Lấp 'vùng trắng' pháp lý trong kiểm soát khí thải xe máy

5 giờ trướcBài gốc

Tiếp nối những ghi nhận về ý kiến của các chuyên gia, người dân về việc Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ do Bộ Nông nghiệp và môi trường ban hành, có hiệu lực từ 30/6/2026, xung quanh nội dung này, PV VOV Giao thông có cuộc trao đổi với PGS.TS. Trịnh Thị Thắm - Giảng viên cao cấp Khoa Môi trường, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội về ý nghĩa của Quy chuẩn mới này trong kế hoạch cải thiện chất lượng ô nhiễm không khí hiện nay.

Tại Việt Nam, với đặc thù xe máy là "cần câu cơm" của đa số người dân

PV: Mới đây, Bộ NNMT Ban hành Thông tư số 92/2025/TT-BNNMT Ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ (QCVN 99:2025/BNNMT). Điều này có ý nghĩa và tác động như thế nào đối với việc kiểm soát khí thải phương tiện, nhằm cải thiện ô nhiễm không khí hiện nay?

PGS.TS. Trịnh Thị Thắm: Chúng ta đều biết, trong những năm gần đây, ô nhiễm môi trường không khí tại các khu đô thị đặc biệt tại Hà Nội và TP.HCM đang là một vấn đề quan ngại lớn. Đặc biệt vào giai đoạn cuối thu, đầu mùa đông, tỷ lệ những ngày có chất lượng môi trường không khí tại Hà Nội ở mức xấu gia tăng. Một trong những nguyên nhân chính được chỉ ra là do hoạt động giao thông vận tải đường bộ, trong đó tỷ lệ mô tô, xe gắn máy lưu thông trên đường là khá cao.

Chính vì thế, việc ban hành Quy chuẩn Việt Nam 99:2025/BNNMT về khí thải xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ có ý nghĩa quan trọng trong cuộc chiến chống ô nhiễm môi trường không khí, thực hiện Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được phê duyệt tại Quyết định số 2530/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính ngày 19/11/2025. Theo tôi, QCVN 99:2025/BNNMT mang lại 3 ý nghĩa sống còn như sau.

Xóa bỏ "vùng trắng" pháp lý: Trước đây, chúng ta chỉ siết chặt tiêu chuẩn khí thải với xe sản xuất mới (Euro 3, Euro 4) nhưng lại thả nổi hơn 70 triệu xe đang lưu hành. QCVN 99:2025/BNNMT ban hành kèm Thông tư 92/2025/TT-BNNMT chính là "cây gậy" pháp lý để chúng ta bắt đầu kiểm soát khí thải phát sinh từ lượng phương tiện khổng lồ đang lưu hành hiện nay, đặc biệt đối với các xe mô tô, xe gắn máy đã có thời gian sử dụng từ 15 đến 20 năm trở lên.

Phân loại để quản lý (Sàng lọc "xe nát"): Quy chuẩn mới chia làm 4 mức (Mức 1 đến Mức 4). Điều này cực kỳ quan trọng về mặt kỹ thuật. Nó cho phép chúng ta không "đánh đồng" một chiếc xe mới mua với một chiếc xe "cà tàng" 20 năm tuổi. Những chiếc xe quá cũ nát, xả khói đen kịt không đạt nổi Mức 1 (mức thấp nhất) sẽ buộc phải loại bỏ hoặc sửa chữa.Cải thiện sức khỏe cộng đồng: Nếu thực hiện nghiêm túc, ước tính chúng ta có thể giảm được lượng phát thải CO và HC từ giao thông tại Hà Nội. Điều này đồng nghĩa với việc giảm các bệnh về hô hấp cho người dân, những người đang trực tiếp hít thở khí thải xe máy mỗi khi dừng đèn đỏ.

PV: Các Quy định kỹ thuật tại thông tư 92 về tiêu chuẩn khí thải phương tiện xe máy so với quy chuẩn của các quốc gia trong khu vực và thế giới có điểm gì tương đồng, khác biệt?

PGS.TS. Trịnh Thị Thắm: Về mặt kỹ thuật, quy chuẩn mới của chúng ta có những điểm tương đồng và khác biệt thú vị:

Về tương đồng, các mức giới hạn khí thải (CO, HC) ở Mức 3 và Mức 4 trong QCVN 99:2025/BNNMT khá tiệm cận với tiêu chuẩn Euro 3 và Euro 4 mà châu Âu và các nước phát triển đang áp dụng. Điều này cho thấy Việt Nam đang nỗ lực bắt kịp chuẩn mực quốc tế.

Về khác biệt và độ trễ, so với khu vực (Thái Lan, Singapore, Indonesia), chúng ta vẫn đi sau một nhịp. Singapore hay Thái Lan đã rục rịch chuyển sang Euro 5, Euro 6 hoặc tập trung mạnh vào xe điện. Họ áp dụng các biện pháp mạnh tay như đánh thuế khí thải rất cao.

Điểm khác biệt lớn nhất và cũng là thông minh nhất của QCVN 99:2025/BNNMT là việc phân chia 4 mức. Ở các nước phát triển, họ thường áp một chuẩn chung rất cao (ví dụ: không đạt Euro 4 là cấm).

Tại Việt Nam, với đặc thù xe máy là "cần câu cơm" của đa số người dân, việc có Mức 1 (nới lỏng hơn, CO ≤ 4,5%) cho phép các xe đời cũ có cơ hội tồn tại nếu được bảo dưỡng tốt, thay vì bị cấm tiệt ngay lập tức. Đây là sự linh hoạt cần thiết cho một quốc gia đang phát triển.

Ngoài ra, so với tiêu chuẩn của Châu Âu, chúng ta chưa đưa ra giới hạn của bụi PM. Đây cũng là một giới hạn và điểm thiếu của QCVN này.

Kiểm soát khí thải xe máy cần sự mềm dẻo trong lộ trình thực hiện.

PV: Với 70 triệu phương tiện xe máy, để thực hiện kiểm soát khí thải phương tiện xe máy theo bà cần có lộ trình thực hiện như thế nào nhằm hạn chế và gây xáo trộn cho cuộc sống của người dân? Việc chuẩn bị hạ tầng các cơ sở kiểm định cần lưu ý gì?

PGS.TS. Trịnh Thị Thắm: Đây là câu hỏi khó nhất. Tôi cho rằng nếu áp dụng cứng nhắc ngay lập tức vào ngày 30/6/2026 thì sẽ vỡ trận. Để hạn chế xáo trộn đời sống người dân, tôi đề xuất lộ trình và lưu ý hạ tầng như sau:

Theo tôi, cần sự mềm dẻo trong lộ trình thực hiện. Giai đoạn 1 (Thí điểm): Không nên áp dụng toàn quốc ngay. Hãy bắt đầu từ các quận lõi của Hà Nội và TP.HCM – nơi ô nhiễm nhất. Áp dụng cho các xe có tuổi đời trên 5-10 năm trước.

Xây dựng "Vùng phát thải thấp" (Low Emission Zones): Kết hợp với việc thực hiện Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045, cơ quan quản lý, đặc biệt là khu vực Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh cần sớm xây dựng phân vùng kiểm soát chất lượng môi trường không khí (vùng phát thải thấp).

Xe nào đạt chuẩn ở mức nào (có tem kiểm định khí thải) thì được vào các vùng yêu cầu phát thải thấp (ví dụ các quận nội thành). Xe không đạt chỉ được đi ở ngoại thành.

Chính sách "Củ cà rốt": Đừng chỉ phạt. Nhà nước cần kết hợp với các hãng xe (Honda, Yamaha...) tổ chức chương trình "Đổi cũ lấy mới" có trợ giá, hoặc hỗ trợ chi phí bảo dưỡng cho người nghèo, người làm nghề shipper để xe họ đạt chuẩn. Nếu không, gánh nặng môi trường sẽ trút lên vai người nghèo.

Về hạ tầng kiểm định, sử dụng phương thức Xã hội hóa tối đa: Hệ thống Trung tâm Đăng kiểm hiện nay (vốn đã quá tải với ô tô) tuyệt đối không thể gánh thêm 70 triệu xe máy.

Tận dụng mạng lưới 3S: Cần cấp phép cho các trung tâm bảo dưỡng chính hãng (Head) đủ tiêu chuẩn được thực hiện đo khí thải và cấp tem. Hà Nội có hàng nghìn cửa hàng như vậy, thuận tiện hơn nhiều so với việc bắt dân đi xa xếp hàng.

Công nghệ số: Kết quả đo phải được đẩy lên hệ thống dữ liệu quốc gia online ngay lập tức để tránh gian lận, "mua tem".

PV: Xin trân trọng cảm ơn bà!

Hải Hà/VOV- Giao thông (thực hiện)

Nguồn VOV : https://vov.vn/xa-hoi/lap-vung-trang-phap-ly-trong-kiem-soat-khi-thai-xe-may-post1262088.vov