sư Hà Lan tại Đại học Groningen nói đùa: “Tôi ngạc nhiên khi 45% nhà nghiên cứu trong khảo sát cho rằng họ có đủ thời gian. Tất cả những người tôi biết đều đang chạy theo các hạn chót”.

Hơn một nửa số người tham gia khảo sát cho biết công việc hành chính chiếm quá nhiều thời gian nghiên cứu và là nguồn gây căng thẳng chính.

Trong khi đó, khảo sát của Nature công bố tháng 8/2025 với 872 nghiên cứu sinh sau tiến sĩ cho thấy gần một nửa từng trải qua các triệu chứng lo âu hoặc trầm cảm.

Sự dịch chuyển trung tâm nghiên cứu

Khảo sát cho thấy gần 30% nhà nghiên cứu cân nhắc chuyển sang làm việc ở quốc gia khác trong vòng hai năm tới.

Tại Mỹ, khoảng 40% nhà nghiên cứu cho biết đang cân nhắc ra đi, trong khi ở Trung Quốc con số này chỉ 13%. Ở Bắc Mỹ, giới nghiên cứu cũng bi quan nhất về thời gian và nguồn tài trợ, trái lại khu vực châu Á - Thái Bình Dương tỏ ra lạc quan hơn, với 44% tin rằng nguồn tài trợ sẽ tăng.

Trong bối cảnh ngân sách nghiên cứu tại Mỹ bị cắt giảm, kiểm soát thị thực siết chặt và một số đề tài bị điều tra hoặc rút tài trợ vì “không phù hợp lập trường chính phủ”, nhiều nhà khoa học cho biết họ cảm thấy bị bóp nghẹt.

Một nhà thiên văn học nói thẳng: “Chúng tôi quen với việc di chuyển, nhưng giờ đây những thay đổi về chính sách đang buộc chúng tôi phải rời đi”.

Trong khi đó, sức hút nghiên cứu tại châu Á đang gia tăng. Các phòng thí nghiệm ở Trung Quốc, Hàn Quốc và Singapore mở rộng nhanh chóng; số dự án hợp tác quốc tế do Trung Quốc dẫn dắt cũng tăng đều, trong một số lĩnh vực đã tiệm cận Anh và Mỹ. AI, y sinh và năng lượng sạch là những lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất.

Khi các nhà khoa học dịch chuyển sang những môi trường nghiên cứu khác, họ không chỉ đổi việc mà còn tìm nơi phù hợp hơn để tiếp tục công việc.

AI - cuộc cách mạng hiệu suất trong phòng thí nghiệm

Khảo sát cho thấy 58% nhà nghiên cứu đã sử dụng AI trong công việc, trong khi chỉ 16% cho biết chưa từng thử công nghệ này.

Trong bối cảnh nguồn lực hạn chế, nhiều nhà khoa học sử dụng AI để nâng cao hiệu suất nghiên cứu.

Kết quả khảo sát phản ánh nghịch lý của hệ sinh thái khoa học hiện nay: nhiệm vụ và áp lực ngày càng gia tăng, trong khi thời gian và nguồn lực dành cho nghiên cứu lại thu hẹp.

Dù vậy, 78% nhà nghiên cứu vẫn tin rằng công trình của họ có thể mở rộng hiểu biết khoa học và đóng góp cho xã hội.

Niềm tin đó khiến nhiều phòng thí nghiệm vẫn sáng đèn đến khuya, khi các nhà khoa học tiếp tục hoàn thiện ý tưởng, chuẩn bị hồ sơ xin tài trợ và theo đuổi các dự án nghiên cứu dài hạn.

Hoàng Linh

Nguồn VietnamNet : https://vietnamnet.vn/lan-song-nhan-tai-ai-roi-bo-dai-hoc-vi-ap-luc-khoc-liet-trong-gioi-nghien-cuu-2493889.html