Lý do Iran giữ thế 'thượng phong' tại eo biển Hormuz

4 giờ trướcBài gốc

Eo biển Hormuz đã bị gián đoạn gần bốn tuần nay, gây ra sự hỗn loạn trên thị trường dầu mỏ toàn cầu, và chưa có dấu hiệu nào cho thấy tình hình sẽ được cải thiện.

Các mối đe dọa và cuộc tấn công của Iran vào tàu thuyền ở Vịnh Ba Tư đã khiến rủi ro vận tải tăng vọt, buộc phần lớn hoạt động hàng hải qua tuyến đường chiến lược này phải tạm dừng. Đây là tuyến vận chuyển quan trọng bậc nhất thế giới, chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu mỏ và khí đốt toàn cầu, đồng thời là huyết mạch cung ứng nhiều loại hàng hóa thiết yếu như phân bón.

Trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng ngày càng leo thang, Tổng thống Mỹ Trump thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt phong tỏa, đồng thời xem xét tăng cường hiện diện quân sự và triển khai lực lượng hải quân hộ tống tàu chở dầu.

Tuy nhiên, Iran vẫn chiếm ưu thế về nhiều mặt nhờ sự kết hợp giữa phương pháp chiến tranh phi truyền thống (bao gồm máy bay không người lái giá rẻ và thủy lôi) và lợi thế địa lý đặc thù, khiến các nỗ lực đảm bảo an ninh hàng hải của Mỹ và đồng minh gặp nhiều thách thức.

Và việc duy trì quyền kiểm soát này mang lại lợi thế cho Iran. Các quan chức Tehran cho biết sẽ tiếp tục thu phí để đảm bảo an toàn cho một số tàu chở dầu đi qua eo biển.

Vị trí địa lý - "Điểm nghẽn" chiến lược khó thay thế

Theo công ty phân tích vận tải biển Vortexa, eo biển Hormuz có chiều rộng khoảng 42 km tại điểm hẹp nhất, nhưng các tuyến hàng hải thực tế còn hẹp hơn nhiều. Đây được xem là "điểm nghẽn" chiến lược đặc biệt quan trọng, gần như không có tuyến thay thế khả thi.

"Nó được mô tả là điểm nghẽn vì lý do chính đáng. Trên thế giới có rất nhiều điểm nghẽn. Nhưng người ta có thể lập luận, rằng đây là một điểm nghẽn đặc biệt khó khăn, bởi vì không có lựa chọn thay thế nào khác", Nick Childs, chuyên gia cao cấp về Lực lượng Hải quân và An ninh Hàng hải tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) cho biết.

Không gian di chuyển hạn chế khiến tàu thuyền khó tránh né rủi ro. Trong môi trường này, Iran không cần chủ động tìm mục tiêu mà có thể chờ đợi ngay trong "vùng nguy hiểm", nơi thời gian phản ứng trước các cuộc tấn công chỉ tính bằng giây.

"Trên đại dương bao la, luôn có lựa chọn chuyển hướng; nhưng ở những điểm thắt cổ chai hoặc vùng biển hẹp, lựa chọn đó là bất khả thi", Kevin Rowlands, biên tập viên tạp chí tại Viện Nghiên cứu An ninh và Quốc phòng (RUSI), cho biết, đồng thời nhấn mạnh "điều đó có nghĩa là Iran không nhất thiết phải chủ động tìm kiếm mục tiêu. Họ có thể ngồi chờ".

Theo ông, điều này tạo ra một "vùng nguy hiểm", trong đó thời gian cảnh báo cho một cuộc tấn công chỉ có thể là vài giây.

Bên cạnh đó, Iran sở hữu đường bờ biển dài gần 1.600 km dọc Vịnh Ba Tư, với địa hình phức tạp gồm núi, đảo và khu vực đô thị. Điều này tạo điều kiện thuận lợi để triển khai và che giấu các hệ thống vũ khí cơ động như tên lửa chống hạm, khiến việc phát hiện và vô hiệu hóa trở nên khó khăn.

Chiến thuật phi đối xứng: "Vũ khí rẻ, hiệu quả cao"

Các nhà phân tích cho rằng khả năng gây thiệt hại cho các tàu thương mại thông qua hàng loạt năng lực tấn công đã giảm sút kể từ khi xung đột bắt đầu. Tuy nhiên, việc giảm thiểu rủi ro xuống bằng không gần như là điều không thể, và khó có thể dự đoán các tàu thuyền sẽ vẫn phải đối mặt với mức độ đe dọa nhất định trong thời gian tới.

Theo ông Rowlands, những mối đe dọa phức tạp này đồng nghĩa với việc bất kỳ hoạt động hộ tống tàu nào cũng có thể cần phải vượt xa một đoàn tàu chiến truyền thống di chuyển phía trước và phía sau các tàu chở dầu.

"Nhiều khả năng một nhiệm vụ hải quân sẽ sử dụng phương pháp phòng thủ nhiều lớp, với sự giám sát từ vệ tinh, máy bay tuần tra và máy bay không người lái. Các tàu có thể đi theo một tuyến đường cụ thể đã được rà phá thủy lôi", ông Rowlands nói.

Trong khi đó, ông Childs cho biết, Mỹ đã làm suy yếu đáng kể khả năng hải quân thông thường của Iran. Nhưng mối đe dọa lớn nhất vẫn đến từ kho vũ khí phi truyền thống của nước này, bao gồm: máy bay không người lái, tàu công nhanh quy mô nhỏ và thậm chí cả tàu không người lái chứa đầy chất nổ.

Các đồng minh của Mỹ, bao gồm Anh, Pháp và Bahrain, cũng đang nỗ lực xây dựng các kế hoạch khả thi để bảo vệ hoạt động vận tải biển quốc tế trên tuyến đường thủy này.

"Kiểm soát mềm" và lợi ích kinh tế

Iran đã tấn công ít nhất 19 tàu thuyền gần eo biển Hormuz, thuộc Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman.

Các nhà phân tích lưu ý rằng, Iran thậm chí không cần phải phá hủy tàu thuyền để đạt được mục tiêu làm gián đoạn thương mại năng lượng toàn cầu. Chừng nào mối đe dọa còn đủ cao, các công ty vận tải biển khó có thể mạo hiểm nối lại hoạt động vận chuyển. Tuy nhiên, một số tàu có liên hệ với Iran, Trung Quốc, Ấn Độ và Pakistan đã vượt qua được eo biển này.

Iran cho biết các tàu "không thù địch" có thể đi qua eo biển nếu phối hợp với chính quyền Iran. Báo cáo của Lloyd's List Intelligence cho biết ít nhất 16 tàu đã đi qua, trong đó có một tàu được cho là đã trả khoản phí 2 triệu USD.

Ngay cả khi toàn bộ hoạt động vận chuyển tàu chở dầu được nối lại hoàn toàn, cũng sẽ cần thời gian để giải quyết tình trạng tắc nghẽn. Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế, gần 2.000 tàu đang bị mắc kẹt bên trong Vịnh Ba Tư.

Quỳnh Như

Nguồn Tiền Phong : https://tienphong.vn/ly-do-iran-giu-the-thuong-phong-tai-eo-bien-hormuz-post1831019.tpo