LẤY NGƯỜI DÂN LÀ TRUNG TÂM TRONG KỶ NGUYÊN MỚI - Bài 2: Nâng cao chất lượng công tác thi hành pháp luật ở cơ sở

22 phút trướcBài gốc

Cán bộ là “công bộc” của dân

Trong những năm gần đây, thi hành pháp luật ở cấp cơ sở đã có sự chuyển biến rõ nét theo hướng hiện đại hóa và minh bạch hóa. Trước hết là sự mở rộng của cơ chế “một cửa”, “một cửa liên thông”, giúp giảm đáng kể các tầng nấc trung gian trong xử lý thủ tục hành chính (TTHC). Nhiều thủ tục trước đây phải đi qua nhiều bộ phận, nhiều cấp xử lý, nay được giải quyết tập trung, có thể theo dõi tiến độ rõ ràng.

Cùng với đó, chuyển đổi số trong khu vực hành chính cơ sở đã tạo ra thay đổi quan trọng về phương thức vận hành. Hệ thống quản lý hồ sơ điện tử, dịch vụ công trực tuyến, mã số theo dõi thủ tục… giúp giảm tình trạng phụ thuộc vào tiếp xúc trực tiếp, qua đó hạn chế phát sinh tiêu cực, đồng thời tăng tính minh bạch trong giải quyết công việc. Chuyển mạnh từ tư duy “quản lý hành chính” sang tư duy “phục vụ”, từ “đúng quy trình” sang “đúng nhu cầu và mức độ hài lòng của người dân”.

Trong lĩnh vực tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo, nhiều địa phương đã duy trì nền nếp đối thoại trực tiếp, tiếp dân định kỳ của người đứng đầu. Cách làm này giúp xử lý sớm các mâu thuẫn, hạn chế tích tụ thành điểm nóng kéo dài. Hay như ở lĩnh vực giải phóng mặt bằng thường xuyên phát sinh khiếu nại, tố cáo, tuy nhiên, ở nhiều địa phương đã làm rất tốt, hài hòa lợi ích công - tư.

Điển hình như tại phường Khương Đình, TP Hà Nội, với tinh thần quyết liệt, đồng bộ và trách nhiệm cao, phường đã huy động toàn bộ hệ thống chính trị vào cuộc, tập trung đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng Dự án đường Vành đai 2,5. Việc triển khai được duy trì liên tục, kể cả trong kỳ nghỉ lễ. Tính đến ngày 3/5/2026, công tác thu hồi đất đã đạt được những kết quả tích cực, diện tích đất thu hồi đạt 41.308,2 m2 trên tổng số 60.902,1 m2, tương đương 67,83%.

Để đạt được kết quả trên, Đảng ủy, UBND phường Khương Đình đã phát huy cao độ vai trò lãnh đạo, chỉ đạo xuyên suốt, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ phường đến tổ dân phố. Các tổ công tác được thành lập, bám sát địa bàn, “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, tuyên truyền, vận động, đối thoại trực tiếp với người dân nhằm tạo sự đồng thuận cao trong quá trình triển khai. Đặc biệt, lãnh đạo phường thường xuyên trực tiếp tham gia tuyên truyền, vận động, đối thoại với các hộ dân trong diện giải phóng mặt bằng, qua đó tạo sự đồng thuận, thống nhất cao, góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án.

Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được triển khai công khai, minh bạch, đúng quy định. Các cơ quan chuyên môn khẩn trương rà soát, xác minh hiện trạng nhà đất, kiên quyết xử lý các trường hợp có dấu hiệu trục lợi chính sách. Việc tổ chức bốc thăm căn hộ tái định cư được thực hiện bài bản, khoa học, bảo đảm công bằng giữa các hộ dân, có sự giám sát của cơ quan chức năng và đại diện người dân, qua đó tạo sự đồng thuận cao trong Nhân dân.

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền được đẩy mạnh với nhiều hình thức đa dạng, kịp thời cung cấp thông tin về tiến độ, chính sách, đồng thời biểu dương các hộ dân chấp hành tốt, bàn giao mặt bằng sớm. Điều này góp phần vận động các trường hợp còn lại tích cực phối hợp, đẩy nhanh tiến độ chung của dự án.

Từ đó có thể rút ra một bài học quan trọng: khi chính quyền cơ sở thực sự thay đổi từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ thì niềm tin của người dân vào đường lối, chính sách không cần được tuyên truyền, mà được hình thành một cách tự nhiên từ chính trải nghiệm thực tế. Đây cũng chính là minh chứng sinh động cho tư tưởng “lấy dân làm gốc”, được hiện thực hóa thông qua những hành động cụ thể trong thực thi công vụ.

Khi cải cách hành chính gắn với trách nhiệm phục vụ Nhân dân

Một ví dụ khác cho thấy sự chuyển biến tích cực trong thi hành pháp luật ở cơ sở có thể thấy trong việc cải cách TTHC tại TP Huế. Theo đó, TP Huế đang đẩy mạnh cải cách TTHC theo hướng giảm giấy tờ, đơn giản quy trình và tăng cường dịch vụ công trực tuyến, qua đó nâng cao chất lượng phục vụ, giúp người dân và doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí.

Lãnh đạo phường Khương Đình, TP Hà Nội trực tiếp kiểm tra, vận động
người dân trong quá trình giải phóng mặt bằng. (Ảnh: Báo Đại biểu Nhân dân)

Từ việc rà soát chi tiết, nhiều TTHC đã được đề xuất đơn giản hóa theo hướng giảm thành phần hồ sơ. Đơn cử, thủ tục giải quyết chế độ trợ cấp thờ cúng liệt sĩ được kiến nghị chỉ yêu cầu bản sao “Bằng Tổ quốc ghi công” thay cho bản sao chứng thực, giúp rút ngắn thời gian và chi phí cho người dân. Tương tự, thủ tục công nhận người bị thương trong chiến tranh không thuộc lực lượng quân đội, công an cũng được đề xuất tinh gọn.

Trong năm 2025, TP Huế đã kiến nghị đơn giản hóa 40 TTHC thuộc 8 lĩnh vực, với chi phí tuân thủ dự kiến giảm khoảng 35%, tương đương gần 24 triệu đồng mỗi năm. Trong quý I/2026, toàn TP tiếp nhận, xử lý hơn 69.500 hồ sơ TTHC, trong đó 92% thực hiện trực tuyến; tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt khoảng 99%. Một điểm nổi bật là việc đẩy mạnh số hóa hồ sơ. Đến nay, 100% hồ sơ được số hóa ngay từ khâu tiếp nhận và trả kết quả ký số, góp phần rút ngắn thời gian xử lý, giảm sai sót và tăng tính minh bạch.

TP cũng tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống, hướng tới không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia. Hiện toàn bộ TTHC đã được công khai; các thủ tục đủ điều kiện đều cung cấp trực tuyến. Việc triển khai 166 điểm hỗ trợ dịch vụ công giúp người dân tiếp cận thuận lợi hơn, nhất là trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính.

Cùng với đó, mô hình “một cửa”, “một cửa liên thông” tiếp tục được hoàn thiện; việc giải quyết TTHC không phụ thuộc địa giới hành chính giúp giảm thời gian đi lại, nâng cao hiệu quả phục vụ. Bên cạnh ứng dụng công nghệ, TP Huế cũng chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, từ kỹ năng nghiệp vụ đến thái độ phục vụ. Công tác đào tạo, đánh giá mức độ hài lòng của người dân được thực hiện thường xuyên nhằm kịp thời chấn chỉnh, khắc phục hạn chế.

Ông Ngô Văn Tuấn - Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công TP Huế cho biết: Khi dữ liệu được kết nối, việc giải quyết hồ sơ sẽ nhanh hơn, hạn chế yêu cầu bổ sung nhiều lần, đồng thời tăng tính minh bạch trong xử lý.

Từ những chuyển biến này, có thể thấy cải cách TTHC tại TP Huế không chỉ dừng ở việc cắt giảm giấy tờ, mà đang chuyển từ “quản lý” sang “phục vụ”. Khi thủ tục được đơn giản, quy trình minh bạch, dịch vụ thân thiện, đó cũng là nền tảng để xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ phát triển bền vững.

Bên cạnh những chuyển động tích cực, thực tiễn thi hành pháp luật ở cơ sở thời gian qua vẫn tồn tại những hạn chế.

Trước hết là áp lực công việc ngày càng lớn dồn về cấp xã. Khi bộ máy được tinh gọn, nhiều nhiệm vụ được chuyển trực tiếp xuống cơ sở, trong khi nguồn nhân lực, trình độ và điều kiện hỗ trợ chưa theo kịp. Điều này dẫn đến tình trạng quá tải ở một số nơi, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng xử lý công việc.

Thứ hai là sự không đồng đều trong năng lực thi hành pháp luật giữa các địa phương. Có nơi vận hành tốt, chủ động, linh hoạt; nhưng cũng có nơi còn lúng túng, thậm chí có biểu hiện né tránh trách nhiệm, đùn đẩy công việc. Điều này tạo ra sự chênh lệch trong trải nghiệm của người dân.

Thứ ba là biểu hiện “hình thức hóa” trong thi hành pháp luật vẫn còn tồn tại. Một số quy trình được thực hiện đầy đủ về mặt thủ tục nhưng chưa đạt hiệu quả thực chất. Có trường hợp “đúng quy trình nhưng không đúng nhu cầu thực tế”, dẫn đến việc người dân chưa đồng tình.

Thứ tư là nghịch lý trong chuyển đổi số khi hạ tầng được triển khai nhanh nhưng năng lực sử dụng chưa đồng đều. Điều này khiến một số nơi xảy ra tình trạng “số hóa hình thức”, nghĩa là có hệ thống điện tử nhưng chưa phát huy hiệu quả thực tế, thậm chí phát sinh thêm thủ tục trung gian.

Nhận diện và phản biện 3 tầng xuyên tạc từ thực tiễn

Một trong những vấn đề đáng chú ý hiện nay chính là những hạn chế từ thực tiễn ở cơ sở bị lợi dụng để xuyên tạc bản chất của hệ thống chính trị. Các luận điệu sai trái thường không đi theo hướng phủ định toàn bộ trực tiếp, mà vận hành theo một chuỗi logic có cấu trúc tương đối rõ ràng.

Tầng 1: Chọn lọc vụ việc cá biệt: Các đối tượng thường chọn một vụ việc cụ thể có yếu tố kéo dài, phức tạp hoặc gây bức xúc trong xã hội. Đây là bước tạo “điểm tựa cảm xúc”, khiến người tiếp nhận dễ bị dẫn dắt.

Tầng 2: Cắt xén bối cảnh: Thông tin bị tách khỏi bối cảnh tổng thể. Những yếu tố như quá trình xử lý, nguyên nhân khách quan, hoặc nỗ lực giải quyết của chính quyền bị loại bỏ hoặc làm mờ.

Tầng 3: Quy kết bản chất hệ thống: Từ một trường hợp cá biệt, các đối tượng phản động suy diễn thành bản chất chung, đưa ra kết luận cực đoan như: “Chính quyền cơ sở xa dân”; “Pháp luật chỉ mang tính hình thức”; “Hệ thống mất niềm tin”.

Cần phải khẳng định rằng, đây là dạng suy luận sai về logic khoa học, lấy hiện tượng đơn lẻ để phủ định quy luật phổ biến. Chính các số liệu cải cách hành chính, chuyển đổi số và tỷ lệ giải quyết hồ sơ cho thấy xu hướng vận hành chung là cải thiện, không phải suy giảm. Không thể dùng một hoặc một vài vụ việc cá biệt để quy kết bản chất toàn hệ thống. Đây là sai lầm trong suy luận quy nạp phi logic.

Thực tiễn thi hành pháp luật ở cơ sở vì vậy không chỉ là câu chuyện kỹ thuật hành chính, mà là không gian phản ánh trực tiếp chất lượng vận hành của bộ máy nhà nước và mức độ niềm tin của Nhân dân. Chính vì vậy, bên cạnh những thông tin tích cực, góp ý trên tinh thần xây dựng cũng cần đấu tranh, phản bác với những thông tin sai trái, xuyên tác, suy diễn, quy chụp…

(Còn tiếp)

Quốc Cường - Lam Hạnh - Bích Hằng - Hồng Thương - Tuấn Anh

Nguồn Pháp Luật VN : https://baophapluat.vn/lay-nguoi-dan-la-trung-tam-trong-ky-nguyen-moi-bai-2-nang-cao-chat-luong-cong-tac-thi-hanh-phap-luat-o-co-so.html