Không phải hổ mang chúa, đây là loài rắn độc nhất Việt Nam

29 phút trướcBài gốc

Khoảng 5h sáng, bé gái 7 tuổi nằm dưới nền nhà thì bất ngờ giật mình vì đau ở bàn tay phải. Dưới ánh đèn mờ, người lớn kịp nhìn thấy một con rắn khoanh trắng - đen rút vào góc tối. Cả nhà hốt hoảng, garo tạm cánh tay và tức tốc đưa bé đến Trung tâm Y tế.

Chỉ ít giờ sau, tình trạng bé xấu đi nhanh chóng. Các bác sĩ phải đặt nội khí quản để giữ đường thở rồi chuyển gấp lên tuyến trên. Khi nhập viện, bé đã liệt tứ chi, đồng tử giãn 5 mm hai bên và mất phản xạ ánh sáng. Dựa vào biểu hiện và mô tả con rắn từ gia đình, bác sĩ xác định đây là cạp nia.

Lọ huyết thanh được chuyển từ TP.HCM ra Huế đã đến kịp trong thời điểm quan trọng. Sau hai ngày truyền huyết thanh, những cử động đầu tiên xuất hiện ở các đầu ngón tay, ngón chân. Đến ngày thứ 10, bé tỉnh táo hoàn toàn, cơ lực phục hồi tốt và không để lại di chứng thần kinh.

Sau 10 ngày điều trị, tình trạng bệnh nhi đã ổn định. Ảnh: BSCC.

Loài rắn độc hơn cả hổ mang

Chi Cạp nia (Bungarus) là nhóm rắn thuộc họ Rắn hổ (Elapidae), nổi tiếng với nọc độc thần kinh rất mạnh, theo iNaturalist. Chúng phân bố chủ yếu ở tiểu lục địa Ấn Độ và khắp Đông Nam Á. Phần lớn các loài trong chi Bungarus có chiều dài trung bình khoảng 1-1,5 m, dù đã ghi nhận những cá thể đạt tới 2 m. Cơ thể chúng phủ lớp vảy trơn, bóng, xếp thành những khoang màu đen - trắng tương phản rõ rệt. Dọc sống lưng là các vảy hình lục giác đặc trưng. Đầu nhỏ, thuôn dài, mắt có đồng tử tròn. Thân rắn có tiết diện gần như hình tam giác với phần lưng hơi phẳng, còn đuôi thuôn dần và kết thúc bằng một điểm nhọn gọn ghẽ.

Rắn cạp nia Nam còn được biết đến với tên gọi mai gầm. Loài này phân bố chủ yếu từ miền Trung trở vào Nam, ghi nhận tại các tỉnh như Nghệ An, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Đắk Lắk, Lâm Đồng, Khánh Hòa, Tây Ninh và Đồng Nai.

Rắn cạp nia Bắc còn được gọi là rắn vòng trắng; tên tiếng Anh phổ biến là Chinese krait. Loài này phân bố chủ yếu ở miền Bắc và một phần miền Trung, từ Huế trở ra. So với cạp nia Nam, chúng thường có nhiều khoang trắng - đen hơn và dải khoang mảnh hơn, nhưng mức độ nguy hiểm về mặt y học là tương đương do cùng sở hữu nọc độc tác động lên hệ thần kinh.

Nọc độc rắn cạp nia chứa độc tố thần kinh mạnh. Ảnh: Hongkong Snake ID.

Sở hữu vẻ ngoài bắt mắt, độc tính của rắn cạp nia lại được đánh giá là mạnh hơn cả rắn hổ mang. Ở chuột, chỉ cần 0,1 mg nọc độc cho mỗi kg cân nặng tiêm trực tiếp vào tĩnh mạch đã đủ không qua khỏi. Ở người, mỗi nhát cắn, rắn có thể tiêm vào khoảng 5 mg nọc, trong khi liều đe dọa tính mạng ước tính cho một người nặng 75 kg chỉ khoảng 1 mg.

Theo Hongkong Snake ID, nọc rắn cạp nia là sự kết hợp của các độc tố hậu synapse và đặc biệt là độc tố tiền synapse, những chất có khả năng khóa chặt đường truyền thần kinh, gây liệt mềm kéo dài. Ở các dòng rắn cạp nia tại Việt Nam, nọc còn có thể chứa độc tố dạng natriuretic peptide, làm tăng thải natri qua thận, dẫn đến hạ natri máu và rối loạn điện giải.

Điều khiến loài rắn này trở nên nguy hiểm không chỉ nằm ở độc tính mạnh, mà còn ở cách triệu chứng xuất hiện. Sau khi bị cắn, người bệnh thường không nhận thấy dấu hiệu nghiêm trọng vì vết cắn hầu như không đau và ít biểu hiện tại chỗ. Trong vài giờ đầu, triệu chứng có thể chỉ là buồn nôn, mệt mỏi hoặc đau nhức toàn thân. Tuy nhiên, trong thời gian đó, độc tố vẫn âm thầm tác động lên hệ thần kinh.

Một bệnh nhi nguy kịch vì bị rắn cạp nia cắn. Ảnh: Bệnh viện Sản Nhi Ninh Bình.

Sụp mi là một trong những dấu hiệu đầu tiên và dễ nhận thấy. Người bệnh trông như buồn ngủ, mí mắt sụp dần cho đến khi không thể mở ra. Tình trạng liệt cơ thường xuất hiện sau vài giờ và diễn tiến theo thứ tự: từ các cơ vùng đầu - mặt - cổ, lan xuống cơ liên sườn, cơ hoành và cuối cùng là các chi. Khi cơ hoành bị ảnh hưởng, người bệnh có nguy cơ suy hô hấp.

Đáng chú ý, độc tố của rắn cạp nia chủ yếu tác động lên thần kinh ngoại biên, làm liệt toàn bộ cơ vân. Bệnh cảnh vì thế có thể giống hôn mê sâu hoặc chết não, nhưng thực tế người bệnh vẫn còn ý thức, chỉ là không thể cử động hay đáp ứng.

Theo Thailand Snake, khoảng 50% trường hợp bị loài này cắn có thể dẫn đến nguy cơ đe dọa tính mạng. Nếu không điều trị, không qua khỏi gần như là kết cục thường gặp. Loài họ hàng gần của rắn cạp nia là Bungarus multicinctus từng được xếp thứ 3 thế giới về độc tính nọc theo một số dữ liệu LD-50 trong nhóm rắn sống trên cạn.

Xử trí khi bị rắn cạp nia cắn

Trên toàn cầu, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính mỗi năm có từ 81.000 đến 138.000 trường hợp không qua khỏi do rắn cắn. Những di chứng lâu dài ở người sống sót, bao gồm cụt chi, các khuyết tật khác và rối loạn căng thẳng sau chấn thương, ảnh hưởng đến ít nhất 400.000 người.

Khi bị rắn cạp nia cắn, nạn nhân tuyệt đối không được chích, rạch hay chọc vào vùng vết thương vì những biện pháp này không mang lại lợi ích mà còn làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu, dây thần kinh và nhiễm trùng. Nạn nhân cũng không nên hút nọc độc hoặc chườm đá, bởi các cách xử trí này đã được chứng minh có thể gây hại.

Bàn tay của một bệnh nhân sau khi bị rắn cắn.

Việc sử dụng các bài thuốc dân gian hay mẹo truyền miệng cũng không có hiệu quả, thậm chí có thể làm tình trạng nhiễm trùng nặng hơn hoặc gây ngộ độc nếu uống phải. Điều quan trọng nhất là nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được đánh giá và sử dụng huyết thanh kháng nọc theo đúng chỉ định.

Theo PGS.TS.BS Phạm Văn Quang, Trưởng khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM), hiện nay, Việt Nam chưa có huyết thanh kháng nọc đơn giá dành riêng cho rắn cạp nia.

Tuy vậy, một số cơ sở y tế có kinh nghiệm điều trị bằng các loại huyết thanh kháng nọc đa giá, chứa kháng thể chống lại nhiều loài rắn độc, trong đó có nhóm rắn cạp nia và một số loài rắn hổ. Các chế phẩm này đã được sử dụng trong thời gian dài, giúp đội ngũ điều trị tích lũy kinh nghiệm trong chỉ định và theo dõi người bệnh.

Để phòng tránh rắn cắn, người dân nên phát quang bụi rậm quanh nhà, hạn chế trồng dây leo sát cửa, diệt chuột, nguồn thức ăn thu hút rắn. Khi làm việc ở khu vực rậm rạp hoặc đồng ruộng, cần mang găng tay, ủng và quần áo bảo hộ, đồng thời dùng gậy kiểm tra xung quanh trước khi bước vào.

Kỳ Duyên

Nguồn Znews : https://znews.vn/khong-phai-ho-mang-chua-day-la-loai-ran-doc-nhat-viet-nam-post1631523.html