Lo ngại 'chảy máu di sản', giới nghệ thuật Mexico phản đối đưa kiệt tác ra nước ngoài

5 giờ trướcBài gốc

Tác phẩm "Diego trong tâm trí tôi" của danh họa Frida Kahlo. Ảnh: Quỹ Bảo tàng Diego Rivera – Frida Kahlo

Lo ngại “chảy máu di sản”

Một trong những bộ sưu tập nghệ thuật Mexico thế kỷ XX quan trọng nhất, bao gồm các tác phẩm của danh họa Kahlo và Rivera, sắp được xuất khẩu sang Tây Ban Nha theo một thỏa thuận với Ngân hàng Banco Santander, gây ra sự phẫn nộ trong cộng đồng văn hóa Mexico.

Gần 400 chuyên gia văn hóa đã ký một bức thư ngỏ kêu gọi chính phủ Mexico làm rõ hơn về ý nghĩa của thỏa thuận này đối với các kiệt tác, đặc biệt là các tác phẩm của Kahlo, mà nhà nước Mexico đã tuyên bố là “di tích nghệ thuật”.

“Đây là một vấn đề rất nghiêm trọng,” Francisco Berzunza, một nhà sử học và là một trong tám người đã công bố bức thư ngỏ, cho biết. “Bà ấy (Kahlo) là nghệ sĩ quan trọng nhất trong lịch sử đất nước chúng ta và việc chiêm ngưỡng tác phẩm của bà ấy ở bên ngoài Mexico dễ dàng hơn ở chính Mexico là không thể chấp nhận được.”

Tâm điểm tranh cãi là bộ sưu tập Gelman gồm khoảng 160 tác phẩm, từng thuộc về hai nhà sưu tập Jacques và Natasha Gelman, sau đó được một gia đình Mexico mua lại vào năm 2023. Ngoài Kahlo và Rivera, bộ sưu tập còn có tác phẩm của nhiều danh họa Mexico như Rufino Tamayo hay David Alfaro Siqueiros.

Theo thỏa thuận với Santander, bộ sưu tập, hiện đang được trưng bày công khai tại Mexico lần đầu tiên sau gần 20 năm, sẽ trở lại Tây Ban Nha vào mùa hè này và trở thành một phần quan trọng của trung tâm văn hóa mới của ngân hàng Faro Santander.

Trong thông báo về thỏa thuận hồi tháng Một, Santander cho biết họ sẽ “chịu trách nhiệm bảo tồn, nghiên cứu và trưng bày” bộ sưu tập. Tuy nhiên, sự mơ hồ trong thông báo, khi không nói rõ các tác phẩm sẽ được lưu giữ tại Tây Ban Nha trong bao lâu, đã gây ra lo ngại.

Sự lo ngại nhanh chóng chuyển thành sự phẫn nộ khi giám đốc Faro Santander, Daniel Vega Pérez de Arlucea, chia sẻ với báo chí rằng luật pháp quản lý các tác phẩm này rất “linh hoạt” và bộ sưu tập sẽ có “sự hiện diện thường trực” tại trung tâm văn hóa mới.

Các thành viên cộng đồng văn hóa Mexico lo ngại thỏa thuận này đồng nghĩa với việc các tác phẩm có thể sẽ không bao giờ được trả lại Mexico và cho rằng luật pháp rất rõ ràng về vấn đề những báu vật quốc gia này.

Những người trong giới văn hóa cảnh báo đây có thể là một dạng “chảy máu di sản”, đặc biệt khi nhiều tác phẩm của Kahlo đã được Mexico xếp hạng là “di tích nghệ thuật” từ năm 1984, đồng nghĩa chỉ được phép rời khỏi đất nước một cách tạm thời.

"Chân dung Natasha Gelman" của danh họa Diego Rivera. Ảnh: Quỹ Bảo tàng Diego Rivera – Frida Kahlo

Tranh cãi pháp lý và cam kết từ chính phủ

Theo luật hiện hành, Viện Mỹ thuật và Văn học Quốc gia Mexico có trách nhiệm đảm bảo các tác phẩm này được hồi hương. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng thỏa thuận lần này đi ngược tinh thần bảo vệ di sản.

Trước sự phản đối dữ dội, Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum cho biết mong muốn bộ sưu tập vẫn được giữ lại ở Mexico. Bộ trưởng Văn hóa Claudia Curiel de Icaza khẳng định bộ sưu tập “không bị bán – chỉ tạm thời rời đi” và sẽ trở lại Mexico vào năm 2028.

Ngân hàng Santander cũng tuyên bố thỏa thuận “không hàm ý việc mua lại bộ sưu tập hoặc di dời vĩnh viễn khỏi Mexico” và các tác phẩm “sẽ được trả lại sau thời gian xuất khẩu tạm thời”.

Tuy nhiên, các chuyên gia văn hóa Mexico vẫn bức xúc, cho rằng thỏa thuận giữa Inbal và Santander thiếu minh bạch và có lợi cho phía ngân hàng Tây Ban Nha.

Hợp đồng giữa hai bên nêu rõ, dù việc xuất khẩu là “tạm thời”, Faro Santander có quyền khai thác bộ sưu tập trong khoảng thời gian từ tháng 6.2026 đến ngày 30.9.2030, và thời hạn này có thể được gia hạn theo thỏa thuận chung.

“Nếu những tác phẩm này không được trả lại, một phần quan trọng trong sự nghiệp và lịch sử của nữ nghệ sĩ này sẽ bị mất đi. Những tác phẩm này không chỉ kể câu chuyện về bà ấy, mà còn là cách chúng ta hiểu về bản sắc của mình với tư cách là người Mexico,” nhà sử học Berzunza cảnh báo.

Theo Guardian

MY KHÁNH

Nguồn Văn hóa : http://baovanhoa.vn/the-gioi/lo-ngai-chay-mau-di-san-gioi-nghe-thuat-mexico-phan-doi-dua-kiet-tac-ra-nuoc-ngoai-217249.html