Lời then giữa sân trường

2 giờ trướcBài gốc

Các thành viên Câu lạc bộ hát then, đàn tính biểu diễn tại sân Trường TH&THCS Nông Thượng.

Trường TH&THCS Nông Thượng là trường liên cấp với hơn 400 học sinh, trong đó trên 90% học sinh là người dân tộc thiểu số Tày, Dao. Đứng chân ở vùng đất giàu bản sắc văn hóa, những năm gần đây, nhà trường chú trọng xây dựng nhiều câu lạc bộ ngoại khóa như thể thao dân tộc, bóng chuyền, đá cầu, ẩm thực và đặc biệt là Câu lạc bộ hát then, đàn tính.

Cô giáo Nguyễn Thị Thảo, Phó Hiệu trưởng Trường TH&THCS Nông Thượng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ hát then, đàn tính cho biết: Ban đầu nhiều em đăng ký tham gia nhưng khi thành lập chính thức chỉ còn khoảng 15 em theo học. Tuy vậy, càng học các em càng say mê.

Sự say mê ấy hiện rõ trong ánh mắt của em Hoàng Thị Ngọc, thành viên tích cực của câu lạc bộ. Ngọc chia sẻ, em bắt đầu học hát then, đàn tính từ lớp 4, đến nay đã là học sinh lớp 8. Càng học, em càng hiểu hơn nét đẹp văn hóa của dân tộc mình. Mỗi lần biểu diễn ở sân trường hay trong các hội xuân, em có cảm giác như đang kể lại câu chuyện về quê hương qua tiếng đàn, lời then.

Có lẽ đó cũng là mong muốn lớn nhất của những người tâm huyết với câu lạc bộ, để học sinh vùng cao không quên tiếng đàn, lời then của dân tộc mình giữa nhịp sống hiện đại.

Câu lạc bộ không chỉ tạo sân chơi bổ ích mà còn là môi trường để học sinh giao lưu, học hỏi, thêm yêu văn hóa truyền thống. Các tiết mục then, đàn tính còn thường xuyên được biểu diễn trong các ngày lễ, hội xuân, chương trình văn nghệ và sự kiện chính trị của địa phương.

Người góp công lớn trong việc “giữ lửa” cho câu lạc bộ là nghệ nhân dân gian Hà Đức Định, ông đã trực tiếp truyền dạy hát then, đàn tính cho học sinh từ năm 2021 đến nay. Nghệ nhân Hà Đức Định, chia sẻ: Then đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Vì thế mọi người càng cần có trách nhiệm chung tay để giữ gìn, lan tỏa...

Với suy nghĩ ấy, nhiều năm qua ông miệt mài truyền dạy miễn phí cho học sinh. Từ cách cầm đàn, so dây, gảy từng nốt nhạc đầu tiên đến cách cảm âm, luyến láy, “thổi hồn” vào câu hát đều được ông chỉ dạy tỉ mỉ.

Nghệ nhân Hà Đức Định, trong buổi truyền dạy hát then, đàn tính cho học sinh.

Có em chỉ sau một tuần đã có thể tự đàn và hát những làn điệu then cơ bản. Những bài then được lựa chọn truyền dạy đều gần gũi với lứa tuổi học trò: ca ngợi quê hương, thầy cô, tình yêu lao động và tinh thần học tập. Nhờ vậy, các buổi học luôn sôi nổi, cuốn hút.

Những buổi luyện tập thường diễn ra vào cuối giờ học hoặc dịp cuối tuần. Ngoài học ở trường, học sinh còn được tham gia giao lưu tại nhiều hoạt động văn hóa của địa phương như: biểu diễn tại phố đi bộ Sông Cầu, tại ngày hội đại đoàn kết toàn dân, hội xuân…

Sau gần sáu năm hoạt động, câu lạc bộ đã trở thành điểm sáng trong việc bảo tồn văn hóa dân tộc ở trường học. Tuy vậy, hành trình giữ tiếng then nơi sân trường vẫn còn nhiều khó khăn. Câu lạc bộ gần như không có kinh phí hoạt động, phần lớn đạo cụ do nghệ nhân tự trang bị hoặc vận động hỗ trợ từ các nhà hảo tâm. Nhiều chuyến đưa học sinh đi giao lưu ngoài tỉnh cũng do nghệ nhân tự bỏ kinh phí.

Trong khi đó, sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội và các dòng nhạc hiện đại cũng khiến không ít học sinh dần xa rời văn hóa truyền thống. Nghệ nhân Hà Đức Định trăn trở: Một bộ phận giới trẻ bây giờ dễ bị cuốn theo các xu hướng trên mạng. Nếu không có người giữ và truyền dạy thì then rất dễ bị mai một.

Bởi vậy, nhà trường vẫn tiếp tục tuyển học sinh từ lớp 4 trở lên tham gia câu lạc bộ, ưu tiên những em có năng khiếu âm nhạc. Điều đáng quý là phía sau hoạt động của câu lạc bộ luôn có sự đồng hành của phụ huynh và cộng đồng địa phương. Nhiều phụ huynh chủ động động viên con em tham gia học hát then, đàn tính như một cách giữ gìn văn hóa dân tộc...

Quang Khải

Nguồn Thái Nguyên : https://baothainguyen.vn/van-hoa/202605/loi-then-giua-san-truong-0fd49d2/