Lý do Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt Thứ trưởng Dầu mỏ Iraq

3 giờ trướcBài gốc

Cáo buộc vi phạm các lệnh trừng phạt của Mỹ

Thứ trưởng Dầu mỏ Iraq Ali Maarij Al-Bahadly. Ảnh: Iraq Development Platform

Theo kênh Al Jazeera ngày 7/5, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói: “Bộ Tài chính Mỹ sẽ không đứng yên khi quân đội Iran khai thác dầu mỏ Iraq để có tiền chống Mỹ và các đối tác của chúng tôi”.

Ông al-Bahadly là nhân vật nổi bật nhất bị Mỹ trừng phạt ngày 7/5. Trong nhiều năm, ông giám sát hoạt động quản lý dầu mỏ của Iraq, trước tiên với vai trò lãnh đạo ủy ban dầu khí của Quốc hội Iraq. Sau đó, ông giữ nhiều vị trí trong Bộ Dầu mỏ Iraq, gồm lãnh đạo văn phòng cấp phép và hợp đồng, quyền bộ trưởng và thứ trưởng. Ông giữ cương vị thứ trưởng từ năm 2024.

Những người khác bị trừng phạt gồm Mustafa Hashim Lazim al-Behadili, người được coi là thủ lĩnh và quan chức kinh tế của phong trào Asa’ib Ahl al-Haq thân Iran; Ahmed Khudair Maksus Maksus và Mohammed Issa Kadhim al-Shuwaili, đều là quan chức cấp cao trong lực lượng Kata’ib Sayyid al-Shuhada thân Iran.

Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc ông al-Behadili điều hành nguồn tài chính phục vụ hoạt động buôn lậu dầu mỏ và phối hợp trực tiếp với Iran cùng Lực lượng Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, trong đó ông đàm phán các hợp đồng vận chuyển dầu từ Iran. Ông Maksus và ông al-Shuwaili bị cáo buộc tham gia các thương vụ mua vũ khí bất hợp pháp.

Những người bị nêu tên đều chưa bình luận về các cáo buộc này.

Trong thông báo áp đặt trừng phạt, Bộ Tài chính Mỹ cho biết ông al-Bahadly đóng vai trò then chốt trong tạo điều kiện chuyển trái phép các sản phẩm dầu mỏ Iraq nhằm mang lại lợi ích cho một tay buôn lậu dầu liên kết với Iran và phong trào Asa’ib Ahl al-Haq. Theo Mỹ, tay buôn lậu này dán nhãn dầu Iran thành dầu Iraq để giúp Iran né tránh lệnh trừng phạt.

Về phần mình, hồi tháng 3/2025, Bộ trưởng Dầu mỏ Iraq Hayan Abdel-Ghani nói rằng các tàu chở dầu Iran đã sử dụng giấy tờ Iraq giả mạo nhằm né tránh lệnh trừng phạt của Mỹ.

Theo hãng tin Reuters, Iran thu về ít nhất 1 tỷ USD mỗi năm nhờ một mạng lưới buôn lậu dầu mỏ chuyển nhiên liệu Iran khỏi các nhà máy nhựa đường tại Iraq, sau đó pha trộn với dầu Iraq rồi xuất khẩu dưới danh nghĩa hoàn toàn là dầu Iraq. Iran thu được các ngoại tệ mạnh từ Iraq thông qua hoạt động xuất khẩu sang nước này, qua đó né tránh các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với hệ thống ngân hàng Iran.

Các lệnh trừng phạt mà Mỹ công bố ngày 7/5 diễn ra trong bối cảnh Mỹ và Iran đối đầu về quyền kiểm soát eo biển Hormuz.

Trong những tháng gần đây, Iraq đã chịu sức ép của Mỹ về các cáo buộc cho rằng Iraq quá gần gũi với nước láng giềng Iran. Đầu năm nay, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo sẽ ngừng hỗ trợ Iraq nếu chính trị gia thân Iran Nouri al-Maliki trở thành thủ tướng Iraq. Sau đó, ông al-Maliki đã rút khỏi cuộc đua.

Mỹ trừng phạt dầu mỏ Iran thế nào?

Chính quyền Tổng thống Donald Trump mô tả các lệnh trừng phạt Iran là một phần trong chiến dịch gây sức ép tối đa nhằm buộc chính phủ Iran phải làm theo ý muốn của Mỹ.

Ôg Trump áp đặt các lệnh trừng phạt dầu mỏ Iran vào năm 2018 trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên sau khi rút khỏi thỏa thuận hạt nhân với Iran. Các lệnh trừng phạt này ngăn Iran tự do bán dầu trên thị trường toàn cầu, dù Mỹ vẫn cho phép một số quốc gia mua với số lượng hạn chế.

Dù chính quyền Tổng thống Joe Biden phần lớn duy trì các lệnh trừng phạt, nhưng ông Trump tiếp tục gia tăng sức ép trong nhiệm kỳ thứ hai, đặc biệt trong giai đoạn trước cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran.

Dầu mỏ là nguồn tài nguyên chủ chốt của Iran, một trong những nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu của nước này. Doanh thu từ dầu đóng góp khoảng 1/4 ngân sách nhà nước Iran.

Quan hệ giữa Iraq và Iran ra sao?

Iraq và Iran là các đồng minh thân cận, đặc biệt dưới thời lãnh đạo của liên minh Coordination Framework thân Iran đang điều hành Iraq. Liên minh này đại diện cho cộng đồng Hồi giáo dòng Shiite tại Iraq và có quan hệ tôn giáo với giới lãnh đạo Iran.

Nhiều lãnh đạo hiện nay của Iraq từng sống tại Iran, đặc biệt trong giai đoạn trước năm 2003. Điều đó giúp Iran mở rộng ảnh hưởng tại Iraq thông qua tài trợ cho các nhóm Shiite thân Iran, nhiều nhóm hiện có cả cánh chính trị.

Các nhóm thân Iran này đã thâm nhập vào nhiều lĩnh vực then chốt của nền kinh tế, trong đó có dầu mỏ, giúp Iran tận dụng ảnh hưởng để xây dựng một nền kinh tế ngầm.

Tuy nhiên, Iraq đang phải cân bằng lợi ích rất khó khăn. Dù quan hệ với Iran bắt nguồn từ yếu tố địa lý và ý thức hệ, nhưng các lãnh đạo Iraq cũng thận trọng để không làm phật ý Mỹ, nước hỗ trợ quân sự và kinh tế quan trọng cho Iraq.

Tổng thống Trump đã tận dụng điều đó để bảo đảm ông al-Maliki không quay lại vị trí thủ tướng Iraq, đồng thời ủng hộ Thủ tướng Iraq mới được chỉ định Ali al-Zaidi.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/ly-do-my-ap-dat-lenh-trung-phat-thu-truong-dau-mo-iraq-20260508151523857.htm