Lệnh ngừng bắn chưa tác động nhiều đến lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz

4 giờ trướcBài gốc

Tàu thuyền đậu ngoài khơi Fujairah, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) ngày 3/3/2026. Ảnh: REUTERS/TTXVN

Theo trang The Guardian (Anh), tuyên bố của Tehran ngày 8/4 về việc đảm bảo hành lang an toàn cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, phối hợp cùng lực lượng vũ trang, thoạt nhìn có thể được xem là tín hiệu hạ nhiệt xung đột. Tuy nhiên, cảnh báo từ lực lượng tuần duyên Iran rằng mọi tàu thuyền không được cấp phép sẽ bị “nhắm mục tiêu và phá hủy” cho thấy quyền kiểm soát thực địa vẫn được siết chặt, thay vì nới lỏng.

Diễn biến sau đó càng củng cố nhận định này, khi hãng thông tấn Fars của Iran đưa tin một số tàu chở dầu đã bị chặn lại, với lý do các đợt không kích mới của Israel nhằm vào Liban bị coi là hành vi “vi phạm lệnh ngừng bắn”. Điều đó phản ánh thực tế hiệu lực của thỏa thuận vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến quân sự trên thực địa, thay vì chỉ nằm ở các cam kết chính trị.

Ông Richard Meade, Tổng biên tập Lloyd’s List Intelligence, nhận định thỏa thuận ngừng bắn ban đầu không làm thay đổi cục diện và trong thực tế, Iran vẫn duy trì quyền kiểm soát gần như tuyệt đối hoạt động qua lại tại eo biển này.

Theo ông, yêu cầu tàu thuyền vẫn phải xin phép trước khi quá cảnh là yếu tố mang tính quyết định, đồng nghĩa với việc dòng chảy hàng hải vẫn chịu sự điều tiết chặt chẽ. “Không được phép, sẽ không được đi qua”, nhận định này cho thấy mức độ rủi ro vẫn chưa được gỡ bỏ.

Trong bối cảnh đó, Liên hợp quốc ước tính khoảng 2.000 con tàu cùng 20.000 thuyền viên vẫn bị mắc kẹt tại vùng Vịnh kể từ khi xung đột bùng phát hồi cuối tháng 2. Trong số này có tàu chở dầu, khí hóa lỏng, tàu chở hàng, tàu container và cả 6 tàu du lịch.

Ông Meade cho biết một số thuyền trưởng đã được chủ tàu yêu cầu tiến hành kiểm tra an toàn để sẵn sàng rời đi khi đủ điều kiện. Tuy nhiên, phần lớn tàu sẽ chưa di chuyển cho đến khi chắc chắn được bảo đảm an toàn.

“Cần tiết chế kỳ vọng về khả năng tàu rời đi ồ ạt trong thời gian ngắn. Cho đến khi chủ tàu nhận được một số thông tin chi tiết về những điều kiện cần để rời khỏi eo biển Hormuz, tâm lý chủ đạo vẫn sẽ là chờ đợi và quan sát. Cho đến nay, chưa có dấu hiệu nào cho thấy các ràng buộc hiện hữu đã thay đổi”, ông nói.

Theo kế hoạch ngừng bắn 10 điểm của Iran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho biết quân đội Iran sẽ quản lý hoạt động đi lại an toàn qua eo biển này.

Trên thực tế, cơ chế kiểm soát cũ vẫn được duy trì, trong đó chỉ các “tàu không thù địch”, không liên quan đến Mỹ hoặc Israel, mới được cấp phép.

Hệ quả là lưu lượng qua eo biển vẫn ở mức rất thấp. Trong những tuần gần đây, có vài chục tàu mỗi ngày đi qua eo biển này, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình khoảng 140 lượt/ngày trước xung đột.

Bên cạnh đó, việc Iran và Oman có thể áp mức phí lên tới 2 triệu USD cho mỗi tàu quá cảnh cũng là yếu tố làm gia tăng chi phí và rủi ro, góp phần khiến các chủ tàu thận trọng hơn trong quyết định di chuyển.

Thực tế, phần lớn tàu vẫn lựa chọn neo đậu tại vùng Vịnh để đảm bảo an toàn, sau khi hơn 20 tàu bị tấn công và đã ghi nhận thương vong trong khu vực kể từ đầu xung đột.

Ông Stephen Cotton, Tổng thư ký Liên đoàn Công nhân Vận tải Quốc tế (ITF), cho rằng dù lệnh ngừng bắn là tín hiệu tích cực, nhưng mức độ tin cậy của thỏa thuận vẫn cần được kiểm chứng trên thực tế.

“Các đảm bảo an toàn vẫn là điều kiện tiên quyết. Quy trình rời đi, thứ tự ưu tiên, loại tàu được phép di chuyển - tất cả cần được làm rõ để tạo dựng niềm tin”, ông nói.

Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cũng đã hoan nghênh thỏa thuận này, đồng thời thúc đẩy thiết lập cơ chế đảm bảo an toàn hàng hải. Tổng thư ký IMO Arsenio Dominguez cho biết ưu tiên hiện nay là xây dựng quy trình cho phép tàu thuyền quá cảnh an toàn, song song với việc sơ tán thuyền viên khỏi khu vực nguy hiểm.

Quang cảnh bờ biển Iran và đảo Qeshm ở Eo biển Hormuz ngày 10/12/2023. Ảnh: REUTERS/TTXVN

Dữ liệu gần đây cho thấy lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz có tăng nhẹ trước thời điểm đạt thỏa thuận, song chủ yếu đến từ các tàu liên quan đến hàng hóa của Iran. Điều này cho thấy hoạt động hàng hải vẫn mang tính chọn lọc cao, thay vì phục hồi toàn diện.

Đáng chú ý, các tàu vẫn hoạt động hiện nay đang sử dụng tuyến hàng hải mới do Iran thiết lập, thay vì các luồng thương mại truyền thống. Tuyến này đi qua hành lang phía bắc trong lãnh hải Iran, giữa đảo Larak và đất liền, giúp Tehran duy trì khả năng giám sát và kiểm soát.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo việc dồn lưu lượng vào tuyến hẹp này có thể tiếp tục bóp nghẹt năng lực lưu thông qua eo biển vốn đã chật chội.

Trong bối cảnh đó, kỳ vọng lưu lượng tàu sớm trở lại mức bình thường trong thời gian ngừng bắn hai tuần được đánh giá là khó khả thi.

Từ góc độ doanh nghiệp, sự thận trọng vẫn chiếm ưu thế. Công ty Tufton Investment Management cho biết toàn bộ 35 tàu của họ đã tránh khu vực ngay từ đầu xung đột và chưa có kế hoạch quay lại.

Theo ông Nicolas Tirogalas, Chủ tịch kiêm Giám đốc đầu tư của Tufton, quyết định này sẽ không thay đổi chỉ vì một thỏa thuận ngắn hạn.

“Chúng tôi đã chỉ đạo tàu tránh xa khu vực cho đến khi có thông báo mới và lập trường đó vẫn được giữ nguyên”, ông nói đồng thời nhấn mạnh rằng việc quay lại các vùng rủi ro cao thường cần một khoảng thời gian dài hơn để đánh giá.

Thực tế tương tự cũng được ghi nhận tại Biển Đỏ, nơi phần lớn các hãng vận tải container vẫn chưa nối lại hoạt động bình thường tính đến đầu năm 2026, dù các mối đe dọa an ninh đã phần nào lắng dịu.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/lenh-ngung-ban-chua-tac-dong-nhieu-den-luu-luong-tau-thuyen-qua-eo-bien-hormuz-20260409021846676.htm