Lời hứa nghị trường: Làm đến cùng, rõ trách nhiệm, rõ kết quả

2 giờ trướcBài gốc

Cùng với lập pháp, giám sát là chức năng quan trọng của Quốc hội (QH). Chọn trúng và đúng vấn đề cử tri quan tâm, làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan, tạo chuyển biến trong giải quyết kịp thời những yêu cầu từ xã hội sẽ góp phần nâng cao chất lượng giám sát.

Mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu ra yêu cầu với QH: Giám sát phải được thực hiện theo hướng giám sát đến cùng, gắn chặt với trách nhiệm khắc phục và kết quả cuối cùng. Không chỉ dừng lại ở phát hiện bất cập, mà phải yêu cầu rõ giải pháp sửa đổi, thời hạn hoàn thành và cơ quan chịu trách nhiệm chính.

Trên tinh thần ấy, ngay trong nghị quyết về chương trình giám sát của QH năm 2027 đã nêu rõ “chú trọng giám sát ngay từ khi bắt đầu hình thành chính sách cho đến khi ban hành chính sách, quá trình đưa chính sách vào cuộc sống”.

Các đại biểu dự phiên thảo luận ở hội trường về các dự án luật và dự kiến Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027, ngày 23-4. Ảnh: QH

Giám sát kiến tạo, thúc đẩy phát triển

Trong phiên thảo luận về chương trình giám sát hôm 23-4, đại biểu (ĐB) Lê Minh Nam (TP Cần Thơ) cho rằng phải nghiên cứu, đề xuất các chính sách nới lỏng, chủ động, linh hoạt và hợp lý, giám sát kiến tạo để không phá rào thể chế nhưng phải thiết kế được làn ưu tiên trong thể chế nhằm thúc đẩy phát triển.

Theo ông Nam, chỉ cần các cơ quan chịu giám sát báo cáo trung thực, khách quan và đề xuất, kiến nghị đúng vấn đề, còn cơ quan giám sát sâu sát, lắng nghe, thấu hiểu và chia sẻ thì sẽ giải quyết được nhiều khó khăn, vướng mắc của cử tri.

Ông lưu ý từ mục tiêu giám sát cần xác định nội dung, đối tượng giám sát sát với trọng tâm, trọng điểm tương ứng. Dẫn chứng, ông Nam nhắc đến khoảng 3,3 triệu tỉ đồng từ các dự án còn tồn tại, vướng mắc mà Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã nêu, hay việc nghiên cứu mở rộng phạm vi khai thác quỹ đất TOD để tăng thu ngân sách nhà nước…

Trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng phát triển, việc đổi mới phương thức giám sát sang dựa trên dữ liệu số cũng được nhiều ĐB nêu ra. Theo ĐB Tạ Đình Thi (đoàn TP Hà Nội), cần sớm có một nền tảng số, đặc biệt là quy chế để ĐB truy cập, đối chiếu dữ liệu về các vấn đề giám sát ngay khi được cập nhật. Như vậy, giám sát sẽ kịp thời phát hiện các điểm nghẽn chính sách, pháp luật ngay khi phát sinh.

Tương tự, ĐB Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) cho rằng cần tiếp tục tinh gọn nội dung giám sát, xác định rõ trọng tâm, trọng điểm để tránh dàn trải. Ông Bình nhấn mạnh giải pháp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông phục vụ giám sát. Theo ông, điều này giúp bảo đảm tính minh bạch và ĐB cũng có thể khai thác, phân tích thông tin độc lập, khách quan.

“Khi có nguồn thông tin đầu vào chính xác, kịp thời và đa chiều, hoạt động giám sát sẽ thực sự trở thành kênh phản hồi thông tin quan trọng giúp QH đưa ra các quyết sách sát với thực tiễn kinh tế - xã hội” - theo ông Bình.

Đoàn giám sát chuyên đề của QH “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực thi hành” đi khảo sát thực tế tại Khu liên hợp xử lý chất thải Nam Bình Dương, TP.HCM hồi tháng 7-2025. Ảnh: Web UBND TP.HCM

Lời hứa nghị trường phải được lượng hóa

Trao đổi với báo Pháp Luật TP.HCM, ĐB Võ Ngọc Thanh Trúc, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH TP.HCM, nhìn nhận trong giai đoạn phát triển mới, đất nước cần những đột phá về thể chế, về quản trị quốc gia và năng lực tổ chức thực thi. Nếu giám sát chỉ dừng ở việc nêu vấn đề, chỉ ra tồn tại mà chưa theo đến cùng để tạo chuyển biến thực chất thì hiệu lực giám sát sẽ chưa trọn vẹn.

Theo bà, tinh thần giám sát gắn với kết quả cuối cùng chính là sự chuyển từ tư duy kiểm tra sang tư duy kiến tạo phát triển. “Sau giám sát phải làm rõ nguyên nhân, xác định trách nhiệm, yêu cầu lộ trình khắc phục, đồng thời kiến nghị sửa đổi luật pháp, cơ chế, chính sách nếu bất cập nằm ở thể chế. Đây là điểm rất quan trọng, bởi nhiều nút thắt hiện nay không chỉ ở khâu thực hiện mà còn nằm ở quy định chưa đồng bộ, chưa theo kịp thực tiễn” - ĐB Trúc chia sẻ.

Bà Trúc nhấn mạnh giám sát phải trở thành một kênh phát hiện vấn đề để hoàn thiện thể chế, tạo ra động lực phát triển mới cho đất nước. Theo nữ ĐB, thời gian qua QH đã có những đổi mới mạnh mẽ trong hoạt động lập pháp và giám sát. Nhiệm kỳ khóa XVI này sẽ tiếp tục kế thừa các kết quả đổi mới đó, đồng thời đổi mới phương thức giám sát theo hướng chuyên sâu, liên tục và dựa trên dữ liệu.

Không chỉ giám sát tại kỳ họp, mà phải tăng cường giám sát chuyên đề, giám sát giữa hai kỳ họp, giám sát qua chất vấn, giải trình, qua phản ánh của cử tri và qua thực tiễn địa phương. Giám sát phải gắn với kiến nghị lập pháp. Mỗi cuộc giám sát cần trả lời rõ vấn đề nào do tổ chức thực hiện, vấn đề nào do pháp luật chưa phù hợp, điều khoản nào cần sửa, cơ chế nào cần bổ sung. Như vậy giám sát mới thật sự đóng góp cho phát triển.

Để mọi cam kết trên nghị trường đều được lượng hóa thành các chỉ tiêu cụ thể, buộc tư lệnh ngành phải thực thi, ĐB Võ Ngọc Thanh Trúc cho rằng cần chuyển mạnh từ cam kết định tính sang cam kết định lượng.

“Mỗi lời hứa trên nghị trường phải đi kèm ba yếu tố, đó là mục tiêu cụ thể, thời hạn hoàn thành và tiêu chí đo lường” - bà Trúc nói và nhấn mạnh không chỉ hứa một cách đơn giản rằng sẽ giảm thủ tục hành chính mà phải xác định giảm bao nhiêu thủ tục, thời gian xử lý, tỉ lệ hài lòng của người dân đạt mức nào.

ĐB Võ Ngọc Thanh Trúc, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH TP.HCM. Ảnh: QH

Sau đó, QH và các Ủy ban của QH cần xây dựng cơ chế theo dõi định kỳ, cập nhật tiến độ thực hiện. Khi lấy phiếu tín nhiệm nên dựa nhiều hơn vào kết quả đầu ra, mức độ hoàn thành cam kết, thay vì chỉ dựa vào báo cáo hành chính.

Theo bà Trúc, cũng cần đưa nội dung chậm khắc phục vào phiên chất vấn công khai, yêu cầu giải trình trực tiếp trước QH và cử tri cả nước. Đồng thời, gắn kết quả thực hiện cam kết sau giám sát với lấy phiếu tín nhiệm, đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu.

Ngoài ra, phải tái giám sát và công khai kết quả thực hiện. Quan trọng hơn, thực hiện chế tài để không chỉ tạo áp lực hình thức mà còn khẳng định nguyên tắc nhất quán là những gì đã hứa trước Quốc hội thì phải làm và đã nhận trách nhiệm thì phải có kết quả.

Đảm bảo các kiến nghị không nằm trên giấy

Trước yêu cầu của QH trong chú trọng toàn bộ quy trình giám sát, ĐB Trúc đánh giá đây là cách tiếp cận rất tiến bộ với giám sát hiện nay. Ngay khi đề xuất chính sách, cần giám sát chất lượng đánh giá tác động, mức độ tham vấn đối tượng chịu tác động, tính khả thi của nguồn lực thực hiện…

Khi luật được ban hành, tiếp tục giám sát việc tổ chức thực hiện, ban hành văn bản hướng dẫn, bố trí ngân sách, tổ chức bộ máy và hiệu quả triển khai. Làm được như vậy sẽ hạn chế tình trạng chính sách tốt trên giấy nhưng khó đi vào cuộc sống, đồng thời giảm chi phí điều chỉnh chính sách và tránh hệ quả của việc chậm khắc phục bất cập.

ĐB Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng). Ảnh: QH

ĐB Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) nhìn nhận ở góc độ hệ thống, hoạt động giám sát hiện nay đã làm khá tốt ở khâu tạo ra thông tin và nhận diện vấn đề nhưng chưa thiết kế đủ mạnh các cơ chế để bảo đảm “vấn đề phải được giải quyết”.

Do đó, theo bà, cơ chế hậu giám sát của QH cần được thiết kế lại theo hướng tạo ra vòng phản hồi liên tục thay vì coi giám sát là một chu kỳ khép kín. Cần ràng buộc trách nhiệm thực hiện, mỗi kiến nghị phải gắn với một chủ thể rõ ràng, có người chịu trách nhiệm cụ thể và thời gian cũng như kết quả. “Phải có cơ chế tái giám sát hoặc đánh giá lại việc thực hiện, để bảo đảm kiến nghị không kết thúc trên giấy” - nữ ĐB nêu rõ.

Phân tích sâu hơn, theo ĐB Tú Anh, cần chuyển từ giám sát “hậu kiểm” sang giám sát có tính dự báo hành vi, tức không chỉ nhìn vào cái đã xảy ra, mà đánh giá khả năng không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ trong tương lai. Khi đó, hậu giám sát sẽ trở thành cơ chế điều chỉnh liên tục của hệ thống quản trị.

Cùng quan điểm, ĐB Đàng Thị Mỹ Hương (đoàn Khánh Hòa) đề nghị nghiên cứu cơ chế để quy định chặt chẽ việc giao cho các cơ quan có liên quan của QH và đoàn ĐBQH trong tổ chức giám sát lại các kết luận, kiến nghị sau giám sát. Đồng thời, đề xuất xử lý trách nhiệm, xác định cơ chế xử lý nghiêm minh nếu không thực hiện, đảm bảo các kiến nghị phải được khắc phục, thực thi triệt để chứ không chỉ dừng lại ở báo cáo.

Giám sát để dự báo thể chế cho TP.HCM

TP.HCM là đầu tàu kinh tế lớn nhất cả nước nơi thí điểm nhiều cơ chế mới. Vì vậy, càng đổi mới mạnh mẽ thì càng cần giám sát chủ động, đồng hành và kiến tạo.

Sắp tới, TP.HCM sẽ có Luật Đô thị đặc biệt, mở ra không gian thể chế mới cho quản trị đô thị, tài chính, đầu tư, khoa học công nghệ và tổ chức bộ máy. Trong bối cảnh đó, vai trò giám sát không chỉ là kiểm tra việc thực hiện, kịp thời phát hiện khoảng trống pháp lý, xung đột quy định hay điểm nghẽn phát sinh mà còn phải mang tính dự báo thể chế.

Từ thực tiễn vận hành của TP.HCM, hoạt động giám sát phải nhận diện sớm những yêu cầu phát triển mới, những mô hình quản trị mới, những xu thế cạnh tranh toàn cầu để kiến nghị xây dựng một khuôn khổ thể chế đủ rộng, đủ linh hoạt và đủ tiên phong cho TP.

Với trách nhiệm của ĐBQH, chúng tôi xác định phải tăng cường nghiên cứu thực tiễn, lắng nghe doanh nghiệp, người dân, phát hiện vấn đề sớm và đề xuất chính sách kịp thời, để mỗi kết quả giám sát thật sự trở thành một bước tiến của cải cách thể chế.

ĐB VÕ NGỌC THANH TRÚC, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH TP.HCM

*****

Theo nghị quyết về chương trình giám sát, tại kỳ họp thứ 3, QH khóa XVI sẽ xem xét việc thực hiện các nghị quyết của QH về dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, cơ chế đặc thù phát triển đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM.

Đặc biệt, QH sẽ xem xét báo cáo việc thực hiện các nghị quyết liên quan dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành, một trong những dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia.

Tại kỳ họp thứ 4, QH sẽ xem xét về hoạt động quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp; việc thực hiện các nghị quyết về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; tiến độ các dự án cao tốc Bắc - Nam phía đông, vành đai 4 vùng Thủ đô Hà Nội, vành đai 3 TP.HCM…

LÊ THOA - NGUYỄN THẢO

Nguồn PLO : https://plo.vn/loi-hua-nghi-truong-lam-den-cung-ro-trach-nhiem-ro-ket-qua-post906273.html