Liệu Trung Quốc có thể thúc đẩy Mỹ , Iran chấp nhận một thỏa thuận?

5 giờ trướcBài gốc

Trong bối cảnh lệnh ngừng bắn mong manh cùng các nỗ lực ngoại giao lúc tiến lúc lùi chưa thể tạo ra một giải pháp lâu dài cho cuộc chiến đang đe dọa kéo tụt kinh tế toàn cầu, cả Tehran lẫn Washington đều đang tìm kiếm một lối thoát. Về lý thuyết, Bắc Kinh là ứng cử viên rõ ràng cho vai trò này.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi và Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị trong chuyến thăm Bắc Kinh ngày 6/5.2026. Ảnh: Tân Hoa Xã

Vai trò phù hợp của Bắc Kinh

Trung Quốc từ lâu là đồng minh kinh tế và ngoại giao thân cận của Iran - mối quan hệ được xây dựng dựa trên nhu cầu lớn đối với dầu mỏ giá rẻ. Đồng thời, Bắc Kinh cũng duy trì kênh liên lạc trực tiếp với Washington và có khả năng sẽ diễn ra cuộc gặp dự kiến giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình trong tuần này.

Chính thời điểm đó nhiều khả năng đã khiến Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tới Bắc Kinh, nơi ông bày tỏ hy vọng Trung Quốc có thể ngăn chặn “các hành vi vi phạm hòa bình và an ninh quốc tế” trong cuộc gặp với Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị, theo thông tin từ phía Iran.

Về phần mình, ông Trump cũng được cho là sẽ nêu vấn đề Iran khi tới Trung Quốc - chuyến thăm vốn ban đầu tập trung vào cạnh tranh kinh tế giữa hai cường quốc nhưng nay bị phủ bóng bởi cuộc chiến Iran.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng úp mở điều này khi nói với báo giới rằng, ông hy vọng Trung Quốc sẽ thúc đẩy Iran nới lỏng gọng kìm đối với eo biển Hormuz.

Trong nhiều tuần qua, giới chức Trung Quốc liên tục kêu gọi ngừng bắn và định vị Bắc Kinh như một bên có thể làm trung gian hòa giải. Tháng trước, Chủ tịch Tập Cận Bình cũng đã đưa ra đề xuất bốn điểm về hòa bình Trung Đông.

Trong cuộc gặp với ông Araghchi, Ngoại trưởng Vương Nghị tiếp tục khẳng định lập trường này khi cam kết Trung Quốc sẽ tiếp tục hỗ trợ khởi động các cuộc đàm phán hòa bình và “đóng vai trò lớn hơn trong việc khôi phục hòa bình và ổn định ở Trung Đông”, theo thông tin từ phía Trung Quốc.

Việc có thể tiếp đón cả hai bên trong vòng một tuần đã là một thắng lợi đối với Chủ tịch Tập Cận Bình, người đang muốn củng cố vai trò của Trung Quốc như một cường quốc có ảnh hưởng toàn cầu.

Việc đàm phán với một nhà lãnh đạo Mỹ ngày càng mất lòng dân, đang sa lầy trong một cuộc chiến tốn kém và cần các thắng lợi dễ thấy cũng có thể là vị thế mà ông nhà lãnh đạo Trung Quốc không hề cảm thấy bất lợi.

Các nguồn tin Trung Quốc am hiểu vấn đề gần đây cho biết, Bắc Kinh thận trọng đánh giá cuộc xung đột kéo dài nhiều tháng của Mỹ với Iran có thể đã giúp tăng vị thế đàm phán của Trung Quốc. Theo các nguồn tin này, tình hình hiện nay có thể tạo cho Bắc Kinh cơ hội đặc biệt để tận dụng thế đối đầu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đầy khó khăn đối với ông Donald Trump, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ được cho là đang rất cần những thành quả cụ thể để trình bày với cử tri Mỹ – chẳng hạn như các hợp đồng lớn Trung Quốc mua nông sản và máy bay Boeing của Mỹ.

Tuy nhiên, việc Bắc Kinh sẵn sàng gây sức ép đến đâu nhằm thúc đẩy các bên hướng tới hòa bình lại là câu chuyện khác, khi ông Tập phải cân bằng giữa các rủi ro kinh tế ngày càng lớn do chiến tranh gây ra với tham vọng dài hạn đưa Trung Quốc trở thành một trung tâm quyền lực toàn cầu thay thế Mỹ.

Thế cân bằng khó khăn

Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới hiện tương đối ít bị ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng dầu mỏ toàn cầu đang gây chấn động các nước láng giềng, trong đó có nhiều đồng minh khu vực của Mỹ nhờ lượng dự trữ dầu khổng lồ, mức độ tự chủ năng lượng cao và quá trình chuyển đổi sớm sang năng lượng xanh. Tuy nhiên, khi chiến tranh kéo dài, các kho dự trữ đó cũng dần suy giảm, cùng với bài toán an ninh năng lượng vốn được chính quyền ông Tập Cận Bình đặc biệt coi trọng.

Dù hiện chưa xảy ra thiếu hụt nguồn cung, nền kinh tế Trung Quốc vẫn phải chịu chi phí nhiên liệu tăng cao, trong đó một phần gánh nặng đã được chính phủ yêu cầu các doanh nghiệp dầu khí quốc gia hỗ trợ bù đắp.

Một cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu do chiến tranh gây ra cũng sẽ tác động mạnh tới nền kinh tế phụ thuộc xuất khẩu của Trung Quốc.

Ngoài ra, Bắc Kinh cũng lo ngại chiến tranh sẽ gây thêm áp lực lên quan hệ Mỹ - Trung, mối quan hệ mà nước này muốn duy trì ổn định để giảm bớt trở ngại đối với các tham vọng toàn cầu của mình.

Các nhà phân tích cho biết Trung Quốc vẫn tiếp tục mua dầu của Iran trong thời gian chiến sự, với lượng nhập khẩu tháng trước vẫn vượt 1 triệu thùng/ngày – chủ yếu từ nguồn dự trữ nổi đã có sẵn tại châu Á và chưa bị ảnh hưởng bởi lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ tại Hormuz.

Trong những tuần gần đây, Washington đã gia tăng sức ép kinh tế nhằm vào hoạt động mua dầu của Trung Quốc – vốn chiếm hơn 90% lượng xuất khẩu dầu của Iran trong năm ngoái và cũng mang lại cho Bắc Kinh đòn bẩy kinh tế đáng kể đối với Tehran.

Tháng trước, Mỹ đưa một tập đoàn hóa dầu lớn của Trung Quốc vào danh sách đen vì bị cho là khách hàng lớn mua dầu thô Iran - trở thành nhà máy lọc dầu Trung Quốc lớn nhất từng bị áp lệnh trừng phạt như vậy. Trong động thái hiếm hoi, Bắc Kinh đã yêu cầu các doanh nghiệp trong nước không tuân thủ các lệnh trừng phạt đối với công ty này cùng bốn nhà máy lọc dầu khác của Trung Quốc bị Mỹ đưa vào danh sách đen.

Trung Quốc có thể sẵn sàng xoa dịu các căng thẳng này và tạo thiện chí với ông Trump bằng cách thể hiện rằng các hoạt động ngoại giao gần đây với Iran là một phần trong nỗ lực thiện chí nhằm giúp Washington chấm dứt chiến tranh.

Tuy nhiên, các nhà phân tích hoài nghi về khả năng Bắc Kinh sẽ tận dụng đòn bẩy của mình để gây sức ép mạnh buộc Iran nhượng bộ trước các yêu cầu của Mỹ, đặc biệt khi chưa nhận được các lợi ích rõ ràng từ Washington.

Một mặt, Bắc Kinh có thể không thực sự tin tưởng vào mức độ ảnh hưởng của mình đối với Tehran, bất chấp quan hệ đồng minh ngoại giao giữa hai bên. Mặt khác, dù Trung Quốc trong cuộc xung đột này vẫn khá kiềm chế khi chỉ trích Mỹ, Bắc Kinh từ lâu vẫn cho rằng đây là “mớ hỗn độn” mà Washington phải tự giải quyết.

Trong khi đó, dù Trung Quốc có thể sở hữu đòn bẩy kinh tế đáng kể đối với Iran thông qua hoạt động mua dầu, thì trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng toàn cầu hiện nay, Bắc Kinh cũng vẫn cần chính những thùng dầu đó.

Quỳnh Vũ

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/lieu-trung-quoc-co-the-thuc-day-my-iran-chap-nhan-mot-thoa-thuan-10416556.html