'Mã Đáo' – Hình tượng ngựa trong hành trình văn hóa Việt

7 giờ trướcBài gốc

Lấy cảm hứng từ hình tượng con ngựa - linh vật gắn bó sâu sắc với lịch sử, văn hóa và đời sống tinh thần của người Việt, triển lãm “Mã Đáo” tái hiện hành trình của “Quý Mã” từ lịch sử - truyền thuyết đến văn hóa - tín ngưỡng và giao thương - phát triển.

Gắn với Xuân Bính Ngọ 2026, thời điểm đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng vươn mình mạnh mẽ và hướng tới thịnh vượng, chủ đề “Mã Đáo” được lựa chọn như một thông điệp văn hóa giàu ý nghĩa, khơi gợi tinh thần khởi đầu, chuyển động và vươn lên.

Toàn cảnh không gian triển lãm bên hồ Hoàn Kiếm. Không gian trưng bày mở ra trên trục phố Lê Thái Tổ, nơi di sản đô thị hòa quyện cùng nhịp sống hiện đại. Triển lãm trở thành điểm hẹn văn hóa đầu Xuân, thu hút đông đảo người dân và du khách

Lý Ngựa Ô là một trong “tứ đại dân ca” của kho tàng dân ca cổ truyền nước ta. Hình ảnh chú Ngựa Ô đen tuyền cùng với giai điệu tươi vui và nhịp phách rộn ràng trong điệu hát “Lý giao duyên” đã thành di sản quý báu của phương Nam nước Việt, phản ánh thật sinh động niềm vui, hạnh phúc trong những cuộc tình duyên và hôn nhân của người dân ở miền đất này

Khi xây thành Thăng Long không thành, vua Lý Thái Tổ đến đền Long Đỗ cầu xin. Thần hiện hình Ngựa Trắng, chạy một vòng định giới kinh thành. Vua theo dấu chân ngựa xây thành thì thành công, nên đặt tên đền là Bạch Mã.

Trong phong tục cúng ông Công ông Táo của người miền Nam nước Việt, thay vì cúng cá chép như ở miền Bắc, người dân thường dâng một con ngựa giấy có yên cương đầy đủ. Điều này xuất phát từ quan niệm rằng ngựa là phương tiện di chuyển của các vị thần, bao gồm cả Táo quân. Việc cúng ngựa giấy được thực hiện nhằm cung cấp phương tiện cho các vị Táo quân lên chầu trời, thể hiện sự tôn kính và chu đáo của gia chủ đối với các vị thần linh.

Tác phẩm "Ngựa Gióng". Hình tượng Ngựa Sắt trong truyền thuyết Thánh Gióng phản ánh khát vọng dựng nước và giữ nước của cư dân Văn Lang, đồng thời biểu trưng cho bước chuyển mình mang tính thời đại từ văn minh đồ đá sang thời đại kim khí trong lịch sử Việt Nam.

Lấy cảm hứng từ hình tượng ngựa, linh vật gắn bó sâu sắc với lịch sử, văn hóa và đời sống tinh thần của người Việt, triển lãm “Mã Đáo” tái hiện hành trình của “Quý Mã” từ lịch sử, truyền thuyết đến văn hóa, tín ngưỡng và giao thương phát triển.

Chất liệu và bút pháp mới giúp hình tượng ngựa trở nên gần gũi với công chúng hôm nay.

Triển lãm trở thành cầu nối văn hóa, góp phần quảng bá bản sắc Việt Nam ra thế giới.

Không gian triển lãm được tổ chức theo ba khu vực liên hoàn: Lịch sử – Truyền thuyết, Văn hóa – Tín ngưỡng và Giao thương – Phát triển, dẫn dắt người xem từ cội nguồn lịch sử, chiều sâu tâm linh đến tinh thần chuyển động và khát vọng vươn lên của văn hóa Việt.

Triển lãm không chỉ để xem mà còn để suy ngẫm về chiều sâu văn hóa và ký ức cộng đồng.

Triển lãm giới thiệu 31 tác phẩm hội họa, mỗi tác phẩm là một câu chuyện, một lát cắt văn hóa về hình tượng ngựa trong lịch sử và đời sống tinh thần của dân tộc Việt.

Theo sách “Sơn cư tạp thuật”, Quận He - Nguyễn Hữu Cầu (thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa nông dân lớn ở thế kỉ 18) có một con ngựa chiến khôn ngoan và có nghĩa. Với chú chiến mã này, ông tả xung hữu đột, đánh cho quân chúa Trịnh nhiều phen thất điên bát đảo. Khi khởi nghĩa bị đàn áp, Quận He Nguyễn Hữu Cầu bị bắt và bị xử trảm, chú ngựa nhịn ăn 3 ngày rồi chết theo chủ tướng, thể hiện một tinh thần trung nghĩa hiếm có.

Tác phảm "Kim Mã". Đời nhà Lê, bãi đất ở mé ngoài cửa ô Thạch Bảo được triều đình chọn làm nơi đặt trại nuôi ngựa đông đúc của cung Vua, phủ Chúa. Chỗ đất ấy về sau cho đến bây giờ chính là đường phố rộng lớn mang tên Kim Mã (Ngựa Vàng) ở mạn tây của trung tâm Thủ đô Hà Nội.

Triển lãm “Mã Đáo” góp phần tạo không gian sinh hoạt văn hóa đầu Xuân, tôn vinh hình tượng ngựa như biểu tượng của khát vọng vươn lên, may mắn và hanh thông trong đời sống tinh thần người Việt.

Theo điển lệ triều Nguyễn, khi Thiên Tử đi ra ngoài cung mà cưỡi ngựa (ky giá), các kỵ sĩ đi theo sẽ mang lỗ bộ (binh khí nghi vệ) gồm thần cơ pháo, cung sừng thanh, lao ném, đao, nỏ bắn liền, giáp trụ... để thể hiện sự uy nghi, khiền thân dân phải ngưỡng phục.

Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, cùng với xe đạp thổ và bè mảng chở hàng, những chú ngựa thồ bền bỉ, gan dạ, kiên trung, đã góp công không nhỏ của tuyến hậu cần trong chiến thắng "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu" của dân tộc Việt Nam.

Hình tượng Ngựa Bay trong tranh làng Sình (Huế) có lịch sử hơn 400 năm đã tạo nên những giá trị mỹ thuật dân gian quý giá, là một phần không thể thiếu trong tín ngưỡng tại địa phương, biểu thị cho sự tôn kính, lòng biết ơn và mong ước về một năm mới an lành, thịnh vượng của người dân vùng cố đô.

Các tác phẩm trong triển lãm mang đến điểm nhấn văn hóa đầu Xuân, nơi hình tượng ngựa được tái hiện sinh động, kết nối truyền thống dân tộc với nhịp sống đương đại của Thủ đô.

Trong tâm thức dân gian, ngựa không chỉ là phương tiện hay bạn đồng hành trong lao động, chiến trận và giao thương, mà còn là biểu tượng của trí tuệ, lòng trung nghĩa, sự bền bỉ và khát vọng tiến bước. Thành ngữ “Mã đáo thành công” vì thế trở thành lời chúc tốt đẹp, gửi gắm niềm tin về bình an, phước lành và hanh thông trong năm mới.