Liên đoàn Xiếc Việt Nam: Ứng dụng công nghệ, đổi mới vào sáng tạo nghệ thuật

4 giờ trướcBài gốc

Ngày 16/1/2026 đánh dấu tròn 70 năm hình thành và phát triển của Liên đoàn Xiếc Việt Nam, tiền thân là Đoàn Xiếc Trung ương do Nghệ sỹ Nhân dân Tạ Duy Hiển, gây dựng từ thời kỳ Pháp thuộc.

Phía sau những tràng vỗ tay, những tiếng reo hào hứng của khán giả là biết bao giọt mồ hôi và cả máu của các thế hệ diễn viên, nghệ sỹ xiếc luôn nỗ lực từng ngày để khẳng định vị thế xiếc trong đời sống nghệ thuật biểu diễn đương đại.

Nhân dịp này, Nghệ sỹ Nhân dân Tống Toàn Thắng, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam chia sẻ với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus hành trình giữ gìn bản sắc, kiến tạo hướng đi mới của ngành xiếc Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Tự hào xiếc Việt

- Nhìn lại hành trình 70 năm qua của Liên đoàn Xiếc Việt Nam, ông có cảm xúc như thế nào?

Nghệ sỹ Nhân dân Tống Toàn Thắng: Ngày 16/1/1956, Đoàn Xiếc Nhân dân Trung ương thành lập, tập hợp được nhiều nghệ sỹ tài ba từ các gánh xiếc Hoa Hồng Đỏ của Hoàng Tố, gánh xiếc Vũ đài Thủ đô anh dũng của Trần Huy Chương, Xiếc Thăng Long của Tạ Duy Mai…

Từ năm 1956 đến năm 1975 thống nhất đất nước, xiếc Việt Nam phát triển mạnh cả về số lượng và chất lượng, đáp ứng được những đòi hỏi của thời kỳ xây dựng đất nước và chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.

Qua hành trình phát triển, xiếc Việt Nam phát triển mạnh cả về số lượng và chất lượng. (Ảnh: TTXVN)

Kể từ năm 1962, xiếc Việt Nam đã vươn ra thế giới biểu diễn thành công tại Đông Âu và một số nước bạn bè như Trung Quốc, Triều Tiên, Mông Cổ…, tham gia nhiều cuộc thi xiếc quốc tế tại Cuba, Liên Xô, Trung Quốc…

Ngày 15/8/1978/ Bộ trưởng Bộ Văn hóa-Thông tin Nguyễn Văn Hiếu ký quyết định “Chuyển đoàn xiếc nhân dân Trung ương thành Liên đoàn xiếc Việt Nam” với 7 nhiệm vụ: Nghiên cứu đề xuất phương hướng xây dựng và phát triển ngành xiếc; Xây dựng chương trình tiết mục, thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch biểu diễn; Quản lý nội dung và nghệ thuật của đoàn trong Liên đoàn, các đơn vị xiếc chuyên nghiệp và không chuyên trong cả nước; Tổ chức chỉ đạo và sáng tác cho ngành xiếc; Sưu tầm nghiên cứu đức kết kinh nghiệm nghệ thuật áp dụng những kết quả nghiên cứu vào sáng tác biểu diễn và giảng dạy nhằm phát huy truyền thống nghệ thuật xiếc Việt Nam; Đào tạo và bồi dưỡng diễn viên chuyên nghiệp và không chuyên nghiệp ở Trung ương và địa phương; Xây dựng và trình Bộ những luật lệ chính sách, chế độ cho người lao động trong ngành xiếc.

Hiện nay, Liên đoàn xiếc Việt Nam trực thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch là trung tâm nghệ thuật xiếc lớn nhất của cả nước, được Đảng, Nhà nước quan tâm.

Hàng năm, chúng tôi dàn dựng rất nhiều chương trình có chất lượng nghệ thuật biểu diễn ngày càng tốt hơn.

Các nghệ sỹ Liên đoàn Xiếc Việt Nam thường xuyên có tên trên bảng vàng liên hoan, cuộc thi quốc tế. Điều đáng nói là các tiết mục tham dự đều mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam, từ ngôn ngữ biểu đạt đến tinh thần sáng tạo, qua đó tạo dấu ấn riêng và nhận được sự đánh giá tích cực từ bạn bè quốc tế.

Cá nhân tôi cũng vinh dự được mời làm giám khảo tại các liên hoan, cuộc thi xiếc quốc tế, đặc biệt tại Liên bang Nga và một số quốc gia khác. Đây không chỉ là niềm tự hào mà còn giúp chúng tôi cập nhật xu hướng, công nghệ và chiến lược phát triển xiếc hiện đại trên thế giới.

Nghệ sỹ Nhân dân Tống Toàn Thắng được mệnh danh là "Hoàng tử trăn." (Ảnh: NVCC)

- Phía sau cánh màn nhung, sau ánh đèn sân khấu rực rỡ, nghệ sỹ xiếc đã phải nỗ lực ra sao, thưa ông?

Nghệ sỹ Nhân dân Tống Toàn Thắng: Nghệ sỹ xiếc hàng ngày phải đối diện và chinh phục những thử thách khắc nghiệt của nghề, không chỉ là độ cao, sự nguy hiểm hay cường độ luyện tập, mà còn là giới hạn của chính bản thân mình. Để đứng vững trên sân khấu, người nghệ sỹ xiếc phải có ý chí kiên trì, sức bền và sự bền bỉ hiếm có; phải không ngừng vượt qua nỗi sợ, đau đớn và mệt mỏi trong suốt quá trình rèn luyện, phấn đấu phát triển chuyên môn và gìn giữ nghề.

Những thành tích trên sân khấu và trong sự nghiệp không đến từ may mắn, mà là kết quả của một hành trình dài vượt khó. Đặc biệt trong 5 năm trở lại đây, nhất là giai đoạn hậu đại dịch, nghề xiếc đã trải qua những thời khắc đầy thử thách. Không ít nghệ sỹ buộc phải rời bỏ nghề vì không đủ điều kiện theo đuổi. Những người còn lại là những người đã lựa chọn ở lại bằng tất cả quyết tâm và tình yêu nghề.

Điều quan trọng hơn cả là tinh thần kế thừa. Chúng tôi luôn ý thức rằng sự phát triển hôm nay được xây dựng trên nền tảng giá trị, bản lĩnh và khát vọng mà các thế hệ nghệ sỹ đi trước đã bền bỉ vun đắp.

Học viên tập luyện tại Trường Trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam. (Ảnh: Hoàng Đạt/Vietnam+)

Đời sống nghệ sỹ xiếc hiện nay còn nhiều khó khăn. Chế độ bồi dưỡng, thù lao vẫn còn thấp, chưa tương xứng với tính chất đặc thù và mức độ cống hiến của nghề. Phần lớn nghệ sỹ sau khi tốt nghiệp các trường trung cấp chỉ ở bậc diễn viên hạng thấp, mức lương khởi điểm rất hạn chế. Trong khi đó, nghề xiếc có “tuổi nghề” ngắn, chỉ có thể cống hiến mạnh mẽ khi còn trẻ; đến khi không còn đủ thể lực biểu diễn, nhiều người phải chật vật tìm hướng chuyển đổi nghề nghiệp để ổn định cuộc sống.

Tôi mong các cơ quan chức năng quan tâm hơn nữa tới đội ngũ nghệ sỹ, đặc biệt là nghệ sỹ xiếc, thông qua việc điều chỉnh, hoàn thiện các cơ chế, chính sách phù hợp.

Xiếc Việt đổi mới để bứt phá

- Trong bối cảnh công nghiệp giải trí đang phát triển mạnh mẽ như hiện nay, ngành xiếc cần phải làm gì để giữ chân khán giả, thưa ông?

Nghệ sỹ Nhân dân Tống Toàn Thắng: Chúng tôi xác định rất rõ nếu không tiếp cận giới trẻ thì xiếc khó có thể phát triển bền vững. Vì vậy, những năm gần đây, Liên đoàn chủ động nghiên cứu xu hướng giải trí, thói quen tiếp nhận nghệ thuật của thanh niên, sinh viên để xây dựng chiến lược tiếp cận lâu dài, bài bản.

Sau đại dịch COVID-19, chúng tôi có cơ hội gần hơn với khán giả trẻ thông qua sự đồng hành của sinh viên nhiều trường, nhiều đơn vị. Cá nhân tôi luôn tạo điều kiện để các bạn đến nghiên cứu, học tập và tham gia hoạt động tại Liên đoàn. Khi được tiếp cận đúng cách, giới trẻ không chỉ đón nhận mà còn rất trân trọng tinh thần vượt lên chính mình của nghệ sỹ xiếc.

Sự kết hợp khéo léo giữa nghệ thuật cải lương, kỹ năng diễn xiếc cùng với hiệu ứng công nghệ, âm thanh, ánh sáng… đã mang đến vở diễn "Thượng Thiên Thánh Mẫu" hấp dẫn, ấn tượng với công chúng. (Ảnh: CTV/Vietnam+)

Chúng tôi chủ động bắt nhịp xu hướng và tư duy của khán giả trẻ để đưa vào sáng tạo, từ đó tiếp tục điều chỉnh nội dung và hình thức dàn dựng. Chẳng hạn như các vở diễn sử dụng âm nhạc điện tử, kết hợp giữa xiếc và các loại hình nghệ thuật khác, không chỉ mang tính giải trí mà còn chuyển tải các giá trị văn hóa, lịch sử truyền thống bằng một hình thức tiếp cận mới mẻ, hấp dẫn và phù hợp với công chúng hôm nay.

- Để có thể tiếp tục phát triển, Liên đoàn Xiếc Việt Nam có chiến lược thế nào để bồi dưỡng cho đội ngũ nghệ sỹ?

Nghệ sỹ Nhân dân Tống Toàn Thắng: Liên đoàn Xiếc Việt Nam luôn đặt con người là yếu tố then chốt, bởi đây là lĩnh vực nghệ thuật đặc thù, đòi hỏi tài năng, kỷ luật và sự kế thừa lâu dài. Việc khảo sát thực tế hiện nay cho thấy lực lượng nghệ sỹ trẻ còn mỏng, trong khi đội ngũ nghệ sỹ gạo cội đang dần lớn tuổi, vì vậy bài toán đào tạo, bồi dưỡng và thu hút nhân tài trẻ là nhiệm vụ cấp thiết được chúng tôi ưu tiên hàng đầu.

Bên cạnh nguồn đào tạo từ Trường Trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam, tôi cùng Liên đoàn đã chủ động xây dựng mô hình đào tạo tại chỗ, tuyển chọn từ các vận động viên thể thao sau thi đấu, các câu lạc bộ năng khiếu và đơn vị xã hội hóa. Các nghệ sỹ đang công tác tại Liên đoàn sẽ trực tiếp kèm cặp, truyền nghề, giúp lớp trẻ nhanh chóng tiếp cận môi trường biểu diễn chuyên nghiệp và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Song song với đó, Liên đoàn cũng đẩy mạnh đầu tư về cơ sở vật chất và ứng dụng công nghệ hiện đại vào nghệ thuật xiếc. Dự kiến thời gian tới, show xiếc sân khấu nước “Sơn Tinh-Thủy Tinh” sẽ ra mắt, mở ra cách tiếp cận mới cho khán giả và tạo sản phẩm nghệ thuật đặc thù chỉ có tại Rạp Xiếc Trung ương. Tôi tự hào khi khẳng định rằng đây là vở diễn “độc nhất vô nhị” đánh dấu chặng đường 70 năm phát triển đầy ý nghĩa của nghệ thuật Xiếc Việt Nam.

- Năm nay đánh dấu hành trình 70 năm thành lập, Liên đoàn Xiếc Việt Nam có kế hoạch gì để phát triển bứt phá?

Nghệ sỹ Nhân dân Tống Toàn Thắng: Không chỉ dừng lại ở các hoạt động kỷ niệm, chúng tôi đang nỗ lực tạo ra một chuỗi chương trình nghệ thuật xuyên suốt cả năm, được đầu tư bài bản, có chiều sâu, trong đó có kế hoạch tổ chức gala xiếc quốc tế quy mô lớn.

Thông qua các chương trình này, Liên đoàn mong muốn khẳng định vị thế đơn vị đầu ngành, làm mới cách tiếp cận khán giả, đặc biệt là khán giả trẻ, đồng thời lan tỏa mạnh mẽ hình ảnh xiếc Việt Nam trên trường quốc tế. Mục tiêu xuyên suốt của chúng tôi là gìn giữ các giá trị truyền thống, song song với đổi mới sáng tạo, để nghệ thuật xiếc Việt Nam thích ứng với xu thế phát triển của đất nước và hội nhập sâu rộng trong giai đoạn mới.

Chúng tôi kỳ vọng nghệ thuật xiếc Việt Nam sẽ tiếp tục sống mãi trong đời sống văn hóa-xã hội của người Việt, không chỉ là ký ức đẹp của nhiều thế hệ mà còn là niềm tự hào, là giá trị tinh thần bền vững trong dòng chảy văn hóa dân tộc.

- Xin trân trọng cảm ơn ông./.