Những lời khai đối lập và dòng tiền hối lộ
Trong các ngày 27, 28 và 29/1, TAND TP Hà Nội mở phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án “Nhận hối lộ, Đưa hối lộ và Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” xảy ra tại Công ty cổ phần Y dược LanQ, Công ty cổ phần Dược phẩm Sơn Lâm và các đơn vị liên quan. Quá trình xét hỏi công khai, dân chủ tại phiên tòa đã làm rõ vai trò, hành vi của từng bị cáo, đặc biệt thông qua chính lời khai, sự đối chất và thừa nhận của các bị cáo trước HĐXX.
Hội đồng xét xử do Thẩm phán Đinh Quốc Trí được phân công làm Chủ tọa phiên tòa.
Một trong những nội dung được HĐXX tập trung làm rõ là quy trình cung cấp thuốc, dược liệu vào Viện Y dược học dân tộc TP Hồ Chí Minh và mối quan hệ giữa bị cáo Huỳnh Nguyễn Lộc (cựu Viện trưởng) với Công ty cổ phần Dược phẩm Sơn Lâm (Công ty Sơn Lâm).
Khai tại tòa, bị cáo Huỳnh Nguyễn Lộc cho rằng Công ty Sơn Lâm “chưa bao giờ bán thuốc trực tiếp cho Viện”, mà chỉ bán dược liệu cho Trung tâm ứng dụng đông dược thuộc Viện, sau đó Trung tâm sản xuất thuốc để cung cấp cho Viện. Bị cáo Lộc giải thích việc mua dược liệu thông qua Công ty Sơn Lâm là nhằm “hỗ trợ người dân trồng dược liệu”, đồng thời đảm bảo khâu kiểm định chất lượng.
Tuy nhiên, lời khai này đã vấp phải sự đối lập trực diện từ bị cáo Phạm Văn Cách (cựu Chủ tịch HĐQT Công ty Sơn Lâm). Trả lời HĐXX, bị cáo Cách khai rõ: từ năm 2017 đến 2023, Công ty Sơn Lâm đã bán dược liệu cho Viện Y dược học dân tộc TP Hồ Chí Minh với tổng giá trị hơn 230 tỉ đồng. Bị cáo Cách cũng thừa nhận việc đấu thầu, ký hợp đồng có nhiều “điểm bất thường”, khi đơn vị đứng ra ký hợp đồng là một Phó Giám đốc kiêm nhiệm chức năng của Trung tâm.
Các Kiểm sát viên đại diện VKSND TP Hà Nội thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử tại phiên tòa.
Đáng chú ý, khi HĐXX truy vấn về việc chi “hoa hồng”, bị cáo Lộc phủ nhận việc có thỏa thuận tỷ lệ 20-25% để tạo điều kiện cho Công ty Sơn Lâm trúng thầu. Song, bị cáo Phạm Văn Cách lại khai ngược lại hoàn toàn. Theo bị cáo Cách, trước khi đấu thầu, bị cáo đã gặp Huỳnh Nguyễn Lộc và Phạm Văn Chuân tại Hà Nội để “đàm phán trước”. “Muốn trúng thầu thì phải chi 20-25% số tiền trên hóa đơn mua bán”, bị cáo Cách khai và cho biết đã đồng ý vì coi đó là “thông lệ” tại nhiều bệnh viện.
Từ lời khai của các bị cáo, dòng tiền hối lộ dần được làm rõ. Bị cáo Phạm Văn Chuân, cựu nhân viên Viện Y dược học dân tộc TP Hồ Chí Minh, được xác định là người trực tiếp giúp cựu Viện trưởng Huỳnh Nguyễn Lộc nhận tiền từ Công ty Sơn Lâm. Theo cáo trạng, Chuân đã nhiều lần nhận tiền chuyển khoản và tiền mặt với tổng số hơn 46 tỉ đồng.
Trước HĐXX, bị cáo Cách khai rõ phương thức đưa tiền: sử dụng tài khoản của vợ, con trai, con dâu để chuyển tiền vào tài khoản cá nhân của bị cáo Chuân hoặc trực tiếp đưa tiền mặt tại khách sạn, quán cà phê, trong các chuyến công tác của bị cáo Lộc ra Hà Nội. “Do hạn chế mang tiền mặt khi đi máy bay nên tôi kết hợp cả chuyển khoản và giao tiền trực tiếp”, bị cáo Cách trình bày trước tòa.
Bị cáo Huỳnh Nguyễn Lộc, cựu Viện trưởng Viện Y dược học dân tộc TP Hồ Chí Minh tại phiên xét xử.
Cáo trạng của VKSND tối cao xác định, tổng số tiền Huỳnh Nguyễn Lộc nhận từ Phạm Văn Cách là hơn 47 tỉ đồng, thông qua nhiều lần nhận tiền sau mỗi đợt Viện Y dược học dân tộc TP Hồ Chí Minh thanh toán tiền mua dược liệu hoặc khi Lộc “cần tiền gấp”.
“Giả sử LanQ không đưa tiền, bị cáo vẫn ký”?
Điểm đáng chú ý khác tại phiên tòa là lời khai của bị cáo Thân Đức Lại, cựu Giám đốc BHXH tỉnh Bắc Giang (cũ), người bị cáo buộc nhận 700 triệu đồng từ bị cáo Nguyễn Mạnh Quyền, cựu Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Y dược LanQ (Công ty LanQ) để tạo điều kiện giải ngân kinh phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế.
Trước tòa, bị cáo Thân Đức Lại cho rằng bản thân không hứa hẹn gì với Công ty LanQ, chỉ nói “cứ làm đúng thủ tục, còn giúp trong điều kiện nào có thể thì tôi sẽ giúp”. Bị cáo Lại thừa nhận đã nhận tiền nhiều lần, mỗi lần từ vài triệu đến vài chục triệu đồng, nhưng cho rằng đó là “quà”.
Bị cáo Nguyễn Mạnh Quyền, cựu Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Y dược LanQ.
Đáng chú ý, bị cáo Lại khẳng định: “Giả sử LanQ không đưa tiền, bị cáo vẫn ký”. Tuy nhiên, hồ sơ vụ án và lời khai tại tòa cho thấy, trong thời gian bị cáo Thân Đức Lại giữ chức Giám đốc BHXH tỉnh Bắc Giang (cũ), Công ty LanQ nhiều lần được giải ngân tạm ứng vượt quá quy định, có trường hợp trên 80%, dù hồ sơ còn thiếu tài liệu quan trọng.
HĐXX đã truy vấn trực diện: việc “linh động” mà bị cáo Lại chỉ đạo cho cấp dưới cụ thể là gì? Trả lời HĐXX, bị cáo Lại cho hay đã yêu cầu “cắt giảm thời gian chờ đợi” cho doanh nghiệp, từ 15 ngày xuống còn khoảng 10 ngày, nhằm “giải ngân nhanh nhất có thể”.
Quang cảnh phiên tòa.
“Muốn thuận lợi thì phải chi”
Tại phiên tòa, bị cáo Phạm Văn Cách thừa nhận đã chi hơn 70 tỉ đồng để “bôi trơn” tại nhiều cơ sở y tế. Lý giải nguyên nhân, bị cáo Cách khai: dù Công ty Sơn Lâm trúng thầu qua Sở Y tế, nhưng “xuống đến bệnh viện, muốn thuận lợi, ít bị trả lại thuốc thì phải chi”. Theo bị cáo Cách, mức chi phụ thuộc vào lợi nhuận, giá thuốc và yêu cầu từ phía cơ sở y tế.
Bị cáo Lê Văn Tình, cựu Phó Giám đốc Công ty Sơn Lâm cũng khai rằng, sau khi trúng thầu, lãnh đạo các bệnh viện thường đề xuất chi hoa hồng. “Bị cáo chỉ là người làm công ăn lương, không có quyền quyết định”, bị cáo Tình trình bày và cho biết mọi chủ trương chi hoa hồng đều do cựu Chủ tịch HĐQT Phạm Văn Cách quyết định.
Bị cáo Phạm Văn Cách, cựu Chủ tịch HĐQT Công ty dược Sơn Lâm.
Đối với hành vi bị cáo buộc đưa hối lộ hơn 9,4 tỉ đồng, bị cáo Tình thừa nhận ban đầu “không nhận thức được đây là tiền đưa hối lộ”, chỉ nghĩ là “trích phần trăm”, nhưng sau khi làm việc với cơ quan điều tra đã nhận thức rõ sai phạm và thành khẩn khai báo.
Tranh cãi quanh hành vi “lừa đảo chiếm đoạt tài sản”
Liên quan đến hành vi “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, bị cáo Nguyễn Mạnh Quyền, cựu Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty LanQ, nhiều lần khẳng định trước tòa: “Tôi không chiếm đoạt đồng nào của BHXH”.
Bị cáo Quyền khai rằng do ảnh hưởng dịch bệnh, giá thuốc tăng cao, Công ty LanQ không thể mua thuốc theo giá trúng thầu của Sở Y tế, buộc phải tổ chức đấu thầu riêng và nhờ Công ty Sơn Lâm hỗ trợ. Khi phát sinh việc trả hàng, hai bên thống nhất để Sơn Lâm lấy thuốc của Công ty CQB, dán nhãn Sơn Lâm để hợp thức hồ sơ.
Bị cáo Thân Đức Lại, cựu Giám đốc Bảo hiểm xã hội tỉnh Bắc Giang (cũ).
Theo cáo trạng, hai bên đã thỏa thuận Công ty Sơn Lâm được hưởng 18% trên tổng giá trị hóa đơn xuất khống, từ đó chiếm đoạt hơn 18 tỉ đồng của BHXH Bắc Giang (cũ). Tuy nhiên, bị cáo Quyền phủ nhận việc “ăn chia” và cho rằng thực tế Công ty LanQ đã mua thuốc với giá cao hơn số tiền BHXH Bắc Giang (cũ) tạm ứng.
Đối chất tại tòa, bị cáo Phạm Văn Cách khai có thỏa thuận hỗ trợ 18%, nhưng đến nay “chưa nhận được tiền” do BHXH chưa thanh toán đầy đủ.
Qua hơn hai ngày xét hỏi, đối chất công khai, lời khai của các bị cáo dù có một số điểm quanh co, mâu thuẫn, nhưng đặt trong tổng thể chứng cứ đã góp phần làm rõ bản chất của một chuỗi hành vi có tổ chức, kéo dài, liên quan đến đưa, nhận hối lộ và trục lợi từ chính sách bảo hiểm y tế.
Các bị cáo tại phiên xét xử.
Theo kế hoạch, ngày 30/1, phiên tòa chuyển sang phần tranh luận, đại diện VKSND TP Hà Nội thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử tại phiên tòa sẽ trình bày bản luận tội và đề nghị mức án đối với các bị cáo. Sau đó, các luật sư sẽ phát biểu, trình bày quan điểm bào chữa cho các bị cáo.
Hồng Nguyên - Vũ Phương