Lùi thời gian áp dụng Nghị định 46, doanh nghiệp phải tăng tốc!

một giờ trướcBài gốc

Nghị định 46/2026/NĐ-CP được ban hành ngày 26.1.2026 nhằm hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm với phạm vi điều chỉnh rất rộng nhưng có hiệu lực thi hành ngay lập tức. Điều này đã khiến hàng trăm nghìn tấn nông sản nhập khẩu ùn ứ và doanh nghiệp trong tình trạng “ngồi trên đống lửa”, thiệt hại khá nặng nề.

Dù Chính phủ, các bộ ngành đã tích cực vào cuộc tháo gỡ và tin vui đến với doanh nghiệp khi Nghị định 46 đã được lùi thời gian áp dụng đến ngày 15.4, nhưng diễn biến trên cũng đặt ra nhiều vấn đề trong ban hành và thực thi pháp luật.

Phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TGS xoay quanh vấn đề này.

- Nghị định 46 vừa qua gây “xáo trộn” với nhiều doanh nghiệp nhập khẩu nông sản, thực phẩm, ông nhìn nhận thế nào về điều này?

- Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Công bằng mà nói, mục tiêu của Nghị định 46/2026/NĐ-CP về việc thắt chặt quản lý an toàn thực phẩm là một nỗ lực đáng ghi nhận của Chính phủ nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, "điểm nghẽn" lại nằm ở chỗ Nghị định này có hiệu lực quá nhanh, tạo ra một cú sốc pháp lý trực diện. Các quy định tại Phụ lục II, III, IV thay đổi danh mục hàng hóa kiểm tra chuyên ngành nhưng lại thiếu đi các quy định chuyển tiếp cụ thể.

Sự thiếu vắng các điều khoản chuyển tiếp này đã đẩy doanh nghiệp vào thế "việt vị" ngay trên sân nhà, khi các lô hàng đang lênh đênh trên biển hoặc đã ký kết hợp đồng dài hạn bỗng chốc trở thành đối tượng của những tiêu chuẩn mới mà họ chưa kịp thích nghi.

Sự thay đổi mà không có lộ trình thực hiện đã tạo ra một "khoảng trống vận hành" tại cửa khẩu - nơi mà hệ thống hải quan và các cơ quan kiểm tra chuyên ngành chưa kịp đồng bộ hóa quy trình điện tử.

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TGS

Hệ quả là hàng hóa bị ứ đọng, chi phí lưu kho bãi tăng chóng mặt, và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng hàng hóa trở nên hiện hữu hơn bao giờ hết. Hơn thế nữa, cú sốc pháp lý này còn làm xói mòn tính dự báo của môi trường kinh doanh - vốn là yếu tố sống còn để thu hút đầu tư.

Khi các quy định thay đổi "sau một đêm", doanh nghiệp không chỉ thiệt hại về tài chính mà còn đối mặt với rủi ro vi phạm hợp đồng quốc tế, biến một nỗ lực quản lý nhà nước đầy thiện chí trở thành một rào cản kỹ thuật gây nghẽn mạch dòng chảy thương mại. Đây là sự vênh nhau giữa tốc độ lập pháp và khả năng thích ứng của hạ tầng.

- Các vướng mắc trong quá trình áp dụng Nghị định 46 tác động như thế nào đến chi phí và hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp?

- Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Thiệt hại này không chỉ nằm ở những con số tài chính hữu hình mà còn là những tổn thất vô hình về uy tín. Về mặt kinh tế, chúng ta thấy hàng nghìn tấn hàng hóa nằm phơi mình tại cửa khẩu đúng vào đợt cao điểm sát Tết.

Đối với thực phẩm, mỗi giờ đồng hồ trễ nải là một giờ doanh nghiệp phải đối mặt với nguy cơ hàng bị biến chất, hỏng hóc. Chi phí lưu kho bãi, phí cắm điện cho container lạnh đang bào mòn lợi nhuận vốn đã mỏng manh của doanh nghiệp sau thời kỳ hồi phục kinh tế.

Đau xót hơn, nhiều doanh nghiệp đã phải đối mặt với nguy cơ bị đối tác nước ngoài phạt vi phạm hợp đồng hoặc hủy đơn hàng vì không thể giao hàng đúng hạn. Một khi chuỗi cung ứng bị đứt gãy, việc kết nối lại không phải là chuyện ngày một ngày hai. "Cơn bão" pháp lý này, nếu không được ngăn chặn kịp thời có thể sẽ khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng phá sản.

- Việc chồng chéo, thiếu thống nhất trong cách hiểu và thực thi quy định pháp luật trên cần khắc phục ra sao, thưa luật sư?

- Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Sự chồng chéo trong kiểm tra chuyên ngành là một "căn bệnh kinh niên" mà chúng ta đang nỗ lực điều trị. Để khắc phục cần phải có một cuộc cách mạng về tư duy quản lý, quá trình khắc phục cần được triển khai đồng bộ trên ba mũi nhọn chủ lực.

Nhiều mặt hàng chậm thông quan, doanh nghiệp chịu nhiều thiệt hại

Thứ nhất, chúng ta phải triệt để thực thi nguyên tắc "một mặt hàng - một đầu mối", kiên quyết xóa bỏ tình trạng vô lý khi một lô hàng thực phẩm vừa chịu sự kiểm tra của Bộ Y tế, vừa chịu sự giám sát của Bộ Nông nghiệp và Môi trường với những bộ tiêu chuẩn khác biệt.

Thứ hai, chất lượng công tác dự báo pháp luật cần được nâng tầm; các văn bản có tác động sâu rộng đến thị trường như Nghị định 46 cần quy định "độ trễ" hiệu lực tối thiểu là 90 ngày. Khoảng thời gian chuyển tiếp này là tối cần thiết để doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch kinh doanh và cơ quan thực thi hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, tránh những cú sốc chính sách không đáng có.

Thứ ba, cũng là giải pháp mang tính thời đại, cơ quan quản lý cần ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn vào quy trình quản lý rủi ro. Thay vì dàn trải nguồn lực, chúng ta cần phân loại rõ ràng để tạo luồng xanh thông thoáng cho các "doanh nghiệp ưu tiên" và chỉ tập trung kiểm soát chặt chẽ những nhóm hàng hóa có nguy cơ cao.

Tóm lại, chỉ khi tư duy quản lý chuyển dịch mạnh mẽ từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ thủ công sang công nghệ hóa; thì những điểm nghẽn về thể chế mới thực sự được giải tỏa, giúp khơi thông dòng chảy hàng hóa và tạo dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, hiệu quả.

- Vậy theo ông, đâu là giải pháp để sửa đổi Nghị định 46 theo hướng vừa đảm bảo quản lý Nhà nước, vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển?

- Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Để đảm bảo tính tuân thủ pháp luật và duy trì sự ổn định trong hoạt động kinh doanh, việc khắc phục các "sự cố" pháp lý cần được tiến hành song song dựa trên sự chủ động của doanh nghiệp và sự hoàn thiện của cơ chế chính sách.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, giai đoạn tạm dừng áp dụng các chế tài của Nghị định 46 theo Nghị quyết 09/2026/NQ-CP (kéo dài đến hết ngày 15.4.2026) cần được xác định là "thời gian vàng" mang tính chiến lược.

Doanh nghiệp cần tập trung rà soát hồ sơ, quy trình liên quan vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm

Thay vì tâm lý chờ đợi hay "nghỉ ngơi", đây là thời điểm then chốt để các đơn vị tiến hành tổng rà soát quy trình sản xuất, chuẩn hóa hồ sơ công bố chất lượng và tự thẩm định nghiêm ngặt các tiêu chuẩn an toàn.

Sự chuẩn bị kỹ lưỡng này sẽ giúp doanh nghiệp xây dựng nền tảng pháp lý vững chắc, sẵn sàng đáp ứng ngay khi các quy định có hiệu lực trở lại. Đồng thời, về định hướng sửa đổi Nghị định 46, cần có sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy quản lý từ "tiền kiểm" dàn trải sang quản lý dựa trên rủi ro.

Các quy định sửa đổi nên được thiết kế theo hướng tạo điều kiện thông thoáng, áp dụng cơ chế hậu kiểm đối với những doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt, và chỉ tập trung nguồn lực giám sát chặt chẽ những nhóm hàng hóa hoặc đối tượng có nguy cơ cao.

Chỉ khi có sự cộng hưởng giữa sự chuẩn bị nội tại của doanh nghiệp và một hành lang pháp lý khoa học, linh hoạt, bài toán cân bằng giữa quản lý Nhà nước và phát triển kinh tế mới thực sự được giải quyết.

Xin cảm ơn ông!

Lam Thanh

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/lui-thoi-gian-ap-dung-nghi-dinh-46-doanh-nghiep-phai-tang-toc-245831.html