'Ma trận' thị trường sơn phủ

3 giờ trướcBài gốc

LTS: Ngành sơn và chất phủ Việt Nam đang phát triển nhanh với hàng trăm doanh nghiệp, hàng nghìn mẫu mã sản phẩm. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng của thị trường lại vượt xa tốc độ hoàn thiện của hành lang pháp lý, đặc biệt là thiếu vắng một bộ tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn đủ mạnh cùng cơ chế giám sát đủ chặt. Thực tế này khiến người tiêu dùng gặp khó trong việc xác định đâu là “sơn đạt chuẩn”, “sơn an toàn”, “sơn sinh học” hay “sơn thân thiện môi trường”. Khi thiếu đi chiếc “khung” này, thị trường và người tiêu dùng chỉ biết chọn sản phẩm dựa vào “mối thân quen”, giá và chiết khấu, thay vì chất lượng thực sự của sản phẩm. Để làm rõ hơn câu chuyện này, TheLEADER khởi đăng loạt bài: "Ma trận thị trường sơn phủ: Chiếc khung còn thiếu của ngành sơn" để làm rõ những vấn đề của ngành sơn phủ, nguyên nhân và các giải pháp cho thực trạng này.

Cuộc chiến trên tường nhà

Phải thực sự bước chân vào các cửa hàng để chọn sơn mới biết cảm giác bị lạc vào “ma trận” như thế nào. Từ chất lượng, giá cả, hầu như hãng sơn nào trên thị trường đều được các chủ cửa hàng giới thiệu rất tốt, giá nào cũng có!

Ghi nhận của Hiệp hội Sơn mực in Việt Nam (VPIA), Việt Nam đang có khoảng hơn 600 doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh trong ngành sơn và chất phủ. Trong đó, có khoảng 70 doanh nghiệp vốn đầu tư nước ngoài chiếm lĩnh khoảng 65% thị phần, các doanh nghiệp nội địa chiếm 35% còn lại.

Sự khác biệt rất rõ của nhóm này đến từ công nghệ sản xuất, giá thành, chính sách hậu mãi cũng như khả năng cung cấp tới người tiêu dùng. Tuy nhiên, điều mà người tiêu dùng băn khoăn là họ luôn phải tự mày mò trong “ma trận” giá cả cũng như chất lượng của các nhãn hàng. Người tiêu dùng chủ yếu dùng kinh nghiệm hoặc tin đại lý là chính, còn đại lý thì đa số, cứ công ty nào chiết khấu cao là chốt.

Thị trường sơn phủ vẫn thiếu chiếc khung bộ tiêu chuẩn chất lượng đủ mạnh. Ảnh minh họa: Hoàng Anh

Anh Tuấn, một chủ thầu xây dựng tại Hà Nội chuyên xây các công trình nhỏ và vừa cho hay, làm nghề xây dựng gần 20 năm nhưng nếu hỏi có nhớ hết được tên gọi các loại sơn không thì hầu như nhà thầu nào cũng chịu. Chọn sơn chủ yếu là về giá và thương hiệu, chứ nói đến kiểm tra chất lượng là quá khó.

“Đại lý nào cũng quảng cáo sơn tốt, giá thành chuẩn, cam kết không bị mốc trong vòng 5 năm, nhưng điều đáng nói là các cam kết đều chỉ trên miệng. Trong khi đó, làm công trình xong trong vài tháng là đã thanh toán hết tiền, cũng không ai đợi đến 5 năm để kiểm định chất lượng sơn phủ, nên nếu nấm mốc thì gia chủ chỉ có cách tìm nhà thầu sơn lại”, anh Tuấn chia sẻ.

Thực tế, vấn đề về chất lượng, độ an toàn cho người sử dụng, những điều vốn không dễ nhìn nhận bằng sự quan sát bình thường mà đòi hỏi kiến thức nhất định đã trở thành vấn đề “muôn thủa” của thị trường sơn phủ tại Việt Nam.

Lãnh đạo một doanh nghiệp bất động sản cho hay, do các dự án được xây dựng với số lượng tòa nhà, căn hộ lớn và quan hệ mật thiết đến uy tín, nên các chủ đầu tư thường đưa ra yêu cầu cho sản phẩm sơn “giá cả phải hợp lý”. Để hài hòa các yếu tố này, thường các hãng sơn sẽ có bộ phận dự án và các sản phẩm sơn tương ứng.

Mặc dù với chủ đầu tư lớn, sử dụng các loại sơn của thương hiệu lớn với thời gian kiểm chứng thực tế từ 5 – 10 năm là cách để “bảo chứng” chất lượng với người mua nhà. Tuy nhiên, số lượng này thực tế rất ít, mà cơ bản ở đa số các công trình, “giá rẻ” hơn “chất lượng” thường được ưu tiên hơn. Điều này dẫn tới nhiều tòa nhà chung cư chỉ mới đưa vào sử dụng một thời gian ngắn, nhưng lớp áo đẹp bên ngoài đã bong tróc, mốc meo.

Trong khi đó, với sơn nội thất trong nhà, thực tế tại nhiều nhà ở các chung cư tạ Hà Nội và TP.HCM, rất nhiều người sử dụng cho hay chỉ sau 3 – 6 tháng hoặc thậm chí 1 năm đã thấy, tường nhà đã bị phai màu và bị nấm, mốc khi mới chỉ qua một mùa mưa.

Ngoài nguyên nhân do độ ẩm cao, xử lý bề mặt kém, thi công sai kỹ thuật thường được lựa chọn làm nguyên nhân để giải thích về sự cố sau sơn, nhưng thực tế, chất lượng sơn không phù hợp (từ hàng giả, hàng nhái tới hàng trôi nổi kém chất lượng) cũng là nguyên nhân trọng yếu dẫn tới chất lượng tường.

Thế nhưng, điều đáng nói không phải khách hàng nào cũng biết cách phân biệt giữa sơn chính hãng hay sơn nhái, sơn kém chất lượng. Kể cả với chính các hãng sơn chính hãng, khi bị phai màu và gây nấm mốc, khách hàng đôi khi rất khó khiếu nại khi chủ yếu mua qua nhà thầu, đại lý, trong khi sản phẩm sau khi sử dụng thì gần như khó phân biệt là của hãng sơn nào.

Là thợ sơn có nhiều năm kinh nghiệm trong nghề, anh Hoàng Anh (Hà Nội) cho biết, đối với người ít am hiểu về sơn nước thì rất khó phát hiện sơn giả bằng mắt thường. Còn đối với thợ đã thạo nghề thì chỉ cần ngửi mùi, cân trọng lượng hoặc thậm chí chỉ cần nhìn bằng mắt thường cũng có thể khẳng định được tới 80% là thật hay giả hoặc kém chất lượng.

“Rất ít người biết thực sự chia sẻ lại với người tiêu dùng, bởi một phần là vấn đề lợi nhuận, phần còn lại là các công trình phải sau thời gian dài mới biết được có bị sao hay không. Trong khi đó, chính các thợ sơn non tay nghề cũng không phân biệt được sơn thật, giả hay kém chất lượng, còn các đại lý phân phối và hãng cũng không có cam kết bảo hành cho thợ sơn”, anh Hoàng Anh cho biết.

Nỗi lo “vàng thau” lẫn lộn

Với tốc độ tăng trưởng đạt trên 8,7% so với năm 2024, cao hơn đáng kể so với mức dự báo 6,5%, năm 2025 được xem là năm đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của ngành sơn và lớp phủ Việt Nam với những con số ấn tượng khi doanh thu toàn ngành đạt trên 52.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 2,2 tỷ USD nhờ vào việc triển khai hàng loạt dự án trọng điểm như cao tốc Bắc – Nam giai đoạn 2, sân bay Long Thành, và các đại đô thị tại Bình Dương, Quảng Ninh, Hưng Yên đã tạo ra nguồn cầu khổng lồ.

Cùng với đó, nhu cầu cao từ các ngành điện tử, cơ khí, logistics và xu hướng xây dựng xanh (Green Building) trở thành động lực chính dẫn dắt thị trường sơn.

Điều này khiến cho từ những “ông lớn” như Jotun, Dulux, Nippon Paint, 4 Oranges đến nhiều nhãn hiệu vừa và nhỏ như Galaxy, Alex, Kavic, Joton, Jymec, Vilaza (sơn Đông Á), và cả những dòng sơn do các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ đều đang cố gắng tạo lập chỗ đứng trên thị trường, liên tục cải tiến, đa dạng về chủng loại, tính năng, màu sắc, chính sách khuyến mại khiến cho việc cạnh tranh có phần khốc liệt.

Khảo sát của TheLEADER cho thấy, mức chiết khấu cho thầu thợ và đại lý năm 2025 của nhiều hãng từ 30 – 55%. Trong đó có những hãng sơn như Kova lên tới 55%, Jotun 54%, Nippon 45% hay Dulux từ 30 - 40% kèm chế độ quà tặng hoặc giảm tiền mặt.

Mặc dù các số liệu chiết khấu này được giữ kín giữa nhà cung cấp và đại lý phân phối, các thông tin chiết khấu chỉ được chia sẻ qua kênh không chính thống từ nhà sản xuất, nhưng điều này cũng phần nào phản ánh câu chuyện các nhà cung cấp đang sử dụng chính sách chiết khấu để tạo cơ chế cho đại lý đẩy hàng ra thị trường.

Tuy vậy, đối với các đại lý, mức chiết khấu cao thoạt nhìn hấp dẫn, nhưng do cạnh tranh gay gắt, các đại lý thường phải "cắt máu" (chia sẻ phần chiết khấu của mình) cho thầu thợ để bán được hàng. Biên lợi nhuận ròng thực tế của đại lý sơn hiện nay rất mỏng, dẫn đến nguy cơ họ phải pha trộn hàng giả hoặc bán kèm sơn cỏ để bù đắp lợi nhuận.

Trong khi đó, đối với người tiêu dùng, bởi thường bị "hoa mắt" bởi con số chiết khấu 30 - 50%, nghĩ rằng mình mua được món hời. Thực tế, họ đang mua sản phẩm đúng với giá trị thực của nó (sau khi trừ chiết khấu), nhưng lại phải gánh thêm rủi ro về chất lượng thi công do thợ sơn chọn loại sơn có "hoa hồng" cao nhất thay vì loại tốt nhất.

“Xét về yếu tố kỹ thuật, nước sơn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, vừa mang lại tính thẩm mỹ, vẻ đẹp cho ngôi nhà, vừa là “áo giáp” bảo vệ công trình trước sự khắc nghiệt của thời tiết, cho dù chất lượng xây dựng công trình có tốt, nhưng nước sơn kém sẽ dẫn đến nhanh xuống cấp, dẫn đến các hiện tượng bạc màu, nấm mốc, thấm nước… công trình” anh Tuấn, một nhà thầu tư cho biết.

Anh Tuấn cho hay, theo các hợp đồng mua bán bất động sản phổ biến hiện nay, các cam kết về chủng loại sơn tường phổ biến là điều khoản “sử dụng sơn A, B, C hoặc tương đương” áp dụng đối với mặt tường bên trong căn hộ. Tuy nhiên, thế nào là “tương đương” thì không có điều khoản nào giải thích và thường các chủ đầu tư sẽ khoán cho các nhà thầu, thậm chí đến công đoạn sơn là đã đến tay nhà thầu B nhiều “phẩy”, nên việc sử dụng một chủng loại sơn “na ná” cam kết là rất dễ xảy ra.

Điều đáng nói, kể cả khi sử dụng sơn chính hãng, việc phản ánh để nhận được bảo hành không hề dễ dàng, một phần do chính sách bảo hành chặt chẽ của các nhà sản xuất khi đưa ra các yêu cầu “loại trừ” quá rộng, đồng thời thường quy kết cho các yếu tố ngoại cảnh. Đơn cử như việc nhà sản xuất thường đổ lỗi do độ ẩm tường hoặc bề mặt tô trát không đạt chuẩn bởi các thợ sơn, hoặc thi công trong thời tiết không đủ điều kiện.

Việc hiện nay chưa có cơ chế cho một bên thứ ba trung lập đánh giá nguyên nhân sự cố một cách nhanh chóng, mà khi có sự cố (bong tróc, bay màu, phấn hóa), bên đứng ra kiểm định thường là đội ngũ kỹ thuật của chính hãng sơn đó, dẫn tới thiếu khách quan. Còn khách hàng thì chỉ biết “ngậm bồ hòn làm ngọt” bởi sản phẩm lỗi thường phải sau khoảng 6 tháng đến một năm mới nhận diện được.

Ở một câu chuyện khác, nhiều hãng quảng cáo bảo hành 5 - 10 năm nhưng thực chất chỉ bảo hành "màng sơn không bong tróc", còn việc "bay màu" hoặc "loang màu" (kiềm hóa) thì điều khoản lại rất mập mờ hoặc thời gian ngắn hơn nhiều. Khi xảy ra sự xuống cấp tự nhiên, các hãng thường dùng thuật ngữ "hao mòn tự nhiên theo thời gian" để từ chối các trường hợp sơn bị nhạt màu sau 2 - 3 năm sử dụng.

Việt Dương

Nguồn Nhà Quản Trị : https://theleader.vn/hoa-mat-chong-mat-nhu-thi-truong-son-xay-dung-d44799.html