LẤY NGƯỜI DÂN LÀ TRUNG TÂM TRONG KỶ NGUYÊN MỚI - Bài 1: Từ tư tưởng 'lấy dân làm gốc' đến yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thực tiễn cơ sở

một giờ trướcBài gốc

Mỗi thủ tục hành chính được giải quyết đúng đắn không chỉ là một quyết định quản lý, mà là biểu hiện cụ thể của quan điểm “lấy dân làm gốc” trong thực tiễn. Ngược lại, những hạn chế trong thực thi công vụ ở cơ sở có thể trở thành điểm bị khai thác, xuyên tạc và làm suy giảm niềm tin của Nhân dân. Vì vậy, thi hành pháp luật ở cơ sở chính là nơi nền tảng tư tưởng của Đảng được kiểm chứng, thể hiện và bảo vệ một cách sinh động nhất.

Thi hành pháp luật ở cơ sở, xét về bản chất, là quá trình đưa các quy định pháp luật từ hệ thống văn bản vào đời sống xã hội thông qua hoạt động của chính quyền cấp xã, phường, đặc khu. Đây là cấp hành chính gần dân nhất, trực tiếp nhất và cũng là nơi phát sinh nhiều tình huống thực tiễn đa dạng, phức tạp nhất.

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, nguyên lý “lấy dân làm gốc” vừa là quan điểm chính trị, vừa là nguyên tắc chỉ đạo xuyên suốt trong tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước. Theo đó, mọi hoạt động của chính quyền phải hướng tới phục vụ Nhân dân, bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của Nhân dân.

Từ góc độ này, pháp luật trước hết là công cụ quản lý xã hội, đồng thời là phương tiện bảo vệ con người, điều chỉnh quan hệ xã hội theo hướng công bằng, minh bạch, tiến bộ. Khi pháp luật được thực thi đúng đắn ở cơ sở, nó tạo ra sự đồng thuận xã hội; ngược lại, khi việc thực thi thiếu trách nhiệm hoặc hình thức, nó có thể làm suy giảm niềm tin của Nhân dân.

Chính vì vậy, có thể khẳng định: Hiệu quả thi hành pháp luật ở cơ sở không những là vấn đề quản trị nhà nước, còn là biểu hiện cụ thể của sức sống nền tảng tư tưởng của Đảng trong đời sống xã hội.

Từ đó, mọi biểu hiện xa dân, quan liêu, hoặc thiếu trách nhiệm trong thực thi công vụ không phải là hạn chế về kỹ thuật quản lý nữa, mà là sự lệch chuẩn so với nguyên lý “vì dân” - làm suy giảm tính thuyết phục của hệ thống.

“Lấy dân làm gốc” - trụ cột bản chất của Nhà nước và điểm xuất phát của mọi thiết kế thể chế

Tư tưởng “lấy dân làm gốc” của Chủ tịch Hồ Chí Minh là một quan điểm đạo đức chính trị, một nguyên lý có tính nền tảng trong thiết kế quyền lực nhà nước. Người khẳng định Nhà nước ta là Nhà nước của dân, do dân và vì dân; trong đó quyền lực không phải là sự ban phát từ bên trên, mà là sự ủy quyền từ Nhân dân.

Nếu phân tích sâu hơn, có thể thấy "lấy dân làm gốc" không phải là một khẩu hiệu mang tính định hướng chung chung, mà là một cấu trúc tư tưởng có tính hệ thống: “Của dân” xác lập nguồn gốc quyền lực thuộc về Nhân dân; “Do dân” đặt ra cơ chế vận hành dựa trên sự tham gia và giám sát của Nhân dân; “Vì dân” khẳng định mục tiêu tối thượng của mọi hoạt động công quyền. Như vậy, “lấy dân làm gốc” chính là nền tảng chính trị - pháp lý chi phối toàn bộ hoạt động của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Trong điều kiện hiện nay, khi yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền, quản trị hiện đại và chính quyền số ngày càng được đặt ra mạnh mẽ, nguyên lý này càng thể hiện rõ giá trị thực tiễn. Pháp luật không thể chỉ dừng lại ở vai trò điều chỉnh hành vi xã hội theo nghĩa kỹ thuật, mà phải trở thành công cụ bảo đảm công bằng, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân.

Dưới góc độ nghiên cứu lý luận, ThS.GVC Nguyễn Thị Hoa Mỹ, Trưởng khoa Nhà nước và pháp luật, Trường Chính trị tỉnh Phú Thọ cho rằng, điểm cốt lõi của nguyên lý “lấy dân làm gốc” trong bối cảnh hiện nay không chỉ nằm ở thiết kế thể chế, mà quan trọng hơn là ở cách thức tổ chức thực thi: “Nếu pháp luật chỉ dừng lại ở hệ thống quy định mà không đi vào đời sống, không phản ánh và bảo vệ được lợi ích chính đáng của Nhân dân, thì rất khó tạo dựng niềm tin. Ngược lại, khi mỗi quy định được thực hiện nghiêm túc, minh bạch và hướng tới phục vụ người dân, thì chính quá trình đó trở thành cơ sở bền vững để củng cố niềm tin xã hội”.

Ở chiều ngược lại, nếu pháp luật được thi hành một cách cứng nhắc, nặng về tư duy mệnh lệnh hành chính, tách rời thực tiễn đời sống xã hội hoặc không phản ánh đầy đủ những lợi ích chính đáng của Nhân dân, thì dù hệ thống quy phạm có chặt chẽ đến đâu, cũng khó tạo dựng được nền tảng niềm tin bền vững.

Thi hành pháp luật ở cơ sở - nơi tư tưởng chuyển hóa thành năng lực quản trị thực tiễn

Nếu “lấy dân làm gốc” là nền tảng tư tưởng thì thi hành pháp luật ở cơ sở chính là cơ chế chuyển hóa trực tiếp tư tưởng đó thành hành động cụ thể trong đời sống xã hội. Là cấp hành chính gần dân nhất, nơi người dân tương tác trực tiếp, thường xuyên và liên tục với bộ máy nhà nước, cấp xã, phường, đặc khu là nơi mà ở đó pháp luật không còn tồn tại dưới dạng những quy phạm trừu tượng, mà được cụ thể hóa thành từng quyết định hành chính, từng quy trình giải quyết công việc, từng buổi tiếp dân và từng hành vi công vụ hằng ngày. Thực tế cho thấy, người dân không đánh giá chất lượng thể chế thông qua hệ thống văn bản pháp luật, mà thông qua trải nghiệm cụ thể của họ trong quá trình thực hiện quyền và nghĩa vụ. Một bộ hồ sơ được giải quyết minh bạch, một buổi tiếp dân được lắng nghe nghiêm túc, một kiến nghị được xử lý kịp thời - đó chính là những “đơn vị đo niềm tin” rất cụ thể, phản ánh trực tiếp hiệu quả vận hành của bộ máy nhà nước ở cơ sở.

Trao đổi từ thực tiễn địa phương, ông Hoàng Vũ Cảnh, Bí thư Đảng ủy xã Quảng Yên, tỉnh Phú Thọ cho biết: “Ở cơ sở, người dân không nhìn vào quy định chung, mà nhìn vào cách cán bộ giải quyết công việc cụ thể. Khi thủ tục được xử lý nhanh gọn, minh bạch, đúng quy định thì niềm tin được củng cố; ngược lại, chỉ cần một khâu chậm trễ hoặc thiếu trách nhiệm cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của chính quyền. Vì vậy, nâng cao chất lượng thi hành pháp luật ở cơ sở thực chất là nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân”.

Từ thực tiễn đó có thể khẳng định, mỗi hành vi công vụ ở cơ sở vừa là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước, đồng thời là hoạt động bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong đời sống xã hội. Chính tại đây hình thành mối quan hệ có tính logic: Tư tưởng chỉ có sức sống khi được thực thi; thực thi chỉ có ý nghĩa khi tạo ra niềm tin; và niềm tin chính là thước đo cuối cùng của hiệu quả hệ thống. Thi hành pháp luật ở cơ sở, vì vậy, trở thành “điểm nối” xuyên suốt của toàn bộ chuỗi quan hệ này. Một vấn đề cần đặc biệt nhấn mạnh là, cùng một hệ thống pháp luật, cùng một chính sách, nhưng kết quả xã hội có thể khác nhau giữa các địa phương. Điều đó cho thấy, yếu tố quyết định không nằm ở bản thân quy định, mà ở năng lực tổ chức thực hiện, chất lượng đội ngũ cán bộ và phương thức vận hành ở cơ sở - nơi trực tiếp quyết định pháp luật có thực sự đi vào cuộc sống hay vẫn chỉ dừng lại trên giấy.

Chính vì vậy, đội ngũ cán bộ cơ sở chính là những người thực hiện nhiệm vụ hành chính và là những chủ thể trực tiếp “hiện thân” của Nhà nước trong nhận thức của Nhân dân. Mỗi hành vi công vụ, dù nhỏ, đều có thể trở thành yếu tố củng cố hoặc làm suy giảm niềm tin xã hội, qua đó tác động trực tiếp đến hiệu lực, hiệu quả quản trị và sự bền vững của nền tảng tư tưởng trong thực tiễn.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng: Từ đối lập lý luận đến kiểm chứng thực tiễn

Trong bối cảnh hiện nay, cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ diễn ra trong phạm vi lý luận thuần túy, mà ngày càng gắn chặt với thực tiễn quản trị xã hội. Các luận điệu sai trái thường xuất phát từ việc phản biện trực tiếp hệ thống lý luận và khai thác những hạn chế thực tiễn để suy diễn, cắt ghép và quy chụp bản chất. Điều này dẫn đến một thực tế quan trọng: Thực tiễn không chỉ là nơi kiểm chứng tư tưởng, còn là nơi tư tưởng có thể bị diễn giải sai lệch nếu không được vận hành tốt.

Do đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể chỉ dựa vào phản bác bằng ngôn ngữ, mà quan trọng hơn là phải củng cố bằng chất lượng thực thi chính sách trong đời sống thực tế.

Khi người dân trực tiếp trải nghiệm một nền hành chính minh bạch, trách nhiệm, hiệu quả và tôn trọng quyền lợi của họ, thì chính trải nghiệm đó trở thành bằng chứng thuyết phục nhất đối với tính đúng đắn của hệ thống. Ngược lại, nếu tồn tại những khoảng trống như: chậm trễ trong giải quyết công việc, thiếu minh bạch trong quy trình, hoặc thiếu trách nhiệm trong thực thi công vụ thì những khoảng trống này sẽ trở thành “điểm tựa thông tin” để các luận điệu sai trái khai thác và xuyên tạc.

Từ đó, có thể khẳng định một cách rõ ràng: Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không bắt đầu từ tranh luận, mà bắt đầu từ chất lượng thực thi pháp luật ở cơ sở. Đây là điểm khác biệt căn bản giữa cách tiếp cận lý luận thuần túy và cách tiếp cận thực tiễn hệ thống.

Ở tầng sâu hơn, mỗi cải cách hành chính thành công, mỗi vụ việc được giải quyết thấu đáo, mỗi hành vi công vụ chuẩn mực vừa là kết quả quản lý, vừa là “viên gạch thực tiễn” góp phần củng cố niềm tin xã hội - nền tảng quan trọng nhất của sự ổn định chính trị.

Từ những phân tích trên có thể thấy, thi hành pháp luật ở cơ sở là một khâu trong hệ thống quản lý nhà nước, đồng thời là không gian thực tiễn nơi nền tảng tư tưởng của Đảng được kiểm chứng trực tiếp và liên tục. Tuy nhiên, để làm rõ đầy đủ hơn cơ chế vận hành của mối quan hệ này, cần tiếp tục đi sâu vào những chuyển động cụ thể của thực tiễn cơ sở hiện nay - nơi lý luận được soi chiếu bằng thực chứng xã hội.

(Còn tiếp)

Quốc Cường - Lam Hạnh - Bích Hằng - Hồng Thương - Tuấn Anh

Nguồn Pháp Luật VN : https://baophapluat.vn/lay-nguoi-dan-la-trung-tam-trong-ky-nguyen-moi-bai-1-tu-tu-tuong-lay-dan-lam-goc-den-yeu-cau-bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang-trong-thuc-tien-co-so.html