Lễ rước 'ông lợn' truyền thống độc nhất đầu Xuân ở Việt Nam

11 giờ trướcBài gốc

Hằng năm, cứ đến ngày 13 tháng giêng Âm Lịch (năm nay đúng ngày 3/2 Dương lịch), nhân dân làng La Phù, huyện Hoài Đức (Hà Nội) lại rộn ràng tổ chức Lễ hội rước Ông lợn truyền thống. (Ảnh: Tuấn Đức/TTXVN

Hàng năm, cứ đến ngày 13 tháng Giêng, người dân làng La Phù, xã An Khánh, Hà Nội lại tưng bừng tổ chức lễ rước “ông lợn” ra đình làng để dâng tế Thành hoàng làng.

Lễ rước là nét đẹp văn hóa tâm linh đã có từ lâu nhằm tưởng nhớ và tri ân công đức của Thành hoàng làng Tĩnh Quốc Tam Lang dưới thời Hùng Duệ Vương thứ 6 đã có công đánh đuổi giặc ngoại xâm giữ gìn giang sơn bờ cõi.

Khác với nhiều lễ hội khác, kiệu rước thành hoàng là trung tâm đám rước thì ở làng La Phù, kiệu lại dành để rước “ông lợn.”

Theo tương truyền, mỗi khi Tĩnh Quốc Tam Lang tập hợp binh sỹ lên đường đi đánh giặc, ông cho mổ lợn, thổi xôi khao quân nhằm động viên và khích lệ tinh thần các binh sỹ. Người dân trong làng khi đó thường mang lợn đến dâng và tôn ông là Thành hoàng làng.

Nhờ công lao to lớn, Tĩnh Quốc Tam Lang đã được các vị vua Lê Đại Hành, Trần Thái Tông, Lê Thái Tổ và vua Quang Trung ban sắc phong. Sau này, Tĩnh Quốc Tam Lang đã “hóa” vào 0h đêm ngày 13, rạng sáng ngày 14 tháng Giêng tại làng La Phù.

Từ đó, hằng năm cứ đến ngày 13 tháng Giêng (Âm lịch), người dân La Phù lại tổ chức lễ hội rước lợn nhằm tái hiện hình ảnh Tĩnh Quốc Tam Lang khao quân cũng như tưởng nhớ công lao to lớn của ông trong việc đánh đuổi giặc ngoại xâm.

Cách chọn, chăm sóc “ ông lợn” độc đáo

Ông Lợn trong lễ hội rước heo ra đình La Phù. (Ảnh: Tuấn Đức/TTXVN)

Theo các bậc cao niên, hàng năm cứ vào tháng Hai, mỗi xóm sẽ chọn 1-2 chú lợn cân đối để làm vật tế cho tháng Giêng năm sau và cử một gia đình chăm nuôi, chi phí do cả xóm đóng góp. Người được chọn nuôi lợn phải có bố mẹ còn sống, khỏe mạnh, gia đình hạnh phúc,có đủ con trai và con gái, làm ăn nền nếp, lối sống văn minh.

Lợn được chọn là những chú lợn đực, tiêu chuẩn “tai lá mít, đít lồng bàn, lưng thẳng như đòn gánh, thân trắng hồng" không có bất cứ một đốm đen, vết xám nào. Ông lợn được nuôi theo một quy trình đặc biệt, sạch sẽ, chăm sóc kỹ lưỡng suốt cả năm; lợn được nuôi bằng trứng, cháo gạo nếp, rau củ tươi; được tắm rửa hàng ngày, mắc màn chống muỗi, lắp quạt mát khi trời nóng. Mùa đông tắm nước ấm, nếu quá lạnh phải đốt lò than sưởi. Đến ngày hội, "ông lợn" đạt trọng lượng khoảng 250-270kg là đạt yêu cầu.

Nếu có ông lợn nào bỏ ăn, ốm trong quá trình chăm, nuôi là phải mang lễ ra đình làng cầu khấn. Đặc biệt trước ngày hội, "ông lợn" sẽ ăn cháo chay để đảm bảo thanh tịnh.

Lễ rước "ông lợn" trọng thị

Lễ rước Ông lợn của dân La Phù. (Ảnh: Tuấn Đức/TTXVN)

Lễ rước “ông lợn” được người dân làng La Phù tổ chức vào tối ngày 13 tháng Giêng. Trước khi bày lên kiệu, ông lợn được làm lông sạch sẽ và trang trí đẹp. Những người mổ “ông lợn” không được dùng dây trói mà phải dùng tay để giữ, sau đó đặt lên chiếc kiệu và tạo dáng như lúc còn sống. Điều quan trọng trong việc mổ các "ông lợn" là phải bóc thật khéo léo lớp mỡ, để làm áo choàng cho các "ông lợn" khi dâng tế.

Mỗi xóm của làng La Phù trang trí “ông lợn” theo một cách khác nhau nhưng phải oai phong, đẹp nhất để mong giật giải của làng. Toàn bộ lòng, nội tạng của “ông lợn” cũng được luộc chín và xếp gọn vào trong bụng.

Dân làng tin rằng, "ông lợn" khi cho lên kiệu để tế lễ có dáng và da càng đẹp thì trong năm ấy sẽ gặp những điều thuận lợi khi làm ăn và ngược lại nên tất cả công đoạn từ chọn, chăm, làm đẹp cho "ông lợn" đều được làm rất chỉnh chu và tâm huyết. "Ông lợn" nào to, oai vệ, trang trí đẹp sẽ đoạt giải của làng.

Khoảng 18h ngày 13 tháng Giêng, đám rước "ông lợn" bao gồm hàng trăm người chia thành nhiều đoàn đại diện cho các xóm. Mỗi xóm lại có cách đưa rước khác nhau dành cho ông lợn. Hộ giá, kiệu rước ông lợn là các thanh niên trong xóm, đều được chọn lọc về hình thể và có sức khỏe.

Các đoàn rước "ông lợn" sẽ bắt đầu từ xóm của mình, sau đó theo đường nhánh hướng về đình làng. Xóm nào gần Đình làng sẽ rước trước, xa rước sau và cứ đi nối nhau rước ra đình. Lễ rước "ông lợn" kéo dài trong 2 giờ, đi qua các con đường, rồi tới đình làng. Mỗi đoàn rước sẽ gồm 3 kiệu chính: Bàn lộc, mâm xôi và "ông lợn."

Tương truyền rằng trước mỗi khi lên đường đi đánh giặc, Tĩnh Quốc Tam Lang lại mổ lợn, thổi xôi khao quân. Sau này thành lệ, vào lễ hội đầu năm, người dân trong làng lại mang những Ông Lợn to nhất, đẹp nhất đến dâng Thành hoàng làng. (Ảnh: Tuấn Đức/TTXVN)

Đến giờ lành, những "ông lợn" của các xóm được rước về đình để chuẩn bị cho lễ tế. Đúng 21 giờ, 17 "ông lợn" xếp ngồi kiệu hoa rước được đưa vào đình dưới sự hướng dẫn của ban tổ chức và các cụ cao niên để tế Đức Thánh. Khi vào trong đình, các kiệu rước “ông lợn” được bày quay ngang trước cửa hậu cung đợi làm lễ và chấm giải. 6 "ông lợn" đẹp nhất sẽ được lựa chọn để đưa vào cung chính của đình làm lễ dâng tế. 11 "ông lợn" còn lại sẽ được đặt ở gian ngoài.

Việc tế lễ thành hoàng làng được thực hiện từ 0 giờ đến 2 giờ sáng hôm sau do các cụ cao tuổi trong làng phụ trách. Khi làm lễ xong, các xóm sẽ rước “ông lợn” trở về nhà và chia lộc cho các gia đình.

Lễ hội làng La Phù đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quyết định ghi danh vào Danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia vào tháng 6/2025 theo Quyết định số 2226/QĐ-BVHTTDL.

Lễ hội rước “ông lợn” La Phù mang đậm dấu ấn văn hóa dân gian, là dịp để người dân La Phù cũng như du khách cảm nhận sâu sắc hơn về những giá trị văn hóa truyền thống, nét đẹp quê hương; đồng thời cũng khơi dậy lòng yêu nước, tưởng nhớ công đức của các bậc tiền nhân từ đó phát huy tinh thần tự tôn, tự lực, tự cường dân tộc, nâng cao ý thức gìn giữ, bảo tồn những giá trị di sản văn hóa quý báu của dân tộc./.

(Vietnam+)

Nguồn VietnamPlus : https://www.vietnamplus.vn/le-ruoc-ong-lon-truyen-thong-doc-nhat-dau-xuan-o-viet-nam-post1092383.vnp