Ngày 10/3, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (tỉnh Quảng Trị) thông tin việc ghi nhận sự xuất hiện của loài thực vật mới trong lâm phần. Đó là loài Địa nhãn Himalaya quý hiếm (tên khoa học Sapria himalayana) được phát hiện sinh trưởng tại phân khu được bảo vệ nghiêm ngặt do Trạm Bảo vệ rừng Cồn Roàng quản lý.
Hình ảnh loài Địa nhãn Himalaya ngoài tự nhiên (ảnh: VQG PNKB).
Về mặt phân loại và hình thái học, Sapria himalayana thuộc họ Vi tháp (Rafflesiaceae), họ thực vật nổi tiếng gồm các loài ký sinh có kích thước hoa lớn nhất thế giới. Loài này mang đặc điểm sinh học điển hình của thực vật ký sinh toàn phần (holoparasitic plants). Nghĩa là chúng hoàn toàn không có diệp lục, không có lá và thân cây thực thụ để thực hiện quá trình quang hợp. Cơ thể sinh dưỡng của loài này tiêu giảm tối đa, chỉ tồn tại dưới dạng các sợi nấm (haustorium) xâm nhập sâu vào mô mạch rễ của cây chủ để hút nước và chất dinh dưỡng.
Tại Phong Nha – Kẻ Bàng, các cá thể Địa nhãn được ghi nhận ký sinh chuyên biệt trên rễ của các loài dây leo thân gỗ thuộc chi Nho (Tetrastigma spp). Hoa là bộ phận duy nhất của cây xuất hiện trên mặt đất phục vụ cho chức năng sinh sản.
Các mẫu vật ghi nhận hoa có đường kính dao động từ 15 đến 20 cm. Phần bao hoa màu đỏ thẫm với các đốm vàng nhạt phân bố trên bề mặt. Đặc biệt, cấu trúc hoa phát ra mùi hương đặc trưng mô phỏng mùi thịt phân hủy nhằm thu hút các loài côn trùng thụ phấn, chủ yếu là các loài ruồi nhặng thuộc bộ Hai cánh (Diptera).
Hoa có đường kính dao động từ 15 đến 20 cm, phần bao hoa màu đỏ thẫm với các đốm vàng nhạt phân bố trên bề mặt (ảnh: VQG PNKB).
Dưới gốc độ sinh thái và bảo tồn đây là loài có biên độ sinh thái hẹp, đặc biệt nhạy cảm với những biến đổi của môi trường đất, độ ẩm và cấu trúc tầng tán rừng. Loài chỉ xuất hiện dưới tán rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới, nơi có tầng thảm mục dày, độ che phủ cao và hầu như không chịu tác động cơ học từ con người.
Trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN, Sapria himalayana được xếp vào nhóm nguy cấp, có nguy cơ tuyệt chủng cao do vùng phân bố hẹp và sự phụ thuộc hoàn toàn vào quần thể cây chủ.
Việc phát hiện loài Địa nhãn Himalaya nâng tổng số loài thực vật đã ghi nhận tại Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng lên 2.957 loài.
Hùng Trần