Đầu năm âm lịch là thời điểm diễn ra nhiều lễ hội, sự kiện văn hóa, thu hút đông đảo người dân tới tham gia, kéo theo nhu cầu gửi xe tăng cao. Lợi dụng nhu cầu này, nhiều tổ chức, cá nhân tự ý lấn chiếm lòng đường, vỉa hè để lập bãi trông giữ xe, phát vé, thu tiền, gây ra tình trạng lộn xộn, mất an ninh, trật tự trên địa bàn. Các hành vi trên là vi phạm pháp luật, nếu có hành vi đe dọa, uy hiếp tinh thần để buộc người khác phải trả phí đỗ xe là hành vi cưỡng đoạt tài sản. Người thực hiện hành vi cưỡng đoạt tài sản sẽ bị xử lý hình sự theo quy định tại Điều 170 Bộ luật Hình sự hiện hành với hình phạt thấp nhất là 1 năm tù, cao nhất có thể tới 20 năm tù.
Người dân gửi xe tại một điểm trông giữ xe ở gần chùa Trấn Quốc, phường Tây Hồ, TP Hà Nội. Ảnh: HUYỀN TRANG
Dưới góc độ pháp lý thì trông giữ xe là một dịch vụ, quan hệ dân sự theo hợp đồng gửi, giữ tài sản và có sự quản lý của Nhà nước. Do ô tô, xe gắn máy, xe máy điện, xe đạp điện... được xác định là nguồn nguy hiểm cao độ, có nguy cơ cháy nổ, mất an toàn nên việc trông giữ xe đòi hỏi phải bảo đảm an toàn về phòng cháy, chữa cháy. Ngoài ra, các bãi trông giữ xe phải bảo đảm đúng quy hoạch, không ảnh hưởng đến hạ tầng giao thông, tuân thủ quy định pháp luật. Việc lập các điểm trông giữ xe, đặc biệt là đối với các khu vực công cộng, đền chùa, di tích lịch sử... phải được sự đồng ý và quản lý chặt chẽ của Nhà nước; các bên có thể thỏa thuận về mức phí trông giữ nhưng không được vượt quá mức mà địa phương quy định và phải niêm yết công khai...
Trông giữ xe trái phép là vấn đề tồn tại, gây bức xúc, nhức nhối từ nhiều năm qua, nhất là ở thành phố lớn, khu vực đông dân cư và các điểm du lịch. Nguyên nhân của thực trạng này một phần do công tác quản lý còn thiếu chặt chẽ; các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành quy định về trông giữ xe chưa hoàn thiện, chủ yếu phụ thuộc vào quyết định của UBND cấp tỉnh, căn cứ vào tình hình thực tiễn địa phương dẫn đến sự thiếu nhất quán trong việc áp dụng, thực hiện các thủ tục đăng ký kinh doanh đối với dịch vụ trông giữ xe. Vì vậy, rất cần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc về mặt thủ tục hành chính, tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân đăng ký, tham gia kinh doanh dịch vụ trông giữ xe, bảo đảm an ninh, an toàn và tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Đồng thời, cần xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân có hành vi tổ chức trông giữ xe trái phép, xóa bỏ các điểm trông giữ xe tự phát, trái phép; rà soát quy hoạch để xác định quy mô, mật độ dân số, bố trí các bãi đỗ xe, nơi gửi giữ xe phù hợp, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân. Đối với các điểm du lịch hoặc khu vực tổ chức lễ hội, đơn vị tổ chức, quản lý phải có kế hoạch tổ chức trông giữ xe cho du khách để bảo đảm an ninh trật tự, an toàn giao thông, tạo sự văn minh, lành mạnh.
Người dân cũng cần lưu ý, sau khi xác lập quan hệ dân sự về gửi, giữ tài sản (cụ thể là phương tiện giao thông), trách nhiệm pháp lý về trật tự, an toàn giao thông và quản lý vỉa hè được xem xét độc lập. Căn cứ khoản 1 Điều 77 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024, vỉa hè được sử dụng cho người đi bộ. Nếu điểm trông giữ xe trên vỉa hè không được cơ quan có thẩm quyền cấp phép thì hành vi này là chiếm dụng vỉa hè trái quy định. Vì thế, ngoài tổ chức, cá nhân tổ chức trông giữ xe bị xử phạt hành chính, người gửi xe cũng có thể bị xử phạt hành chính khi có hành vi dừng, đỗ xe trái phép gây cản trở giao thông, theo điểm d khoản 2 Điều 7 Nghị định số 168/2024/NĐ-CP, với mức phạt từ 400.000 đến 600.000 đồng. Trong trường hợp này, việc bãi giữ xe có hay không có giấy phép không làm chấm dứt hay vô hiệu quan hệ gửi, giữ tài sản đã được xác lập trước đó. Nếu phát sinh tranh chấp hoặc phát hiện bãi giữ xe hoạt động trái phép, người dân có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại trên cơ sở quan hệ gửi, giữ tài sản bằng việc khởi kiện ra tòa án hoặc tố giác ra cơ quan điều tra nếu thấy có dấu hiệu tội phạm. Đồng thời phản ánh, khiếu nại hành vi vi phạm hành chính đến UBND phường, lực lượng trật tự đô thị hoặc công an địa phương để được kiểm tra, xử lý theo thẩm quyền.