Gia đình anh Hoàng Văn Dũng tại thôn Khuổi Âu, xã Tân Tiến nằm cách xa trung tâm xã. Nhiều năm nay, gia đình anh vẫn chưa có điện lưới quốc gia ổn định. Trong căn nhà nhỏ giữa vùng núi, nguồn sáng vào buổi tối chủ yếu phụ thuộc vào đèn năng lượng mặt trời hoặc đèn tích điện. Những ngày mưa kéo dài, sinh hoạt gần như đảo lộn vì thiếu điện.
“Có hôm trời mưa liên tục, điện gần như không có để dùng. Nhiều thiết bị điện trong nhà cũng không thể sử dụng vì nguồn điện quá yếu”, anh Dũng cho biết.
Do địa hình chia cắt, dân cư phân tán, nên việc đầu tư đường điện tại các thôn, bản vùng cao còn nhiều khó khăn.
Theo thống kê của địa phương, hiện xã Tân Tiến vẫn còn gần 80 hộ chưa có điện lưới quốc gia và trên 80 hộ sử dụng điện tự kéo không bảo đảm an toàn. Các hộ dân tại nhiều thôn như Khuổi Âu, Pò Kiền, Kéo Vèng, Khau Luông, Phia Khao hay Nà Đeng sinh sống phân tán trên các sườn núi, khu vực xa trung tâm, địa hình chia cắt nên việc đầu tư, kéo điện lưới gặp nhiều khó khăn.
Điện lực Lạng Sơn phối hợp cùng chính quyền địa phương giải "bài toán" điện cho bà con vùng cao.
Để có điện phục vụ sinh hoạt, nhiều hộ dân phải tự góp tiền mua dây điện, dựng cột tạm bằng tre, gỗ rồi kéo điện vượt núi đồi về nhà. Sau nhiều năm sử dụng, nhiều tuyến dây điện đã xuống cấp, dây võng thấp qua vườn cây, một số đoạn bong tróc lớp vỏ bảo vệ, tiềm ẩn nguy cơ chập cháy, điện giật khi mưa lớn.
Ông Nông Văn Toàn, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Pò Kiền cho biết, hiện nay trong thôn vẫn còn nhiều hộ chưa có điện ổn định, trong khi một số hộ tự kéo điện cũng chỉ đủ dùng ở mức tối thiểu.
“Người dân mong nhất vẫn là có điện ổn định để yên tâm sinh hoạt và phát triển sản xuất”, ông Toàn nói.
Không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt, việc thiếu điện còn trở thành rào cản đối với phát triển kinh tế ở nhiều khu vực vùng cao. Nhiều hộ dân muốn đầu tư chăn nuôi quy mô lớn, mua máy xay xát hoặc thiết bị phục vụ sản xuất nhưng không thể triển khai do nguồn điện quá yếu và chập chờn.
Tại xã Thiện Thuật, gần 200 hộ dân ở các thôn Nà Trang, Nà Tồng và Pác Giắm nhiều năm nay vẫn phụ thuộc vào hệ thống điện tự kéo. Phần lớn hệ thống điện do người dân tự dựng từ nhiều năm trước nay đã xuống cấp nghiêm trọng.
Hiện nay, tại nhiều khu vực của xã Thiện Thuật, cột điện chủ yếu được dựng bằng tre, gỗ, dây điện kéo men theo sườn núi hoặc vắt qua cây rừng. Sau thời gian dài sử dụng, nhiều vị trí đã xuống cấp, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.
Anh Lý Văn Phú, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Nà Trang cho biết, từ năm 2017, người dân trong thôn đã tự góp kinh phí kéo điện từ trung tâm xã về phục vụ sinh hoạt. Tuy nhiên, nguồn điện rất yếu, chủ yếu chỉ đủ để thắp sáng, khó đáp ứng nhu cầu sản xuất và sử dụng thiết bị điện.
Không có điện ổn định, nhiều hoạt động sản xuất của người dân vẫn phải làm thủ công. Việc tiếp cận internet, sóng điện thoại và các dịch vụ số tại một số khu vực cũng gặp nhiều khó khăn do hạ tầng điện chưa bảo đảm.
Theo đại diện Công ty Điện lực Lạng Sơn, việc đầu tư điện lưới cho các khu vực vùng sâu, vùng xa hiện gặp nhiều khó khăn do địa hình chia cắt, dân cư sinh sống phân tán và suất đầu tư lớn. Tuy nhiên, ngành điện vẫn đang phối hợp với các địa phương rà soát nhu cầu thực tế để từng bước xây dựng phương án đầu tư phù hợp.
Những năm gần đây, Công ty Điện lực Lạng Sơn đã triển khai nhiều dự án nâng cấp lưới điện nông thôn, cải tạo hệ thống điện tại các xã vùng khó khăn nhằm nâng cao chất lượng điện sinh hoạt cho người dân. Đối với các khu vực quá xa nguồn điện hoặc số hộ dân ít, ngành điện cũng nghiên cứu các giải pháp phù hợp nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt thiết yếu.
Ông Hoàng Ngọc Hưng, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Tân Tiến cho rằng, điện không chỉ là nhu cầu sinh hoạt mà còn là điều kiện quan trọng để phát triển kinh tế, nâng cao đời sống và từng bước thu hẹp khoảng cách giữa vùng cao với khu vực trung tâm.
Thực tế cho thấy, một hệ thống điện ổn định không chỉ mang đến ánh sáng cho những bản làng vùng cao mà còn tạo điều kiện để người dân phát triển sản xuất, con trẻ học tập tốt hơn và từng bước tiếp cận với các dịch vụ số, thông tin hiện đại.
Với nhiều hộ dân vùng biên hôm nay, điện lưới không đơn thuần là hạ tầng dân sinh mà còn là điều kiện để những bản làng vùng cao từng bước bắt nhịp với sự phát triển chung.
Nghĩa Hiệp