Trái trâm hay còn được gọi là trâm mốc, trâm vối, vối rừng, là một loại trái cây rừng quen thuộc với người dân miền Tây Nam Bộ, đặc biệt là vùng Bảy Núi (An Giang). Đây là thứ quả gắn liền với ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ, mọc hoang dã giữa thiên nhiên, không cần trồng trọt, chăm bón mà vẫn cho trái đều đặn mỗi năm, nên được ví von là món quà "trời cho".
Mùa trâm ở Bảy Núi thường bắt đầu từ giữa tháng 3 và kéo dài đến khoảng tháng 6 âm lịch. Khi những cơn mưa đầu mùa xuất hiện cũng là lúc trâm vào vụ chín rộ. Cây trâm đa phần mọc tự nhiên men theo triền núi, bờ ruộng, trong vườn rẫy của người dân.
Cây trâm sống bền bỉ và gần như không cần sự can thiệp của con người. Khoảng 7 năm tuổi, cây bắt đầu cho trái và có thể sống, ra quả suốt hàng chục, thậm chí cả trăm năm. Hoa trâm nở vào đầu mùa hè, từng chùm hoa nhỏ màu trắng, chi chít, tỏa hương thoang thoảng. Khi hoa rụng, những chùm trái non màu xanh bắt đầu hình thành, lớn dần theo thời gian.
Quả trâm có hình bầu dục, kích thước gần bằng đầu ngón tay. Khi còn non, trái xanh, cứng và rất chát; khi già chuyển sang đỏ, rồi tím sẫm; lúc chín hoàn toàn thì có màu đen bóng như than. Phần ruột bên trong tím ngắt, mọng nước, vị ngọt xen lẫn chua và một chút chát nhẹ đặc trưng. Người sành ăn thường chấm trâm chín với muối ớt để vị ngọt, chua, chát hòa quyện, tạo nên cảm giác lạ miệng.
Theo kinh nghiệm dân gian, nếu năm nào mưa nhiều thì trái trâm to, dày cơm và ngọt hơn; còn mùa nắng gắt kéo dài thì trái thường nhỏ và chát hơn. Lá trâm càng xanh tốt thì trái khi chín càng ngon.
Thu hoạch trâm cũng đòi hỏi sự khéo léo và sức khỏe. Người dân thường dùng thang tre dài khoảng 6 mét, nối thêm cây tre để leo lên hái từng chùm, tránh làm trái giập vì trâm rất nhanh héo. Cuối vụ, khi trâm chín rộ, hai đến ba người khỏe mạnh sẽ rung mạnh cành cho trái rơi lộp độp xuống tấm vải mùng hoặc lưới giăng sẵn bên dưới, rồi nhặt lựa, loại bỏ lá khô, cành gãy.
Hiện nay, trâm trở thành đặc sản lạ, được người thành phố tìm mua mỗi khi đến mùa. Tại An Giang, trái trâm có giá khoảng 60.000 đồng/kg nhưng khi về các thành phố, giá có thể lên tới 100.000 đồng/kg. Do đặc tính nhanh hỏng và dễ giập, trái trâm chủ yếu bán theo đơn đặt trước, chỉ vận chuyển trong ngày. Dù khó bảo quản nhưng vẫn luôn “cháy hàng” mỗi khi vào mùa, bởi hương vị chua chua, ngọt ngọt xen lẫn chút chát đặc trưng là điều mà không phải loại quả nào cũng có được.
Ngoài việc ăn tươi, trái trâm còn có thể chấm muối ớt, làm mứt, ngâm rượu, hoặc trộn muối tôm, mỗi cách ăn là một trải nghiệm thú vị.
Những tác dụng của trái trâm với sức khỏe
Hỗ trợ ổn định đường huyết
Quả trâm có lượng calo thấp nhưng lại giàu polyphenol – nhóm chất chống oxy hóa có lợi cho việc kiểm soát đường huyết. Những hợp chất này giúp bảo vệ tế bào sản xuất insulin trong tuyến tụy trước sự tấn công của các gốc tự do, đồng thời làm chậm quá trình tiêu hóa tinh bột và carbohydrate đơn giản. Nhờ đó, lượng đường trong máu được duy trì ổn định, hạn chế tình trạng tăng đột ngột sau khi ăn.
Làm đẹp và cải thiện làn da
Nhờ đặc tính làm se tự nhiên, quả trâm giúp se khít lỗ chân lông, hỗ trợ giảm mụn, vết thâm và làm chậm quá trình lão hóa da. Bên cạnh đó, hàm lượng vitamin C trong loại quả này còn giúp thanh lọc máu, nuôi dưỡng làn da từ bên trong, mang lại vẻ ngoài tươi sáng và rạng rỡ hơn.
Tốt cho tim mạch
Quả trâm cung cấp nhiều chất chống oxy hóa cùng khoáng chất kali – những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ mạch máu và tim. Nhờ khả năng trung hòa gốc tự do, loại quả này góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch và hỗ trợ hệ tuần hoàn hoạt động hiệu quả hơn.
Hỗ trợ giảm cân
Với lượng calo thấp nhưng giàu chất xơ, quả trâm là lựa chọn phù hợp cho người đang kiểm soát cân nặng. Chất xơ giúp cải thiện hoạt động tiêu hóa, tạo cảm giác no lâu và hạn chế tích nước trong cơ thể, từ đó hỗ trợ quá trình giảm cân diễn ra thuận lợi hơn.
Tăng cường sức đề kháng
Nhờ chứa nhiều vitamin, khoáng chất và hợp chất chống oxy hóa, quả trâm giúp nâng cao hệ miễn dịch, tăng khả năng chống lại các bệnh thông thường như cảm cúm, mệt mỏi theo mùa.
Cải thiện sức khỏe răng miệng
Quả trâm sở hữu đặc tính kháng khuẩn tự nhiên, giúp bảo vệ răng miệng khỏi vi khuẩn gây viêm nhiễm. Ngoài ra, loại quả này còn hỗ trợ cải thiện các vấn đề về nướu, giảm đau nhức và ê buốt răng.
Thúc đẩy quá trình trao đổi chất
Trái trâm chứa các hợp chất như axit gallic và axit ellagic – những hoạt chất có tác dụng kích thích trao đổi chất, giúp cơ thể chuyển hóa dinh dưỡng tốt hơn và duy trì năng lượng ổn định.
Lưu ý khi ăn trái trâm
Khi ăn trái trâm cần lưu ý không nên sử dụng quá nhiều, bởi loại quả này chứa hàm lượng tannin khá cao, dễ gây táo bón nếu ăn thường xuyên hoặc ăn quá mức. Ngoài ra, trái trâm còn có thể làm tăng độ axit trong cơ thể, khiến một số người nhạy cảm gặp tình trạng ợ nóng, khó tiêu. Phụ nữ mang thai và đang cho con bú nên ăn với lượng vừa phải, tránh lạm dụng và tốt nhất nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng nhiều.
Bên cạnh đó, những người mắc bệnh thận cũng được khuyến cáo không nên ăn trái trâm do hàm lượng oxalate cao có thể khiến tình trạng bệnh trở nên nghiêm trọng hơn.
H.A/PNPL