Linh vật ngựa trong gốm Biên Hòa - Đồng Nai

3 giờ trướcBài gốc

Anh Chu Văn Nam (ngụ phường Trấn Biên) bên bộ sưu tập ngựa gốm cổ Biên Hòa trưng bày tại nhà. Ảnh: Cẩm Thành

Mừng Xuân Bính Ngọ 2026, hình tượng linh vật ngựa được các nghệ nhân gốm Biên Hòa “thổi hồn” qua bàn tay tài hoa, tạo nên sự kết nối diệu kỳ giữa trầm tích lịch sử hàng trăm năm với hơi thở đương đại, sẵn sàng cùng Đồng Nai phát triển, hội nhập.

Từ ngựa trong gốm cổ Biên Hòa...

Những ngày giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, nắng phương Nam đổ vàng lên những mái ngói cổ kính của vùng đất Trấn Biên. Chúng tôi tìm đến “tư gia” của anh Chu Văn Nam, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Di vật, cổ vật Biên Hòa (ở phường Trấn Biên). Anh Nam đón chúng tôi bằng nụ cười hiền hậu của một người nặng lòng với di sản.

Chỉ tay vào bộ sưu tập hàng chục con ngựa gốm được bày trí trang trọng từ trên bàn đến treo trên tường nhà, anh Nam bộc bạch: “Mỗi con ngựa gốm là một thực thể sống có linh hồn. Việc tìm lại và lưu giữ chúng không chỉ là niềm đam mê mà là trách nhiệm gìn giữ, bảo tồn giá trị văn hóa của vùng đất Đồng Nai”.

Suốt hơn một thập kỷ qua, anh Chu Văn Nam lặng lẽ rong ruổi khắp nhiều vùng miền để “gom nhặt” từng dáng ngựa đã in dấu thời gian trong men gốm Việt, đặc biệt là gốm Biên Hòa. Bộ sưu tập của anh hiện có hàng chục linh vật ngựa, đa dạng về niên đại và phong cách tạo hình. Có chiến mã dáng khỏe, cổ cao, bắp chân nổi khối mạnh mẽ, gợi liên tưởng đến tinh thần thượng võ và hào khí ông cha. Có những chú ngựa nhỏ để bàn, men ngà, men nâu trầm, giản dị mà gần gũi, từng hiện diện trong không gian sinh hoạt của các gia đình xưa…

Anh Nam cho biết: Ngựa trong gốm cổ Biên Hòa không cầu kỳ ở chi tiết mà chú trọng về “thần thái”. Chỉ vài đường nét tạo hình, kết hợp màu men, các nghệ nhân xưa đã khắc họa được sự bền bỉ, nhẫn nại và trung thành - những phẩm chất gắn liền với con ngựa trong tâm thức người Việt. Mỗi con ngựa là một câu chuyện. Có con phản ánh khát vọng chinh phục, mở cõi phương Nam, có con gắn với đời sống lao động.

Không dừng lại ở việc sưu tầm, anh Chu Văn Nam còn dành nhiều tâm huyết giới thiệu, trưng bày bộ sưu tập trong các không gian văn hóa, triển lãm, hoạt động giao lưu cổ vật trong và ngoài tỉnh. Với anh, việc lan tỏa giá trị của ngựa trong men gốm cổ Biên Hòa cũng chính là cách kể lại câu chuyện về một dòng gốm đã và đang song hành cùng sự hình thành và phát triển của vùng đất Đồng Nai, để những giá trị xưa tiếp tục được gìn giữ, trân trọng trong đời sống hôm nay.

…Ðến cảm hứng sáng tạo ngựa đương đại

Rời không gian cổ vật của anh Nam, chúng tôi tìm đến xưởng gốm Hiến Nam của nghệ nhân Hoàng Ngọc Hiến ở phường Biên Hòa. Anh Hiến cho biết: Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, xưởng gốm của anh bám sát tinh thần đưa hoa văn, họa tiết mới lên mẫu thiết kế ngựa gốm nhưng vẫn giữ kiểu dáng, màu sắc cùng đường nét thân thuộc. Lứa ngựa gốm thực hiện bằng thủ công đầu tiên mà xưởng anh cho “ra lò” đã nhanh chóng “cháy hàng” cũng như được nhiều người đặt mua thêm.

Một số tác phẩm ngựa gốm cổ Biên Hòa trong bộ sưu tập của anh Chu Văn Nam (ngụ phường Trấn Biên).

Nổi bật trên các kệ trưng bày của xưởng gốm Hiến Nam là dòng ngựa phúc, lộc; ngựa “tiền” tiết kiệm. Khác với hình ảnh chiến mã ngoài trận mạc, ngựa gốm 2026 mang dáng vẻ đầy đặn, hiền hòa, trên thân đắp nổi họa tiết. Bên cạnh các màu men vàng, trắng…, các mẫu ngựa gốm còn khoác lên mình màu men đá đỏ, men xanh đồng đặc trưng của gốm Biên Hòa, tạo nên độ sâu và vẻ đẹp sang trọng, quý phái cho từng tác phẩm.

“Dù được sáng tạo theo tinh thần mới, các tác phẩm ngựa gốm vẫn giữ sự chắc khỏe trong dáng đứng, sự mềm mại trong đường nét và chiều sâu trong sắc men. Đó là ngựa gốm mang tin vui về nhà, rước thêm phúc lộc, bình an cho gia chủ. Mỗi sản phẩm là một lời chúc khởi đầu thuận lợi, hanh thông trong năm mới Bính Ngọ” - anh Hiến nói.

Theo các nhà nghiên cứu, việc các nghệ nhân gốm của Đồng Nai sáng tạo hình tượng linh vật theo con giáp mỗi năm chính là cách để dòng gốm truyền thống tự làm mới mình, hòa nhịp cùng đời sống đương đại. Con ngựa của năm Bính Ngọ 2026 vì thế không chỉ là vật phẩm trang trí ngày Tết mà còn là biểu tượng sinh động cho sức mạnh nội sinh, mang theo thông điệp về sự bứt phá, vươn lên mạnh mẽ.

Anh CHU VĂN NAM, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Di vật, cổ vật Biên Hòa (ở phường Trấn Biên) chia sẻ: “Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, tôi tiếp tục mang các sản phẩm ngựa gốm cổ Biên Hòa tham gia các triển lãm ở Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai. Tôi mong rằng, trong năm mới - năm của sự chuyển động và bứt phá, hình tượng linh vật ngựa sẽ tiếp tục gợi nhắc về nội lực, tinh thần vượt khó và khát vọng vươn lên của con người Đồng Nai hôm nay”.

Những linh vật ngựa trên gốm Biên Hòa từ quá khứ bước vào hiện tại, rồi tiếp tục được sáng tạo để hướng đến tương lai đã và đang trở thành nhịp cầu nối liền các giá trị di sản. Xuân Bính Ngọ 2026, ngắm nhìn những chú ngựa gốm trong nắng xuân phương Nam, càng thêm tin yêu, tự hào về gốm Biên Hòa đang hồi sinh mạnh mẽ, đồng hành cùng đất và người Đồng Nai trên con đường hội nhập và phát triển, vững tin “mã đáo thành công”.

Cẩm thành

Nguồn Đồng Nai : https://baodongnai.com.vn/van-hoc/van-hoc---nghe-thuat202602/linh-vat-ngua-trong-gom-bien-hoa-dong-nai-59d08e4/