Trang bị kỹ năng để tự bảo vệ mình
Cùng với quá trình chuyển đổi số, việc tiếp cận internet của học sinh trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn ngày càng phổ biến. Không chỉ tại khu vực trung tâm, nhiều học sinh ở vùng nông thôn, vùng cao cũng sử dụng điện thoại thông minh và mạng xã hội phục vụ học tập, giải trí và giao tiếp hằng ngày.
Bên cạnh những lợi ích mang lại, môi trường số cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các hình thức giả mạo tài khoản mạng xã hội, gửi đường link độc hại, đánh cắp thông tin cá nhân, lừa đảo chuyển tiền hay dụ dỗ tham gia các hoạt động không phù hợp với lứa tuổi ngày càng xuất hiện với thủ đoạn tinh vi hơn. Trong khi đó, trẻ em là nhóm đối tượng dễ bị tác động do còn hạn chế về kỹ năng nhận diện và tự bảo vệ.
Dựng "lá chắn" an toàn cho trẻ trên mạng xã hội khỏi các nguồn thông tin gây hại (ảnh minh họa)
Từ năm 2025 đến nay, Công an tỉnh Lạng Sơn đã phối hợp với ngành giáo dục tổ chức nhiều chương trình tuyên truyền, tập huấn về an toàn mạng tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn. Riêng chiến dịch “Không một mình - Cùng nhau an toàn trực tuyến” đã kết nối tới 49 điểm cầu trường học, thu hút hơn 7.200 học sinh tham gia.
Sau các hoạt động quy mô toàn tỉnh, công tác giáo dục kỹ năng số tiếp tục được duy trì thường xuyên tại các nhà trường. Điển hình tại Trường THPT Dân tộc Nội trú tỉnh, gần 600 học sinh đã được trang bị kiến thức về Luật An ninh mạng, kỹ năng nhận diện lừa đảo trực tuyến và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Tại Trường THPT Lộc Bình, mô hình “Lá chắn xanh - Thanh niên Công an đồng hành xây dựng học đường an toàn” đang góp phần nâng cao nhận thức pháp luật và kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn cho học sinh.
Sau khi tham gia các buổi tuyên truyền, em Nông Đức Duy, học sinh Trường THPT Lộc Bình cho biết: “Trước đây em thường nghĩ các vụ lừa đảo trên mạng xảy ra ở đâu đó rất xa mình. Qua các buổi tuyên truyền, em biết được nhiều thủ đoạn đang xuất hiện ngay trên mạng xã hội mà học sinh sử dụng hằng ngày. Em cũng cẩn trọng hơn khi chia sẻ thông tin cá nhân và không còn tùy tiện truy cập các đường link lạ như trước”.
Công an xã Lộc Bình phối hợp cùng trường THPT Lộc Bình xây dựng "lá chắn xanh - học đường an toàn".
Không chỉ tập trung vào các nguy cơ lừa đảo trực tuyến, nhiều trường học trên địa bàn tỉnh còn lồng ghép nội dung xây dựng môi trường học đường an toàn với giáo dục kỹ năng ứng xử trên internet. Tại Trường THPT Đình Lập, chương trình “Tình bạn đẹp - nói không với bạo lực học đường” đã giúp học sinh nâng cao nhận thức về những hệ lụy của bạo lực học đường, bao gồm cả các hành vi xúc phạm, cô lập, bôi nhọ hay công kích nhau trên mạng xã hội.
Thông qua các hoạt động thảo luận, xử lý tình huống và giao lưu, học sinh được rèn luyện kỹ năng ứng xử văn minh, giải quyết mâu thuẫn bằng đối thoại thay vì những hành vi tiêu cực có thể gây tổn thương cho người khác. Đây cũng là cách để các nhà trường chủ động ngăn ngừa nguy cơ bạo lực học đường và bạo lực mạng ngay từ sớm.
Thực tế tại Lạng Sơn cũng cho thấy các hành vi đăng tải thông tin sai sự thật, xúc phạm danh dự, uy tín của cá nhân, tổ chức trên mạng xã hội vẫn xảy ra và đã bị xử lý theo quy định của pháp luật. Những vụ việc này cho thấy các hành vi vi phạm trên mạng xã hội có thể để lại nhiều hệ lụy nếu người sử dụng thiếu kỹ năng nhận diện thông tin và ý thức trách nhiệm khi đăng tải, chia sẻ nội dung.
Gia đình là tuyến phòng thủ đầu tiên
Bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng không chỉ là nhiệm vụ của nhà trường hay lực lượng chức năng mà cần sự tham gia của cả gia đình và cộng đồng. Theo khuyến nghị của Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế, gia đình là môi trường đầu tiên và quan trọng nhất giúp trẻ hình thành kỹ năng sử dụng internet an toàn, nhận diện các nguy cơ và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.
Trong thực tế, nhiều phụ huynh hiện nay vẫn gặp khó khăn trong việc kiểm soát hoạt động của con trên môi trường mạng. Không ít trẻ sử dụng điện thoại thông minh từ sớm, tham gia nhiều nền tảng mạng xã hội nhưng thiếu sự hướng dẫn cần thiết về bảo mật thông tin cá nhân hay nhận diện các nguy cơ từ internet.
Học sinh trường THPT Đình Lập tham gia chương trình "tình bạn đẹp - nói không với bạo lực học đường"
Sau khi tham gia các buổi tuyên truyền về an toàn trên môi trường mạng, ông Hoàng Văn Ba, phụ huynh có con đang theo học tại Trường THPT Lộc Bình cho biết: “Trước đây tôi chỉ nhắc con hạn chế dùng điện thoại. Giờ tôi quan tâm hơn đến nội dung các cháu tiếp cận và thường xuyên trao đổi để con biết cách tự bảo vệ mình trên mạng xã hội”.
Tại Lạng Sơn, cùng với quá trình chuyển đổi số, nhiều hoạt động phổ cập kỹ năng số cho người dân đang được triển khai thông qua các tổ công nghệ số cộng đồng và mô hình “Bình dân học vụ số” tại cơ sở. Không chỉ hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, các thành viên tổ công nghệ số còn tuyên truyền về bảo vệ dữ liệu cá nhân, cảnh báo các thủ đoạn lừa đảo trên mạng xã hội và kỹ năng sử dụng internet an toàn.
Thông qua các chương trình tuyên truyền, tập huấn về an toàn mạng được triển khai thời gian qua, hơn 7.200 học sinh trên địa bàn tỉnh đã được tiếp cận kiến thức về kỹ năng số, nhận diện các nguy cơ trên môi trường mạng và sử dụng mạng xã hội an toàn. Nhiều học sinh tham gia các hoạt động giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức bảo vệ thông tin cá nhân và ứng xử văn minh trên internet.
Trong bối cảnh trẻ em lớn lên cùng internet, việc xây dựng “lá chắn số” không chỉ là trách nhiệm của lực lượng chức năng hay nhà trường mà bắt đầu từ mỗi gia đình. Khi được trang bị kỹ năng đúng cách và có sự đồng hành của người lớn, các em sẽ tự tin hơn trong học tập, giao tiếp và phát triển trên môi trường số.
Nghĩa Hiệp