Lực lượng 'trấn an' tại Ukraine: Tham vọng và những nghịch lý chiến lược

một ngày trướcBài gốc

Lãnh đạo các nước tham dự cuộc họp của "Liên minh tự nguyện về Ukraine" tại Paris, Pháp, ngày 6/1/2026. Ảnh: Văn phòng Tổng thống Ukraine (president.gov.ua/en)

Nhận định với tờ Kyiv Independent (Ukraine), Tiến sĩ Andreas Umland, nhà phân tích tại Trung tâm Nghiên cứu Đông Âu Stockholm (SCEEUS) thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Thụy Điển cho rằng, chuyến thăm của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tới Paris để tham dự cuộc đàm phán với “Liên minh tự nguyện” (CoW) đã đặt lên bàn nghị sự một vấn đề gai góc: Triển khai lực lượng đa quốc gia do châu Âu dẫn đầu tại Ukraine. Dù mang mục tiêu bảo đảm hòa bình, kế hoạch này đang đối mặt với những nghịch lý chiến lược có thể làm thay đổi cục diện an ninh khu vực.

Kế hoạch về một lực lượng "trấn an” đa quốc gia

Dự thảo tuyên bố của Liên minh CoW (tính đến ngày 6/1) đã phác thảo một khung an ninh mới cho Ukraine. Theo đó, Mỹ sẽ đóng vai trò dẫn đầu trong “cơ chế giám sát và xác minh lệnh ngừng bắn”. Song hành với đó, một lực lượng đa quốc gia do châu Âu lãnh đạo sẽ được triển khai trực tiếp trên lãnh thổ Ukraine nhằm tăng cường sức mạnh quân sự và tạo sự ổn định cho các thỏa thuận ngừng bắn trong tương lai.

Ý tưởng này, vốn được hình thành từ mùa xuân năm 2025, dự kiến huy động vài chục nghìn quân bộ binh và điều động tàu chiến đến Biển Đen. Lực lượng này được kỳ vọng sẽ trở thành một “lực lượng trấn an” (reassurance force), giúp Ukraine đứng vững trước các nguy cơ tiềm tàng.

Sau cuộc họp của Liên minh tự nguyện diễn ra tại Paris ngày 6/1, quy tụ lãnh đạo gần 30 quốc gia phương Tây cùng đại diện từ Thổ Nhĩ Kỳ, Australia, Nhật Bản và New Zealand, Anh và Pháp đã chính thức cam kết triển khai lực lượng quân sự trên lãnh thổ Ukraine sau khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn.

Theo tuyên bố chung được ký kết bởi Thủ tướng Anh Keir Starmer, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, London và Paris cam kết thiết lập các trung tâm quân sự trên khắp Ukraine, đồng thời xây dựng các cơ sở kiên cố để lưu trữ vũ khí và thiết bị quân sự nhằm đáp ứng nhu cầu phòng thủ của nước này. Về phần mình, Tổng thống Macron cho biết lực lượng đa quốc gia sẽ được triển khai "cách xa đường tiếp giáp" trên không, trên biển và trên đất liền để cung cấp "sự trấn an" cần thiết.

Các bảo đảm an ninh được xây dựng dựa trên năm trụ cột chính: cơ chế xác minh do Mỹ dẫn đầu, hỗ trợ quân sự cho quân đội Ukraine, lực lượng đa quốc gia do Pháp và Anh dẫn đầu, nghĩa vụ hỗ trợ ràng buộc pháp lý trong trường hợp có cuộc tấn công mới và hợp tác quốc phòng dài hạn với Ukraine. Nghĩa vụ ràng buộc pháp lý này được xây dựng theo mô hình Điều 5 về phòng thủ tập thể của NATO, có thể bao gồm viện trợ quân sự, hậu cần, kinh tế và ngoại giao.

Hai nghịch lý chiến lược

Tuy nhiên, Tiến sĩ Umland chỉ ra rằng kế hoạch này đang vướng phải hai nghịch lý nghiêm trọng có thể phản tác dụng:

Thứ nhất, các cuộc thảo luận công khai hiện nay về việc triển khai quân đội phương Tây tại Ukraine sẽ phản tác dụng đối với các cuộc đàm phán giữa Nga và Ukraine về một thỏa thuận ngừng bắn. Ý tưởng về một "lực lượng trấn an" của phương Tây tại Ukraine được hoan nghênh, nhưng cũng bị Nga phản đối mạnh mẽ.

Thứ hai, nguy cơ xung đột trực tiếp. Câu hỏi khó khăn nhất là: Điều gì xảy ra nếu sự cố xảy ra, ví dụ: họ sẽ phản ứng như thế nào nếu bị tấn công? Nếu đáp trả bằng vũ lực, các quốc gia cử quân, cùng với NATO và EU, có nguy cơ bị cuốn vào một cuộc đối đầu trực diện với Nga.

Ngược lại, nếu không đáp trả, nhiệm vụ sẽ thất bại, tinh thần binh sĩ sa sút và các cam kết phòng thủ tập thể của NATO/EU sẽ bị đặt dấu hỏi lớn.

Tiến sĩ Umland lưu ý, thay vì đưa bộ binh và tàu chiến vào những khu vực rủi ro cao, các thành viên CoW có thể cân nhắc giải pháp triển khai hạn chế lực lượng không quân và hệ thống phòng không, hay còn gọi là “SkyShield”.

Việc thiết lập vùng phòng không chung tại các thành phố trọng yếu như Kiev, Lviv, Uzhhorod hoặc các cơ sở hạ tầng trọng yếu được đánh giá là ít rủi ro leo thang hơn. Lý do là các tên lửa đánh chặn phương Tây chỉ nhắm vào thiết bị bay không người lái (UAV) và tên lửa của Nga, không gây nguy hiểm trực tiếp cho binh lính Nga và không xâm phạm không phận nước này.

Hoạt động của các nhóm nhỏ kỹ thuật viên, phi công và sĩ quan thông tin liên lạc tại đây có thể được biện minh dựa trên các cơ sở pháp lý và thực tiễn: Bảo vệ các cơ sở ngoại giao (theo Công ước Vienna 1961, các đại sứ quán tại Kiev cần được bảo vệ an toàn tuyệt đối); an ninh biên giới (ngăn chặn các vụ UAV xâm nhập vào lãnh thổ các nước NATO lân cận); an toàn dân sự (bảo vệ các tuyến đường sắt, đường bộ mà các chính trị gia, nhà báo, nhân viên quốc tế thường xuyên di chuyển và bảo vệ lưới điện, các nhà máy điện hạt nhân và các cảng xuất khẩu ngũ khẩu tại Biển Đen - yếu tố quan trọng đối với giá lương thực thế giới).

Trong vài năm tới, tình hình có thể thay đổi, và việc triển khai quân đội nước ngoài trên bộ ở Ukraine cũng như các hoạt động hải quân ở Biển Đen có thể sẽ ít gây ra vấn đề hơn.

Tuy nhiên, Tiến sĩ Umland nhấn mạnh, trong bối cảnh hiện nay, các cuộc tranh luận về việc triển khai "lực lượng trấn an" ở Ukraine đang làm lu mờ những vấn đề quan trọng hơn. Xét cho cùng, yếu tố quyết định đảm bảo an ninh cho Ukraine vẫn nằm ở nội lực. Đây là điều kiện tiên quyết đúng đắn cho cả thời chiến lẫn thời bình, trước khi bất kỳ lực lượng ngoại quốc nào có thể đặt chân đến để "trấn an".

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/luc-luong-tran-an-tai-ukraine-tham-vong-va-nhung-nghich-ly-chien-luoc-20260107154711870.htm