Theo sử sách, Lý Bí là người có chí lớn, đã lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống lại ách đô hộ của nhà Lương vào thế kỷ VI. Năm 544, ông lên ngôi Hoàng đế, đặt quốc hiệu là Vạn Xuân với khát vọng đất nước trường tồn. Sự kiện này đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong lịch sử dân tộc, thể hiện tinh thần quật cường, ý chí tự chủ của người Việt. Đền Mục tại phường Vạn Xuân chính là nơi nhân dân gửi gắm lòng tri ân, tưởng nhớ công lao to lớn của vị Hoàng đế đã đặt nền móng cho nền độc lập dân tộc.
Trải qua nhiều thế kỷ tồn tại, Đền Mục luôn giữ được nét cổ kính, trang nghiêm. Công trình được xây dựng theo kiến trúc truyền thống với cổng tam quan, sân đền rộng rãi, cùng các hạng mục chính như tiền tế, trung từ và hậu cung. Những chi tiết chạm khắc tinh xảo trên hệ thống vì kèo, cột gỗ, hoành phi, câu đối không chỉ thể hiện tài hoa của nghệ nhân xưa mà còn phản ánh đậm nét văn hóa tín ngưỡng của người Việt.
Diện mạo đền Mục trước đây.
Bên trong đền hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như sắc phong, thần tích, câu đối cổ… Đây là những tư liệu quan trọng góp phần làm sáng tỏ thêm về thân thế, sự nghiệp của Lý Nam Đế cũng như lịch sử hình thành, phát triển của di tích. Qua đó, Đền Mục không chỉ là nơi thờ tự mà còn là “bảo tàng sống” lưu giữ ký ức lịch sử, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ.
Không chỉ có giá trị lịch sử, văn hóa, Đền Mục còn là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng dân cư địa phương. Hằng năm, vào các dịp lễ hội, đặc biệt là ngày tưởng niệm Hoàng đế Lý Nam Đế, đông đảo nhân dân và du khách thập phương lại về đây dâng hương, tham gia các nghi lễ truyền thống. Những nghi thức tế lễ trang nghiêm, mang đậm bản sắc văn hóa dân gian đã góp phần gắn kết cộng đồng, giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp.
Đền Mục sau khi được tu bổ, cải tạo hoàn thành vào năm 2024.
Trong những năm gần đây, công tác bảo tồn, tôn tạo di tích Đền Mục nhận được sự quan tâm của nhiều tổ chức, cá nhân tâm huyết. Đáng chú ý, ông Nguyễn Huy Quý, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư xây dựng và Khai thác khoáng sản Thăng Long (Công ty Thăng Long) đã đóng góp nguồn lực tài chính quan trọng để tu bổ, tôn tạo di tích. Sự chung tay của doanh nghiệp không chỉ góp phần gìn giữ giá trị lịch sử – văn hóa của Đền Mục mà còn thể hiện trách nhiệm xã hội, tinh thần hướng về cội nguồn.
Nhờ sự quan tâm đầu tư, diện mạo của di tích ngày càng khang trang hơn nhưng vẫn bảo đảm giữ gìn được những giá trị nguyên gốc. Đây là điều kiện thuận lợi để Đền Mục tiếp tục phát huy vai trò là điểm đến văn hóa – tâm linh hấp dẫn, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch của địa phương.
Diện mạo khang trang, toát lên không khí trang nghiêm nơi thời tự Nam Việt Đế Lý Bí.
Di tích Quốc gia Đền Mục không chỉ là nơi thờ tự Hoàng đế Lý Nam Đế mà còn là biểu tượng của truyền thống lịch sử hào hùng, của tinh thần độc lập dân tộc. Việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích không chỉ là trách nhiệm của riêng địa phương mà còn là nghĩa vụ chung của toàn xã hội trong hành trình gìn giữ di sản văn hóa dân tộc.
Giữa nhịp sống hiện đại, Đền Mục vẫn lặng lẽ hiện hữu như một chứng nhân lịch sử, nơi mỗi người tìm về để tri ân tiền nhân, hun đúc niềm tự hào và ý thức trách nhiệm đối với quê hương, đất nước.
Nguyễn Toán