Liêm chính khoa học: 'Gót chân Achilles' của các cuộc thi học đường

2 giờ trướcBài gốc

Sự việc Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) chính thức phát đi thông báo rà soát, hậu kiểm các dự án đạt giải tại Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật (KHKT) cấp quốc gia học sinh trung học năm học 2025-2026 đang thu hút sự quan tâm của dư luận. Tâm điểm của những nghi ngại nằm ở khoảng cách quá lớn giữa năng lực thực tế của học sinh phổ thông và những công trình mang hàm lượng học thuật tương đương luận án tiến sĩ.

Hiện tại, các đơn vị chức năng đang phối hợp cùng Ban tổ chức, Ban giám khảo và các chuyên gia liên quan để xác minh làm rõ các nội dung phản ánh. Bộ cũng nhấn mạnh: "Trường hợp phát hiện có vi phạm sẽ xem xét, xử lý nghiêm theo đúng quy định". Động thái này được giới chuyên môn đánh giá là cần thiết để bảo vệ uy tín của một sân chơi trí tuệ vốn dành cho sự sáng tạo hồn nhiên và nhiệt huyết của học sinh.

Có nhiều ý kiến phản ánh về tính trung thực của dự án đạt giải Nhất cuộc thi khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia cho học sinh.

Sự việc bắt đầu diễn ra từ dự án đạt giải Nhất mang tên: "Phát triển vật liệu Polyurethane Composite đa chức năng chống cháy, cách nhiệt, kháng vi sinh hướng tới ứng dụng trong xây dựng và đời sống" của nhóm học sinh Trường THPT Chuyên Lương Văn Tụy.

Trên các diễn đàn khoa học và mạng xã hội, cộng đồng trí thức đã nhanh chóng chỉ ra những điểm "phi lý" trong dự án này:

Quy mô nghiên cứu vượt tầm: Vật liệu Polyurethane (PU) Composite đa chức năng là một mảng nghiên cứu phức tạp trong hóa học polyme và vật liệu mới. Việc tổng hợp vật liệu vừa đảm bảo tính cơ lý, vừa tích hợp khả năng chống cháy, cách nhiệt và kháng khuẩn đòi hỏi hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại, các thiết bị đo đạc chuyên dụng (như phổ hồng ngoại FTIR, hiển vi điện tử quét SEM, phân tích nhiệt TGA...) và quy trình thực nghiệm khắt khe. Nhiều ý kiến cho rằng, để hoàn thành khối lượng công việc này, một học sinh phổ thông khó có đủ quỹ thời gian và nền tảng kiến thức chuyên sâu để tự vận hành.

Sự tương đồng với các công trình hàn lâm: Đáng chú ý hơn, giới chuyên môn đã tìm thấy những điểm tương đồng đáng kinh ngạc giữa dự án này với các nghiên cứu đã công bố của một nhà khoa học và một luận án tiến sĩ hiện đang được lưu trữ công khai. Câu hỏi đặt ra là: Liệu đây là sự kế thừa có xin phép, hay là một hình thức "mượn danh" nghiên cứu để lấy giải thưởng?

Liên quan đến câu chuyện này, nhiều nhà khoa học bày tỏ sự quan ngại về việc "ép chín" tài năng. Một giảng viên cao cấp thuộc Khoa Triết học tại một trường đại học ở Hà Nội chia sẻ: "Chúng ta hoan nghênh học sinh tìm tòi, nhưng việc đưa những đề tài như vật liệu composite đa chức năng vào cuộc thi học sinh là một sự khiên cưỡng. Học sinh cần hiểu từ gốc rễ hóa học hữu cơ căn bản trước khi chạm đến các polymer phức tạp. Khi các em trình bày những thông số kỹ thuật mà ngay cả sinh viên đại học còn lúng túng".

Khái niệm liêm chính khoa học bao gồm tính trung thực, sự tin cậy, khách quan và công bằng trong nghiên cứu. Trong môi trường học đường, liêm chính không chỉ là không đạo văn, mà còn là việc học sinh phải thực sự là chủ thể của nghiên cứu, hiểu rõ bản chất vấn đề mình đang làm thay vì chỉ "trình diễn" những kết quả do người lớn chuẩn bị sẵn.

Thực tế, ranh giới giữa việc "hướng dẫn" và "làm thay" trong cuộc thi KHKT đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Nếu giáo viên hướng dẫn hoặc các nhà khoa học tại các viện nghiên cứu hỗ trợ quá sâu vào phần thực nghiệm và xử lý số liệu, vai trò của học sinh chỉ còn là người học thuộc lòng kịch bản để trả lời Ban giám khảo.

Để cuộc thi khoa học, kỹ thuật không trở thành "Gót chân Achilles" của ngành giáo dục, vị này cho rằng cần một cuộc cải cách triệt để. Thay vì khuyến khích những đề tài mang tầm vĩ mô như "vật liệu nano", "trí tuệ nhân tạo dự báo ung thư", hãy ưu tiên những dự án giải quyết các vấn đề thiết thực của địa phương, cộng đồng. Những nghiên cứu gần gũi như "xử lý nước thải sinh hoạt bằng vật liệu tự nhiên" hay "phần mềm hỗ trợ người già" thường phản ánh đúng năng lực và tư duy của học sinh hơn.

Cần có quy định cụ thể về trách nhiệm của giáo viên hướng dẫn và các viện nghiên cứu hỗ trợ. Nếu phát hiện sai phạm, không chỉ học sinh bị hủy giải mà giáo viên và đơn vị liên quan cũng phải chịu hình thức kỷ luật nghiêm khắc.

Tuyết Nhung

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/liem-chinh-khoa-hoc-got-chan-achilles-cua-cac-cuoc-thi-hoc-duong-249521.html