Tuy nhiên, bằng những quyết sách đột phá trong việc khơi thông quỹ đất và ưu tiên nguồn vốn đầu tư công, Thủ đô đang dần hiện thực hóa mục tiêu: Để mọi trẻ em đều được học tập trong những ngôi trường khang trang, hiện đại.
Ông Nguyễn Quang Tuấn, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội; Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh, thành viên Hội đồng quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực chia sẻ câu chuyện xung quanh chủ đề: Xây dựng trường học - Đầu tư tương lai tại Chương trình thời sự đặc biệt của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, tối 11-3. Ảnh: Thanh Hải
Áp lực từ những "khoảng sân không đủ chỗ đứng"
Nhiều năm qua, câu chuyện thiếu trường, thiếu lớp, hay "cuộc đua" vào lớp 10 công lập tại Hà Nội luôn là chủ đề nóng mỗi dịp hè về. Tại các khu vực nội thành "tấc đất tấc vàng", không gian dành cho việc học tập và vui chơi của học sinh đôi khi trở nên xa xỉ.
Nằm giữa lõi di sản và các khu dân cư đông đúc, không ít ngôi trường đang phải gồng mình trong không gian chật hẹp. Cô giáo Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương, phường Hồng Hà không giấu được sự trăn trở khi nói về thực trạng cơ sở vật chất của nhà trường.
“Diện tích sân trường của chúng tôi hiện nay rất khiêm tốn, chỉ khoảng hơn 150m². Với số lượng học sinh đông, đôi khi các em chỉ đứng yên thôi cũng đã thấy chật, chứ chưa nói đến việc chạy nhảy hay tổ chức các hoạt động thể chất,” bà Vân Hồng chia sẻ.
Chính vì không gian "khiêm tốn" này, nhà trường đã phải linh hoạt áp dụng những giải pháp chưa từng có tiền lệ. Trong các buổi lễ chào cờ hay sinh hoạt dưới cờ, trường không bao giờ có thể tập trung toàn bộ học sinh cùng lúc. Giải pháp là chia đôi: Một nửa số lớp xuống sân, nửa còn lại ở trong phòng học và theo dõi qua hệ thống truyền hình trực tuyến. Đây là một nỗ lực đáng ghi nhận, nhưng cũng phản ánh sự khắc nghiệt của bài toán không gian giáo dục nội đô.
Thống kê cho thấy, toàn thành phố hiện có gần 3.000 trường học các cấp, nhưng cấp THPT công lập mới chỉ có 124 trường. Với tỷ lệ chỉ khoảng hơn 60% học sinh tốt nghiệp THCS có suất vào lớp 10 công lập, áp lực thi cử lên vai học sinh và phụ huynh là vô cùng nặng nề.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh, thành viên Hội đồng quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực chia sẻ chương trình thời sự đặc biệt. Ảnh: Thanh Hải
Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh, chuyên gia giáo dục, thành viên Hội đồng quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực, nhận định: “Việc thiếu trường lớp không chỉ gây áp lực về mặt tâm lý mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục khi sĩ số lớp học một số trường thường xuyên ở mức 50-60 học sinh/lớp".
"Khơi thông" quỹ đất - Quyết tâm chính trị mạnh mẽ
Trước thực tế đó, lãnh đạo thành phố Hà Nội đã xác định: Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho tương lai bền vững. Một chiến dịch tổng lực nhằm tìm kiếm không gian cho trường học đã được phát động từ cấp thành phố đến từng xã, phường.
Một trong những giải pháp đột phá nhất của Hà Nội thời gian qua là tận dụng các cơ sở nhà đất dôi dư sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. Thay vì ưu tiên cho các mục đích thương mại, thành phố kiên quyết dành quỹ đất này cho giáo dục. Một số địa phương đang tích cực rà soát để chuyển đổi công năng các trụ sở cũ sang làm trường học. Đây là luồng gió mới giúp giải tỏa cơn khát trường học tại những khu vực đông dân cư.
Không chỉ dừng lại ở việc sắp xếp lại quỹ đất công, Hà Nội còn mạnh tay với các dự án chậm triển khai. Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND thành phố Hà Nội Trần Thế Cương khẳng định quan điểm nhất quán của thành phố: “Chúng tôi đang rà soát mạng lưới trường học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Những dự án "treo", những khu đất bỏ hoang sau khi di dời nhà máy, xí nghiệp ô nhiễm ra khỏi nội đô sẽ được ưu tiên hàng đầu để xây dựng trường học công lập”.
Đặc biệt, thành phố cũng đang nghiên cứu các cơ chế đặc thù, cho phép nâng tầng các khối nhà học tại các khu vực nội thành, vốn không còn quỹ đất để mở rộng theo chiều ngang. Đây được coi là giải pháp "cứu cánh" để gia tăng số lượng phòng học mà vẫn bảo đảm tiêu chuẩn an toàn và không gian vui chơi.
Những ngôi trường mới - Hiện thực hóa ước mơ
Hà Nội cũng đang điều chỉnh và bổ sung kế hoạch đầu tư công, trong đó ưu tiên hàng đầu là bố trí vốn và quỹ đất cho các dự án xây dựng trường học. Sự quyết liệt trong chính sách đã bắt đầu "đơm hoa kết trái". Những ngôi trường khang trang với mức đầu tư hàng trăm tỷ đồng đang mọc lên, thay thế cho những phòng học xuống cấp hay những khoảng sân chật hẹp.
Nếu như trước đây, người dân chỉ mong con có "chỗ học", thì nay, mục tiêu đã nâng lên thành "học tốt trong môi trường hiện đại". Ông Đào Hoàng Minh, đại diện Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng công trình dân dụng thành phố Hà Nội cho biết, nhiều dự án trường học hiện nay được đầu tư với quy mô rất lớn.
“Chúng tôi đang triển khai các dự án có diện tích lên tới gần 6.000m² với tổng vốn đầu tư khoảng 200 tỷ đồng. Những ngôi trường này không chỉ có đủ 45 phòng học chuẩn mà còn sở hữu nhà thể chất đa năng, bể bơi và hệ thống phòng chức năng hiện đại bậc nhất”, ông Minh tự hào chia sẻ.
Điểm sáng trong nỗ lực này là công trình Trường THCS Giảng Võ 2. Với tổng mức đầu tư 245 tỷ đồng trên diện tích gần 6.000m2, ngôi trường này được kỳ vọng sẽ sở hữu nhà thể chất đa năng hiện đại bậc nhất Thủ đô. Khi hoàn thiện, trường không chỉ đáp ứng 100% nhu cầu học 2 buổi/ngày cho học sinh mà còn hướng tới các tiêu chuẩn chất lượng cao, giảm tải đáng kể áp lực cho khu vực Ba Đình.
Phối cảnh Trường THCS Giảng Võ 2.
Không chỉ nội đô, các trường khu vực ngoại thành cũng được quan tâm đặc biệt để thu hẹp khoảng cách giáo dục. Trường THPT Yên Viên là một minh chứng điển hình. Cô giáo Dương Thị Thanh Lý, Phó Hiệu trưởng nhà trường phấn khởi cho biết: “Nhờ sự đầu tư của thành phố, trường đã xây thêm 2 khối nhà học mới, tăng từ 22 lên 30 phòng học. Quy mô học sinh nhờ đó tăng gấp đôi, từ 1.000 lên hơn 2.000 em. Đây là niềm hạnh phúc vô bờ bến của thầy trò và nhân dân xã Phù Đổng khi con em không còn phải vất vả đi tìm chỗ học xa nhà”.
Hướng tới tương lai bền vững
Xây dựng trường học mới chỉ là bước đầu. Để nâng cao chất lượng giáo dục Thủ đô một cách toàn diện, cần một lộ trình bài bản và sự đồng hành của cả xã hội.
Về việc này, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Quang Tuấn nhấn mạnh vai trò của chính quyền cấp cơ sở: “Các xã, phường đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc dự báo chính xác số lượng học sinh và quản lý quỹ đất. Quy hoạch phải đi trước một bước, không để tình trạng chung cư mọc lên trước rồi mới loay hoay đi tìm chỗ xây trường”.
Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Quang Tuấn (trái) nhấn mạnh vai trò của chính quyền cấp cơ sở trong việc đầu tư về giáo dục. Ảnh: Thanh Hải
Hà Nội đang hoàn thiện quy hoạch mạng lưới trường học đến năm 2030 với mục tiêu cân đối, hài hòa sĩ số học sinh. Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh kỳ vọng: “Khi cơ sở vật chất đã khang trang, thành phố cần tiếp tục bổ sung đội ngũ giáo viên giỏi để chất lượng dạy học tương xứng với diện mạo mới. Chỉ khi đó, áp lực tuyển sinh mới thực sự được giải tỏa”.
Đầu tư cho giáo dục không bao giờ là lãng phí. Mỗi viên gạch xây nên trường mới, mỗi dự án "treo" được thu hồi để dành đất cho học sinh là một viên gạch hồng xây đắp cho tương lai Thủ đô. Với hơn 70 cơ sở nhà đất dôi dư đang được đề xuất chuyển đổi và hàng nghìn tỷ đồng vốn đầu tư công được rót vào trường học mỗi năm, người dân Hà Nội có quyền tin tưởng vào một môi trường giáo dục văn minh, hiện đại và nhân văn.
Mai Hoa