Liệt mặt ngoại biên gia tăng mùa lạnh: Đừng bỏ lỡ 'thời điểm vàng' điều trị

vài giây trướcBài gốc

Tại Bệnh viện Châm cứu Trung ương, số bệnh nhân đến khám và điều trị liệt dây thần kinh số 7 tăng mạnh trong những ngày thời tiết lạnh sâu. Trung bình mỗi ngày, bệnh viện tiếp nhận hàng trăm trường hợp, trong đó khoảng 90% có liên quan đến yếu tố nhiễm lạnh.

Phần lớn người bệnh nhập viện trong tình trạng méo miệng, mắt không khép kín, rãnh nhân trung bị kéo lệch về một bên. Theo các bác sĩ, bên cạnh tác động của thời tiết, thói quen sinh hoạt chưa phù hợp trong mùa lạnh như không giữ ấm, tắm khuya, để gió lạnh hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào vùng đầu - mặt cũng làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

Từ thực tế điều trị, các chuyên gia cảnh báo, nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, liệt mặt ngoại biên có thể để lại nhiều di chứng kéo dài, thậm chí dẫn đến liệt mặt vĩnh viễn. Do đó, khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, người dân cần chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm.

Bác sĩ cảnh báo, nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, liệt mặt ngoại biên có thể để lại nhiều di chứng kéo dài, thậm chí dẫn đến liệt mặt vĩnh viễn (Ảnh minh họa: BVCC)

Bệnh tăng mạnh vào mùa lạnh

Theo TS.BS Lê Đình An, chuyên khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, liệt mặt ngoại biên là bệnh lý có tính chất thời điểm, thường gia tăng rõ rệt vào những đợt rét sâu hoặc khi nhiệt độ thay đổi đột ngột. Bệnh thực chất là tình trạng tổn thương dây thần kinh số 7 - một trong 12 đôi dây thần kinh sọ não, đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng ở vùng mặt.

Dây thần kinh số 7 không chỉ chi phối vận động các cơ mặt mà còn liên quan đến cảm giác vùng tai, vị giác ở 2/3 trước lưỡi, cảm giác sâu của cơ mặt, đồng thời tham gia điều hòa bài tiết nước mắt và nước bọt. Khi dây thần kinh này bị tổn thương, người bệnh sẽ xuất hiện tình trạng liệt mặt ngoại biên. Trong đó, liệt dây thần kinh số 7 vô căn (liệt Bell) là dạng thường gặp nhất và có xu hướng tăng vào mùa lạnh.

Vì sao nhiễm lạnh dễ gây liệt mặt?

Phân tích nguyên nhân, TS.BS Lê Đình An cho biết, một yếu tố quan trọng nằm ở đặc điểm giải phẫu của dây thần kinh mặt. Dây thần kinh số 7 đi trong ống Fallope của xương thái dương - một ống xương hẹp, cứng và không có khả năng giãn nở. Khi vùng đầu - mặt bị nhiễm lạnh, các mạch máu ngoại vi co lại, làm giảm tưới máu nuôi dây thần kinh, đồng thời tăng tính thấm thành mạch, gây phù nề.

Trong mùa lạnh, để phòng ngừa bệnh, người dân cần giữ ấm khi ra ngoài, tránh để gió lạnh hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào mặt (Ảnh minh họa)

Trong không gian rất hạn chế của ống Fallope, chỉ cần phù nề dù nhỏ cũng có thể gây chèn ép dây thần kinh, dẫn đến thiếu máu thứ phát, rối loạn dẫn truyền thần kinh và biểu hiện liệt các cơ mặt.

Bên cạnh đó, nhiều bằng chứng cho thấy, virus Herpes simplex type 1 có thể tồn tại tiềm ẩn tại hạch gối của dây thần kinh số 7. Khi gặp điều kiện thuận lợi như nhiễm lạnh, stress kéo dài hoặc suy giảm miễn dịch, virus có thể tái hoạt, gây viêm dây thần kinh mặt, làm tình trạng phù nề và chèn ép trở nên nghiêm trọng hơn.

Ai dễ mắc liệt mặt ngoại biên?

Theo các bác sĩ, nguy cơ mắc liệt mặt ngoại biên không đồng đều trong cộng đồng. Người cao tuổi là nhóm dễ mắc bệnh do dự trữ mạch máu và khả năng hồi phục thần kinh kém. Những người mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa - các bệnh lý gây tổn thương mạch máu nhỏ cũng có nguy cơ cao hơn.

Phụ nữ mang thai, đặc biệt trong 3 tháng cuối hoặc giai đoạn sau sinh, là nhóm nguy cơ do tình trạng tăng giữ nước và phù mô. Ngoài ra, những người thường xuyên phơi nhiễm lạnh như làm việc ngoài trời, đi xe máy trong gió lạnh, ngủ hoặc làm việc trong phòng điều hòa thổi trực tiếp vào mặt, thay đổi nhiệt độ đột ngột, hay có tiền sử viêm tai giữa, viêm xương chũm, chấn thương vùng thái dương đều cần đặc biệt lưu ý.

Dấu hiệu sớm dễ bị bỏ qua

Một thực tế đáng lo ngại là ở giai đoạn sớm, liệt mặt ngoại biên thường bị người bệnh chủ quan. Theo TS.BS Lê Đình An, thời kỳ đầu tổn thương dây thần kinh số 7 chủ yếu là viêm và phù, gây rối loạn dẫn truyền thần kinh nhưng chưa thoái hóa sợi trục, nên triệu chứng thường kín đáo.

Các dấu hiệu sớm có thể bao gồm đau âm ỉ hoặc đau nhói vùng sau tai, xương chũm; cảm giác nặng mặt, tê bì một bên mặt; khô mắt, chớp mắt ít hơn bên lành; thay đổi vị giác, ăn không ngon; nghe âm thanh vang hơn bình thường. Một số người chỉ nhận thấy méo miệng nhẹ khi cười, nước chảy ra khóe miệng hoặc mắt không nhắm kín khi ngủ.

Do triệu chứng chưa rõ ràng, nhiều người nhầm lẫn với trúng gió hoặc nhiễm lạnh thông thường và tự điều trị tại nhà. Trong khi đó, đây lại là giai đoạn rất quan trọng để can thiệp sớm, giúp giảm đáng kể nguy cơ để lại di chứng.

Điều trị muộn, nguy cơ di chứng cao

Nếu bỏ lỡ giai đoạn điều trị sớm, tình trạng viêm và phù kéo dài có thể dẫn đến thoái hóa sợi trục thần kinh và tái tạo thần kinh sai hướng. Hậu quả là người bệnh có thể bị liệt mặt tồn dư, khuôn mặt không hồi phục cân đối, co cứng cơ mặt hoặc co giật nửa mặt.

Một số trường hợp còn xuất hiện hiện tượng vận động đồng vận, chẳng hạn khi cười thì mắt nhắm lại hoặc khi nhắm mắt thì miệng bị kéo lệch. Việc không nhắm kín mi mắt kéo dài cũng có thể gây khô giác mạc, viêm hoặc loét giác mạc, thậm chí ảnh hưởng đến thị lực, kéo theo nhiều hệ lụy về thẩm mỹ, tâm lý và chất lượng cuộc sống.

Không nên coi là bệnh nhẹ

Theo TS.BS Lê Đình An, quan niệm cho rằng, liệt mặt ngoại biên là bệnh nhẹ và có thể tự khỏi là chưa đầy đủ. Thống kê cho thấy, khoảng 60-70% bệnh nhân có thể hồi phục tự nhiên, nhưng vẫn còn 30-40% trường hợp để lại di chứng ở các mức độ khác nhau. Tuổi cao, tổn thương thần kinh nặng hoặc điều trị muộn đều làm giảm khả năng phục hồi.

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh, việc điều trị bằng corticosteroid trong 72 giờ đầu giúp giảm phù, giảm chèn ép và tăng tỷ lệ hồi phục hoàn toàn. Đây được coi là “thời điểm vàng” để điều trị hiệu quả, khi tổn thương mới dừng ở mức viêm và phù, cấu trúc sợi trục thần kinh chưa bị phá hủy.

Khuyến cáo phòng ngừa và phân biệt với đột quỵ

Khi xuất hiện các biểu hiện nghi ngờ liệt mặt ngoại biên, người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa Nội Thần kinh càng sớm càng tốt, không tự ý cạo gió hay xông hơi. Đồng thời, cần giữ ấm vùng đầu - cổ - mặt và bảo vệ mắt bằng cách nhỏ nước mắt nhân tạo, che mắt khi ngủ hoặc khi ra ngoài nếu mắt không nhắm kín.

Trong mùa lạnh, để phòng ngừa bệnh, người dân cần giữ ấm khi ra ngoài, tránh để gió lạnh hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào mặt, hạn chế thay đổi nhiệt độ đột ngột, kiểm soát tốt các bệnh nền và duy trì sinh hoạt điều độ.

Các bác sĩ cũng lưu ý cần phân biệt liệt mặt ngoại biên với đột quỵ. Liệt mặt ngoại biên thường gây liệt toàn bộ nửa mặt, không nhăn trán và không nhắm kín mắt. Trong khi đó, đột quỵ thường chỉ liệt nửa mặt dưới, người bệnh vẫn nhăn trán và nhắm mắt được. Nếu méo miệng kèm yếu tay chân, nói ngọng, đau đầu dữ dội hoặc rối loạn ý thức, cần nghĩ ngay đến đột quỵ và đưa người bệnh đi cấp cứu khẩn cấp.

Chung Thủy/VOV.VN

Nguồn VOV : https://vov.vn/suc-khoe/liet-mat-ngoai-bien-gia-tang-mua-lanh-dung-bo-lo-thoi-diem-vang-dieu-tri-post1260677.vov