Người dân nấu thắng cố ngựa bằng bếp củi tại chợ phiên Si Ma Cai, phục vụ thực khách trong phiên chợ cuối tuần
Thắng cố là món ăn truyền thống lâu đời của đồng bào Mông vùng cao Tây Bắc. Theo các nghệ nhân món ăn này đã tồn tại hơn 200 năm. Ban đầu, thắng cố được nấu hoàn toàn từ thịt và nội tạng ngựa, về sau có thêm biến tấu từ thịt bò hoặc trâu, song thắng cố ngựa vẫn được xem là chuẩn vị và giá trị nhất.
Tại các phiên chợ Si Ma Cai, Cán Cấu, những chảo thắng cố nghi ngút khói luôn là điểm nhấn thu hút thực khách. Khác với phiên bản tại các khu du lịch đã được điều chỉnh gia vị, thắng cố Si Ma Cai vẫn giữ cách chế biến mộc mạc, đậm đà, phản ánh trọn vẹn hương vị nguyên bản của núi rừng.
Điểm làm nên thương hiệu của thắng cố Si Ma Cai chính là sự kỳ công trong khâu lựa chọn nguyên liệu và gia vị. Người dân địa phương sử dụng toàn bộ phần thịt, xương và nội tạng của ngựa bản địa. Con vật được chăn thả tự nhiên trên các triền núi nên thịt chắc, thơm và có vị ngọt thanh đặc trưng.
Để có một nồi thắng cố ngon, người thợ phải sử dụng đến 12 loại gia vị thảo mộc thiên nhiên. Các nguyên liệu như thảo quả, quế chi, hoa hồi, sả, gừng và địa liền được nướng thơm, nghiền nhỏ trước khi tẩm ướp. Đặc biệt, "linh hồn" của món ăn chính là lá thắng cố một loại lá rừng đặc hữu chỉ có tại vùng cao Lào Cai.
Quy trình chế biến đòi hỏi sự kiên nhẫn. Thịt và nội tạng được thái vuông, xào săn trong chảo gang lớn cho đến khi thấm đẫm gia vị. Sau đó, người thợ đổ nước xương ninh và đun sôi liên tục trên bếp củi rực hồng. Nước dùng thắng cố chuẩn vị sẽ có màu vàng sẫm, đậm đà và dậy mùi thơm nồng nàn của các loại thảo dược.
Thắng cố Si Ma Cai không đơn thuần là món ăn để no lòng, mà còn là nhịp cầu gắn kết văn hóa giữa các cộng đồng dân tộc thiểu số. Với người vùng cao, đi chợ phiên ở Si Ma Cai không chỉ để trao đổi hàng hóa, mà còn là dịp gặp gỡ bạn bè, người thân sau những ngày lao động vất vả.
Hình ảnh những người đàn ông Mông, Nùng ngồi quây quần bên chảo thắng cố nghi ngút khói, tay nâng chén rượu ngô cay nồng đã trở thành nét đẹp văn hóa đặc trưng. Bên bát thắng cố nóng hổi, họ cùng nhau sẻ chia chuyện mùa màng, gia đình, qua đó thắt chặt tình cảm cộng đồng và gìn giữ nếp sống bản làng.
Đến với Si Ma Cai vào một sáng Chủ nhật, hòa mình vào không gian náo nhiệt rực rỡ sắc màu thổ cẩm của chợ phiên và nếm thử bát thắng cố nghi ngút khói, du khách mới thực sự chạm vào hơi thở của vùng cao. Hương vị của núi rừng quyện cùng tình người nồng hậu nơi biên giới phía Bắc chắc chắn sẽ là một dư âm khó phai trong lòng những ai từng một lần đặt chân tới.
Ngọc Hiếu