Toàn cảnh một phiên họp của Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV. Ảnh: Vũ Hiếu
Tại nghị trường, các đại biểu đã tập trung thảo luận sôi nổi nhiều nội dung lớn như tình hình kinh tế-xã hội, ngân sách Nhà nước, chính sách tài khóa-tiền tệ hỗ trợ phục hồi tăng trưởng, công tác phòng chống tham nhũng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, cùng các dự án luật quan trọng trong chương trình xây dựng pháp luật. Đáng chú ý, hai vấn đề được dành nhiều thời gian thảo luận sâu là chính sách thuế trong bối cảnh cần nuôi dưỡng động lực tăng trưởng mới và dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi), nội dung tác động trực tiếp tới hoạt động báo chí, môi trường thông tin và quyền tiếp cận thông tin của người dân.
Hoàn thiện chính sách thuế, tạo dư địa cho phục hồi và phát triển bền vững
Trong các phiên thảo luận về kinh tế-ngân sách, chính sách thuế tiếp tục là nội dung được quan tâm hàng đầu. Nhiều ý kiến thống nhất rằng, hệ thống thuế đang chịu sức ép phải đổi mới mạnh mẽ để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Thu ngân sách những năm qua vẫn tăng nhưng thiếu ổn định, trong khi doanh nghiệp còn khó khăn nên các gói miễn, giảm, gia hạn thuế liên tục phải kéo dài. Điều đó đòi hỏi phải thiết kế lại hệ thống thuế theo hướng bền vững hơn, giảm lệ thuộc vào các nguồn thu một lần hoặc thu từ tài nguyên, đất đai, đồng thời mở rộng cơ sở tính thuế và nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài.
Đề xuất tiếp tục giảm thuế giá trị gia tăng (VAT) xuống 8% trong năm tới được nhiều đại biểu phân tích kỹ. Chính sách này thời gian qua đã hỗ trợ doanh nghiệp, kích cầu tiêu dùng, giảm chi phí đầu vào. Tuy nhiên, việc kéo dài giảm thuế có thể khiến ngân sách giảm thu khoảng 60.000-70.000 tỷ đồng mỗi năm. Trong bối cảnh sức cầu còn yếu, giảm thuế là cần thiết nhưng không thể triển khai dàn trải. Nhiều đại biểu đề nghị áp dụng giảm VAT có trọng tâm, trọng điểm, gắn với các ngành chịu tác động nặng nề, tạo nhiều việc làm và có sức lan tỏa cao; đồng thời yêu cầu Chính phủ đánh giá kỹ tác động, nhất là việc người tiêu dùng có thực sự được hưởng lợi hay không. Cùng với các biện pháp thuế, nhiều ý kiến nhấn mạnh, phải tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tháo gỡ điểm nghẽn thị trường và tín dụng-những giải pháp được coi là nền tảng hơn để doanh nghiệp phục hồi.
Bên cạnh VAT, thảo luận về thuế thu nhập doanh nghiệp trong bối cảnh Việt Nam áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu cũng thu hút sự chú ý. Thuế tối thiểu toàn cầu giúp hạn chế thất thu đối với các tập đoàn xuyên quốc gia, nhưng tạo sức ép lên chính sách ưu đãi thuế-công cụ thu hút FDI chủ lực trong nhiều năm. Nhiều đại biểu cho rằng, chiến lược thu hút đầu tư phải chuyển từ ưu đãi thuế sang ưu đãi phi thuế, tập trung vào hạ tầng, công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao, thủ tục hành chính minh bạch, ổn định chính sách. Quốc hội đề nghị Chính phủ sớm nghiên cứu sửa đổi Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, bảo đảm phù hợp thông lệ quốc tế, đồng thời duy trì môi trường đầu tư ổn định, hấp dẫn, có tính cạnh tranh trong khu vực.
Nếu chính sách thuế tác động trực tiếp đến môi trường kinh doanh và ngân sách Nhà nước, thì Luật Báo chí (sửa đổi) lại gắn chặt với đời sống dân chủ, quyền được thông tin của công dân và an toàn truyền thông quốc gia. Sau gần 10 năm thực thi, Luật Báo chí hiện hành đã bộc lộ những hạn chế trong bối cảnh mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (AI) và các mô hình truyền thông mới phát triển mạnh. Nhiều đại biểu đánh giá, việc sửa đổi luật lần này là cần thiết, mang ý nghĩa định hướng cho sự phát triển của nền báo chí chuyên nghiệp, hiện đại, nhân văn, có trách nhiệm và thích ứng với thời kỳ số.
Đại biểu Trần Thị Kim Yến, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hồ Chí Minh phát biểu thảo luận tại hội trường về Dự án Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi). Ảnh: Vũ Hiếu
Đáp ứng yêu cầu xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp
Một trong các nội dung được thảo luận nhiều là quy hoạch và tổ chức hệ thống báo chí. Thời gian qua, việc sắp xếp lại theo quy hoạch đã tạo chuyển biến về tổ chức, song cũng phát sinh vướng mắc trong cấp phép, quản lý chuyên trang, chuyên mục, dẫn tới một số cơ quan báo chí gặp khó trong hoạt động. Nhiều đại biểu đề nghị, dự thảo luật phải quy định rõ tiêu chí cấp phép, thu hồi, đình chỉ, bảo đảm minh bạch, thống nhất, tránh gây xáo trộn kéo dài. Đồng thời, cần xác định rõ mô hình báo chí của các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, tổ chức chính trị-xã hội, qua đó ổn định hệ thống, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để mỗi cơ quan báo chí hoạt động đúng chức năng, nhiệm vụ, tránh chồng chéo.
Vấn đề đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo tiếp tục là chủ đề được đề cập sâu. Trong bối cảnh thông tin lan truyền với tốc độ lớn, một số cơ quan báo chí chạy theo giật tít, câu khách; một số cá nhân lợi dụng danh nghĩa nhà báo để vụ lợi, gây sức ép doanh nghiệp, làm ảnh hưởng hình ảnh báo chí. Nhiều đại biểu đề nghị, luật cần bổ sung chế tài đủ mạnh xử lý hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp; đồng thời thiết lập cơ chế bảo vệ nhà báo tác nghiệp đúng pháp luật, tránh bị cản trở, đe dọa. Dự thảo cũng được đề nghị quy định chặt hơn trách nhiệm của tòa soạn trong kiểm chứng thông tin, nhất là với nguồn tin từ mạng xã hội, nền tảng số chưa được kiểm chứng.
Khó khăn về tài chính cũng là thách thức lớn đối với nhiều cơ quan báo chí, khi nguồn thu quảng cáo chuyển dịch mạnh sang các nền tảng số. Do đó, luật cần mở ra hành lang để báo chí đa dạng hóa nguồn thu: thu phí nội dung số, khai thác bản quyền, tổ chức sự kiện, hợp tác truyền thông theo đúng quy định. Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ phù hợp với cơ quan báo chí thực hiện nhiệm vụ chính trị, thông tin thiết yếu. Song song với đó, các cơ quan báo chí phải minh bạch tài chính, không thương mại hóa nội dung, không để yếu tố kinh tế chi phối định hướng thông tin.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ mới, đặc biệt là AI, trong sản xuất và phân phối nội dung đang đặt ra nhiều vấn đề pháp lý. AI có khả năng viết tin bài, xử lý dữ liệu, tạo hình ảnh, nhưng nếu không quản lý tốt có thể dẫn tới thông tin sai lệch, xâm phạm bản quyền. Các đại biểu đề nghị, luật cần có quy định phù hợp để khuyến khích đổi mới sáng tạo, đồng thời bảo đảm tính xác thực, trách nhiệm và quyền sở hữu trí tuệ. Chuyển đổi số được xem là điều kiện sống còn với báo chí, nhất là báo chí địa phương, nên dự thảo luật cần tích hợp các cơ chế hỗ trợ, khuyến khích quá trình này.
Nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh, quyền tiếp cận thông tin là yếu tố cốt lõi để báo chí thực hiện tốt nhiệm vụ. Cơ quan Nhà nước phải thực hiện nghiêm trách nhiệm cung cấp thông tin, tổ chức họp báo định kỳ, tạo điều kiện cho báo chí tiếp cận dữ liệu công, qua đó, tăng cường công khai, minh bạch hoạt động của bộ máy Nhà nước, củng cố niềm tin của nhân dân.
Qua tuần làm việc tích cực, các phiên thảo luận tại Kỳ họp thứ 10 cho thấy quyết tâm đổi mới mạnh mẽ trong cả lĩnh vực kinh tế-ngân sách và truyền thông-báo chí. Chính sách thuế được định hướng cải cách theo hướng nuôi dưỡng nguồn thu, khuyến khích sản xuất, bảo đảm công bằng và hài hòa lợi ích. Luật Báo chí (sửa đổi) hướng tới một nền báo chí chuyên nghiệp, hiện đại, minh bạch, có đạo đức, thích ứng với thời đại số. Hai nội dung này dù thuộc những lĩnh vực khác nhau, nhưng đều là trụ cột quan trọng của quản trị quốc gia, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững và củng cố niềm tin của nhân dân.
Thu Minh (tổng hợp)