Lớn lên cùng câu hát đồng dao

5 giờ trướcBài gốc

“Chi chi chành chành”, một trò chơi lôi cuốn nhiều trẻ em cùng tham gia.

Nhịp điệu của tuổi thơ

Trò chơi dân gian, hát đồng dao được ví như một “dòng sữa” nuôi dưỡng tâm hồn Việt. Bởi đó là ký ức tuổi thơ, là biểu hiện sinh động của bản sắc văn hóa dân tộc, là chiếc nôi bồi đắp nhân cách, thể chất, tinh thần cộng đồng và minh chứng cho sức sống bền bỉ của bản sắc Việt.

Thời của công nghệ số, trẻ em chơi các trò trên thiết bị điện tử không còn xa lạ. Nhưng cũng thật vui khi ở nhiều nơi, nhất là ở các vùng quê vẫn còn đó tiếng hát đồng dao, các trò chơi dân gian được trẻ cùng vui đùa ở sân nhà văn hóa khu dân cư, bên lũy tre làng hoặc ở một khoảng sân rộng rãi của gia đình.

Điều kỳ diệu là trò chơi dân gian, hát đồng dao thường do trẻ em tự hướng dẫn cho nhau bằng cách truyền miệng, vậy nhưng thấm vào máu thịt, từng câu hát, từng luật chơi đã nuôi lớn tâm hồn bao người. Để khi xa luôn nhớ về một thời “Rồng rắn lên mây/Có cây lúc lắc/Có nhà hiển binh…”.

Câu đồng dao mộc mạc chân quê theo bước chân trẻ nhỏ lớn lên, in sâu vào ký ức bao thế hệ. Đó không chỉ là lời hát vui, mà còn là nhịp điệu của tuổi thơ, là hồn cốt của văn hóa dân tộc được trao truyền tự nhiên qua từng trò chơi, tiếng cười giòn tan của con trẻ.

Được chứng kiến từng nhóm các bé em ở nhiều độ tuổi khác nhau cùng chơi ô ăn quan; kéo co; rồng rắn lên mây; bịt mắt bắt dê; trồng nụ trồng hoa; chuyền chắt; nhảy dây; chi chi chành chành… bên đường làng, sân nhà văn hóa khu dân cư chợt lòng lắng lại và cảm nhận đầy đủ hơn về sự hồn nhiên tồn tại từ bao đời ở nơi thôn dã.

Câu hát đồng dao, trò chơi dân gian nhí nhảnh, vui nhộn kéo trẻ nhỏ vào cuộc. Thông qua hoạt động này trẻ nhỏ được trang bị một lượng lớn kiến thức về từ vựng, về tâm hồn thơ ca và phát triển thể chất. Bởi vần điệu trong hát đồng dao là thơ, ca, văn học nghệ thuật. Còn trong trò chơi dân gian rèn luyện cho trẻ sự linh hoạt, bền bỉ và phản xạ nhanh. Mỗi trò chơi là một bài tập thể dục sinh động mà không cần bất kỳ thiết bị hiện đại hay chi phí tốn kém nào.

Những bài học nhân văn sâu sắc

Nếu như trò chơi trên các thiết bị điện tử có sức hấp dẫn bởi hình ảnh và tiếng động âm thanh, thì trò chơi dân gian hấp dẫn trẻ ở không gian mở. Trò chơi điện tử cuốn hút trẻ ngồi hàng giờ bên bàn phím, thậm chí bỏ ăn để theo đuổi một trò chơi.

Trẻ em luôn hồn nhiên cùng tham gia các trò chơi.

Theo đó là nhiều thứ bệnh tật phát sinh như giảm trí nhớ, cận thị, béo phì, stress. Còn trò chơi dân gian tạo cho trẻ được gặp nhau, cùng chơi dưới khoảng trời đầy nắng, gió trong lành. Cơ thể được vận động toàn diện, tinh thần trở nên thoải mái. Với trẻ em, đó là một lớp học rèn luyện tư duy và kỹ năng sống hiệu quả từ trải nghiệm thực tế và từ niềm vui tự nhiên của trò chơi.

Ví như trò chơi ô ăn quan đòi hỏi khả năng tính toán, dự đoán, xây dựng chiến lược và cân nhắc nước đi. Đó chính là những bài học sơ khai về tư duy logic và chiến lược. Đánh chuyền chắt rèn sự tập trung cao độ và khéo léo của đôi tay. Qua đó trẻ học được tính kiên nhẫn và sự tỉ mỉ.

Các trò chơi theo nhóm như rồng rắn lên mây, kéo co, trốn tìm, chi chi chành chành… giúp trẻ học cách hợp tác, biết tôn trọng luật chơi. Khi xảy ra tranh cãi trẻ tự tìm cách giải quyết mâu thuẫn thông qua đối thoại, thỏa thuận. Đó là quá trình hình thành kỹ năng giao tiếp, kỹ năng giải quyết vấn đề và tinh thần trách nhiệm.

Điểm nổi bật của trò chơi dân gian là luôn gắn với tập thể. Không có trò chơi dân gian nào dành riêng cho một cá nhân. Để có cuộc chơi, trẻ phải tìm bạn, rủ nhau cùng chơi, cùng chạy, cùng hòa đồng tiếng cười và cùng thắng, cùng thua. Đó là một sân chơi bình đẳng nhất trong mọi xã hội. Bởi luật chơi do trẻ tự định ra và cùng “chấp hành” nghiêm túc, không có sự phân biệt con nhà giàu hay con nhà nghèo. Tất cả trẻ nhanh nhẹn, khéo léo đều có thể trở thành “người hùng”.

Đi cùng với trò chơi dân gian là những câu hát đồng dao. Đồng dao có cấu trúc vần điệu đơn giản, nhịp nhàng, dễ nhớ, dễ thuộc. Chính nhờ đặc điểm này mà trẻ em tiếp thu ngôn ngữ một cách tự nhiên. Ví như những câu hát: “Chi chi chành chành/Cái đanh thổi lửa; “Dung dăng dung dẻ/Dắt trẻ đi chơi/Đến cửa nhà trời/Lạy cậu lạy mợ/Cho cháu về quê”; “Kéo cưa lừa xẻ/Ông thợ nào khỏe/Về ăn cơm vua/Ông thợ nào thua/Về bú tí mẹ”… hồn nhiên đi vào tiềm thức bao thế hệ. Qua đồng dao, trẻ “tự giác” làm quen với nhịp điệu tiếng Việt, với âm thanh giàu hình ảnh và khả năng ghi nhớ được rèn luyện thông qua việc lặp lại những câu vần điệu đồng dao.

Đặc biệt trong bối cảnh ngôn ngữ mạng và từ ngữ vay mượn ngày càng phổ biến, việc trẻ em “tự giác” tiếp xúc với ngôn ngữ dân gian mộc mạc, giàu tính biểu cảm góp phần giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt. Và sâu lắng trong câu hát đồng dao là những bài học đạo đức, nhân văn. Nhiều câu đồng dao gửi gắm thông điệp về lòng hiếu thảo, tình bạn, tình yêu thiên nhiên và đức tính cần cù lao động.

Chí Cường

Nguồn Thái Nguyên : https://baothainguyen.vn/van-hoa/202603/lon-len-cung-cau-hat-dong-dao-7eb16fa/