Lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ: Lựa chọn chiến lược

3 giờ trướcBài gốc

Không chỉ là công nghệ SMR mà thể chế, nhân lực, tài chính và niềm tin xã hội nếu được chuẩn bị kỹ lưỡng, SMR có thể trở thành một “mảnh ghép” trong bảo đảm an ninh năng lượng góp phần đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 và tăng trưởng 2 con số trong kỷ nguyên mới.

Quang cảnh vị trí đặt Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Ảnh: Tuấn Anh/TTXVN phát

SMR - lựa chọn dài hạn cho Việt Nam

Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, Trần Chí Thành cho biết: Trong bối cảnh yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu, điện hạt nhân tiếp tục được nhiều quốc gia quan tâm phát triển. Lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR) được đánh giá là một trong những công nghệ tiềm năng nhờ các đặc tính an toàn cao, khả năng triển khai linh hoạt và quy mô công suất phù hợp.

Theo Viện trưởng Trần Chí Thành, lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR) không phải là giải pháp ngắn hạn mà là một lựa chọn chiến lược, tiềm năng dài hạn cho Việt Nam, song cần tiếp cận thận trọng, từng bước và nghiên cứu kỹ lưỡng nhằm chuẩn bị cho các quyết định năng lượng mang tính dài hạn của Việt Nam. Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam sẽ tiếp tục dẫn dắt nghiên cứu, đào tạo và hợp tác quốc tế, trao đổi kinh nghiệm quốc tế trong triển khai dự án, các yêu cầu về an toàn, an ninh hạt nhân; khung pháp lý và quy trình cấp phép đối với SMR theo các khuyến nghị của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) để chuẩn bị cho các quyết định chính sách trong tương lai đối với SMR. SMR có khả năng thương mại hóa, cũng như cần lộ trình thể chế cho SMR phát triển trong bối cảnh Việt Nam theo đuổi mục tiêu an ninh năng lượng và phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Ông Vladimir Kriventsev, chuyên gia Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) cho biết: Hiện trạng công nghệ các lò phản ứng hạt nhân cải tiến và SMR đã đưa Việt Nam vào bức tranh toàn cầu và thế giới đang chuyển dịch từ các nhà máy hạt nhân công suất rất lớn sang mô hình lò công suất nhỏ, có thể sản xuất hàng loạt theo dạng mô-đun và triển khai linh hoạt hơn. Công nghệ lò công suất nhỏ như: Lò kiểu nước áp lực thu nhỏ, lò nhanh, lò muối nóng chảy và lò khí nhiệt độ cao, mỗi loại có ưu, nhược điểm khác nhau về nhiên liệu, an toàn và chi phí. Tuy nhiên, với các quốc gia mới tham gia SMR, điều kiện tiên quyết không phải là công suất hay giá thành mà là an toàn hạt nhân, năng lực quản lý và chiến lược xử lý nhiên liệu đã qua sử dụng và IAEA cam kết hỗ trợ Việt Nam về tiêu chuẩn, đào tạo và chia sẻ kinh nghiệm cấp phép.

Hiện tại, trên thế giới có 416 nhà máy điện hạt nhân đang vận hành với tổng công suất đạt 376,2 GW; SMR đã thiết kế 69 nhà máy, nhưng mới có 2 nhà máy SMR đưa vào vận hành, chiếm tỷ trọng 0,07% tổng công suất điện hạt nhân toàn cầu, trong đó, Liên bang Nga có 2 lò SMR công suất 2×35 MW và Trung Quốc có 1 lò SMR công suất 210 MW. Dự án SMR được xây dựng sẽ đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia làm chủ và sản xuất điện sử dụng công nghệ SMR.

Hành lang pháp lý riêng cho SMR

Ông Nguyễn Hoàng Anh, Cục An toàn Bức xạ và Hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết: Chính sách điện hạt nhân và khung pháp lý đối với phát triển điện hạt nhân tại Việt Nam đã cập nhật, sửa đổi trong các Luật, Nghị định, Thông tư... Tuy nhiên, khung pháp lý hiện hành của Việt Nam chủ yếu được xây dựng cho nhà máy hạt nhân công suất lớn, chưa tối ưu cho SMR. Vì vậy, cần có nghị định hoặc thông tư riêng về cấp phép SMR (gồm tiêu chuẩn an toàn, quy trình đánh giá tác động môi trường và cơ chế giám sát độc lập) và Nhà nước được khuyến nghị giữ vai trò then chốt trong bảo lãnh rủi ro và bảo đảm an toàn, đặc biệt ở giai đoạn thí điểm.

Ông Paula Calle-Vives, Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế từ góc nhìn của IAEA về cấp phép SMR cho rằng, triển khai SMR trước hết đòi hỏi một cơ quan quản lý hạt nhân quốc gia độc lập, minh bạch và dựa trên bằng chứng khoa học, đây là điều kiện nền tảng để bảo đảm an toàn và tạo niềm tin đối với bất kỳ chương trình hạt nhân nào. Vì vậy, IAEA đã đưa ra khuyến nghị Việt Nam nên áp dụng cách tiếp cận cấp phép theo rủi ro, linh hoạt với đặc thù của SMR, thay vì áp dụng máy móc khung pháp lý dành cho nhà máy hạt nhân lớn nhưng vẫn bảo đảm mức bảo vệ an toàn tương đương. Đặc biệt, IAEA nhấn mạnh đến tầm quan trọng của truyền thông công khai và đối thoại với cộng đồng bởi đây là yếu tố quyết định để xây dựng sự chấp nhận của xã hội đối với SMR.

Viện trưởng Trần Chí Thành cho rằng: Cùng với việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho SMR, cần tăng cường năng lực và định hướng nghiên cứu, phát triển SMR tại Việt Nam với chương trình đào tạo bài bản về vật lý lò phản ứng, an toàn hạt nhân, quản lý nhiên liệu, chất thải, cũng như các năng lực hỗ trợ cấp phép và giám sát độc lập.

Cũng theo Viện trưởng Trần Chí Thành, khi chương trình điện hạt nhân Việt Nam được khởi động trở lại, Viện xác định rõ nhiệm vụ nghiên cứu về công nghệ, thiết kế tiên tiến, cũng như phân tích đánh giá an toàn điện hạt nhân. Đồng thời, tập trung đẩy mạnh đào tạo nhân lực, xây dựng đội ngũ chuyên gia đầu đàn, xây dựng các đề án, nhiệm vụ liên quan đến công nghệ, thiết kế điện hạt nhân… để hỗ trợ cho dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, cũng như nghiên cứu thiết kế SMR để triển khai tại Việt Nam. Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam đề xuất hình thành “Trung tâm Nghiên cứu SMR quốc gia” để phục vụ nghiên cứu trong nước, làm đầu mối hợp tác với IAEA, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu về chuyển giao công nghệ và đào tạo chuyên gia liên quan đến SMR.

Các chuyên gia nhìn nhận SMR có thể trở thành nguồn tải nền ổn định bổ sung cho năng lượng tái tạo nhưng chỉ nên triển khai thí điểm sau khi hoàn thiện khung pháp lý và đào tạo nhân lực và Việt Nam nên bắt đầu từ SMR sau đó mới tiến hành xây dựng dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và 2.

HL (TTXVN)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/kinh-te/lo-phan-ung-hat-nhan-modun-nho-lua-chon-chien-luoc-20260221092802754.htm